Με το κεφαλαιώδους σημασίας ζήτημα της γραμματικής ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, ο Σέξτος ο Εμπειρικός, ιατροφιλόσοφος που έζησε τον 2ο-3ο αιώνα μ.Χ. Στο σύγγραμμά του Προς γραμματικούς, ο επιφανής σκεπτικός φιλόσοφος διατυπώνει τις προσωπικές του αντιλήψεις για τη γραμματική και τους -περισσότερο ή λιγότερο γνωστούς- αρχαίους γραμματικούς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αναφορά του στο ελληνίζειν και στον ελληνισμό, που αντανακλά ασφαλώς τις απόψεις της αλεξανδρινής γραμματικής παράδοσης.
Πιο αναλυτικά, ο Σέξτος υπερασπίζεται την καθαρότητα (καθαριότητα) των διαλέκτων, του τρόπου ομιλίας. Υποστηρίζει ότι όποιος υποπίπτει συχνά σε βαρβαρισμούς και σολοικισμούς, ο εκάστοτε βαρβαρίζων και σολοικίζων, χλευάζεται ως απαίδευτος, αμόρφωτος. Αντίθετα, εκείνος που μιλά σωστά ελληνικά, ο ελληνίζων, μπορεί να αποδίδει με σαφήνεια και ακρίβεια όσα έχει στο νου του για τα πράγματα, τα νοηθέντα των πραγμάτων. Ο Σέξτος διακρίνει, πάντως, δύο είδη ελληνισμού: εκείνον που στηρίζεται στην αρχή της γραμματικής αναλογίας και εκείνον που διαμορφώνεται από τη χρήση της κοινής διαλέκτου και την παρατήρηση του προφορικού λόγου.
Ο πρώτος ελληνισμός, αποκομμένος από την κοινή γλώσσα (κεχωρισμένος της κοινής ημών συνηθείας), επιβάλλει τη συστηματική σύγκριση των γραμματικών τύπων. Προϋποθέτει τη μελέτη της ομοιότητας και της διαφοράς τους, διαδικασία που ο Σέξτος ονομάζει αναλογία. Όσοι τύποι ελέγχονται ως ανώμαλοι, ως αντιβαίνοντες στη γλωσσική ορθότητα, απορρίπτονται. Η γλωσσική νόρμα καθορίζεται από κανονιστικά κριτήρια, σε συνδυασμό με την ετυμολογία και την παράδοση.
Στον αντίποδα, ο δεύτερος ελληνισμός είναι αυτός που αποδέχεται και υποστηρίζει ο Σέξτος. Εδώ η γραμματική δεν έχει κανονιστικό και ρυθμιστικό χαρακτήρα, όπως η προηγούμενη, αλλά σχηματίζεται με βάση την παρατήρηση της φυσικής και ανεπιτήδευτης γλώσσας που χρησιμοποιεί αυθόρμητα στην καθημερινή ομιλία η πλειονότητα των Ελλήνων. Με άλλα λόγια, στο πλαίσιο του δεύτερου ελληνισμού, οι γραμματικοί κανόνες συνδέονται με τους άγραφους κανόνες της κοινής γλώσσας, της γλώσσας που είναι κατανοητή από όλους, καθώς δεν είναι φορτωμένη με αρχαϊσμούς και εξεζητημένες εκφράσεις. Επομένως, όσοι θέλουν να μιλούν σωστά πρέπει να επικεντρώσουν την προσοχή τους όχι στη γραμματικήν αναλογίαν, αλλά στην κοινήν των πολλών συνήθειαν.
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Σέξτος ο Εμπειρικός, επιφανής σκεπτικός φιλόσοφος που έζησε τον 2ο-3ο αιώνα μ.Χ.
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Α)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Β)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Γ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Δ)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Ε)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος ΣΤ)
