Ανατροπή στη Σουηδία, όπου η η ακροδεξιά έχασε έδαφος στις βουλευτικές εκλογές, για πρώτη φορά έπειτα από 15 χρόνια. Την ίδια ώρα, η εικόνα στην υπόλοιπη Ευρώπη παραμένει αντίστροφη.
Η καταμέτρηση των ψήφων στις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής συνεχίζεται ακόμη και είναι νωρίς για οριστικά συμπεράσματα από την εκλογική αναμέτρηση. Ωστόσο, οι Δημοκράτες της Σουηδίας (SD), το ακροδεξιό κόμμα, βρίσκονται ήδη στο επίκεντρο ως μία από τις εκπλήξεις της βραδιάς.
Για πρώτη φορά από το 2010, όταν μπήκαν στο κοινοβούλιο, το ποσοστό τους υποχώρησε. Δεν έχασαν μόνο τρεις μονάδες σε σχέση με τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές του 2022, από το 20,5% στο 17,6%, αλλά έχασαν και τη δεύτερη θέση από τη μετριοπαθή δεξιά του απερχόμενου πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον.
«Είναι προφανές ότι χάσαμε κάποιο ποσοστό», παραδέχτηκε το βράδυ της Κυριακής ο ηγέτης τους, Τζίμι Άκεσον.
Το αντιμεταναστευτικό αίσθημα εξαπλώνεται
Το αποτέλεσμα προκαλεί έκπληξη, αφού η εθνικιστική και ριζοσπαστική δεξιά ενισχύεται και εδραιώνεται σχεδόν παντού στην Ευρώπη, από την Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι μέχρι την πρόσφατη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ και την άνοδο του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Πώς εξηγείται το σουηδικό φαινόμενο;
«Στο παρελθόν, πολλοί ψήφιζαν (τους Σουηδούς Δημοκράτες), πολύ απλά επειδή τους άρεσε η πολιτική τους στο μεταναστευτικό», χωρίς όμως να πιστεύουν ότι ήταν το καλύτερο κόμμα, εξήγησε ο Άντερς Σάνερστεντ, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Λουντ. Στο μεταξύ, όμως, πολλά σουηδικά κόμματα, ακόμη και οι Σοσιαλδημοκράτες, υιοθέτησαν πιο σκληρή γραμμή απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση.
Το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα του 2015 και η αύξηση των αιτημάτων για χορήγηση ασύλου άλλαξαν δραστικά τα δεδομένα στη Σουηδία, μια χώρα που παραδοσιακά ακολουθούσε γενναιόδωρη πολιτική υποδοχής προσφύγων: οι διαδοχικές κυβερνήσεις της αριστεράς και της δεξιάς εφαρμόζουν πλέον αυστηρότερη πολιτική, την οποία στηρίζει η κοινή γνώμη.
Ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον είχε βάλει το ζήτημα αυτό στο επίκεντρο της διακυβέρνησής του.
Σύμφωνα με τον Σάνερστεντ, αυτή η στροφή των άλλων κομμάτων μπορεί να εξηγεί εν μέρει την υποχώρηση των Δημοκρατών της Σουηδίας. «Πλέον, αναζητούν νέα θέματα για να προβάλλουν», αφού το μεταναστευτικό φαίνεται πως σε αυτές τις εκλογές έχασε τη δυναμική του ως κίνητρο κινητοποίησης του κόσμου, ανέλυσε ο καθηγητής. Ταυτόχρονα, οι «Σουηδοί Δημοκράτες» «δεν κατάφεραν να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους σε άλλα ζητήματα», είπε η συνάδελφός του στο ίδιο Πανεπιστήμιο, Ανίκα Φρέντεν.
Οι Σοσιαλδημοκράτες έκλεισαν τον δρόμο
Η υποχώρηση της ακροδεξιάς πρέπει επίσης να εξεταστεί υπό το φως της μακράς ιστορίας της σοσιαλδημοκρατίας στη Σουηδία, σύμφωνα με τον Άντερς Σουχόνεν, επικεφαλής του ινστιτούτου προβληματισμού Katalys. «Ιδίως στη Σουηδία, οι Σοσιαλδημοκράτες ήταν κατά κάποιο τρόπο το κόμμα που οικοδόμησε το κοινωνικό κράτος», υπενθύμισε, σημειώνοντας ότι αυτή η ιστορία εξακολουθεί να έχει απήχηση στους ψηφοφόρους.
Στην προεκλογική εκστρατεία φέτος, σε αντίθεση με το 2022, κυριάρχησαν η αγοραστική δύναμη και η ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, ζητήματα που ευνοούν τους Σοσιαλδημοκράτες. Όμως το ουσιαστικό διακύβευμα ήταν άλλο: να μπει τέλος στην κυβέρνηση του Κρίστερσον και να ανακοπεί η πορεία των Σουηδών Δημοκρατών προς την εξουσία, κατά τον Σουχόνεν. Ο Κρίστερσον, η κυβέρνηση μειοψηφίας του οποίου στηριζόταν στο κοινοβούλιο από τους Σουηδούς Δημοκράτες, είχε υποσχεθεί ότι θα συνεργαζόταν μαζί τους σε κυβερνητικό συνασπισμό, εφόσον κέρδιζε τις εκλογές.
Πάντως, είναι πιθανό να παραμείνει στη θέση του αν η επικεφαλής της αντιπολίτευσης Μαγκνταλένα Άντερσον αποτύχει στις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης, οι οποίες προδιαγράφονται ακανθώδεις.
Προς το παρόν, η κεντροαριστερά διαθέτει 176 έδρες έναντι 173 για τη δεξιά και την ακροδεξιά. Η νίκη της δεν αναμένεται να επιβεβαιωθεί πριν από την Τετάρτη, όταν θα έχουν καταμετρηθεί όλες οι ψήφοι.
