Με αφορμή τη σύνοδο για το κλίμα COP31, που ξεκίνησε τη Δευτέρα στην Τουρκία, κάτοικοι δίπλα σε λιγνιτωρυχείο καλούν τους ηγέτες της διεθνούς κοινότητας να επισκεφτούν τα χωριά τους και να δουν με τα μάτια τους τις επιπτώσεις του λιγνίτη από την εξόρυξη.
Η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας θα βρεθεί ανάμεσα στα θέματα της διάσκεψης του ΟΗΕ, η οποία διεξάγεται έως τις 20 Νοεμβρίου στην Αττάλεια, στις μεσογειακές ακτές της Τουρκίας.
Η Νετζλά Ισίκ, αιρετή εκπρόσωπος της τοπικής κοινότητας, είπε ότι οι σύνεδροι και οι αξιωματούχοι του ΟΗΕ πρέπει να ταξιδέψουν μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα δυτικά της COP31, έως το χωριό Ικίζκιοϊ, κοντά στο δάσος Άκμπελεν της επαρχίας Μούγλα στη νοτιοδυτική Τουρκία, όπου ο λιγνίτης κυριαρχεί στη ζωή των κατοίκων.
Το σπίτι της στο Ικίζκιοϊ βρίσκεται μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα από το λιγνιτωρυχείο, το οποίο έχει πλησιάσει τον οικισμό όλο και περισσότερο, καθώς επεκτείνεται εδώ και δεκαετίες.
Ο λιγνίτης είναι η κατώτερη ποιότητα ορυκτού άνθρακα, κάτι που σημαίνει ότι η καύση του απελευθερώνει μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας σε σύγκριση με γαιάνθρακες υψηλότερης ενεργειακής πυκνότητας.
Το γιγάντιο λιγνιτωρυχείο του Ικίζκιοϊ στην επαρχία Μούγλα της Τουρκίας (Reuters)
Μέχρι στιγμής, ένας από τους βασικούς στόχους της COP31 είναι να υπάρξει συμφωνία για έναν εθελοντικό στόχο αύξησης της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας, τον οποίο έχει προτείνει η διοργανώτρια Τουρκία.
Αν όμως η ηλεκτρική ενέργεια δεν παράγεται από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ο εξηλεκτρισμός δεν θα συμβάλει στον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Πέρυσι, ο λιγνίτης ήταν η σημαντικότερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής στην Τουρκία με ποσοστό 34%. Αυτό καθιστά την Τουρκία τη μεγαλύτερη παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας από γαιάνθρακα στην Ευρώπη, σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Ember.
Τα ορυχεία στην περιοχή Άκμπελεν τροφοδοτούν μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που καλύπτουν λίγο περισσότερο από το 2% των αναγκών της Τουρκίας σε ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με τον ιστότοπο της εταιρείας που τις εκμεταλλεύεται.
Οι κάτοικοι των χωριών και περιβαλλοντικοί ακτιβιστές όπως η Ισίκ αντιτίθενται στην επέκταση των λιγνιτωρυχείων και καταγγέλλουν ότι η εξορυκτική δραστηριότητα έχει καταστρέψει δασικές εκτάσεις και απειλεί ελαιώνες, καλλιεργήσιμες εκτάσεις και ολόκληρες κοινότητες.
Ο αγώνας κατά του άνθρακα έχει βαρύ τίμημα. Η 26χρονη κόρη της Ισίκ, Εσρά, παρέμεινε προφυλακισμένη για 42 ημέρες έπειτα από διαμαρτυρία κατά της σχεδιαζόμενης απαλλοτρίωσης εκτάσεων για εξορυκτικές δραστηριότητες. Τον Ιούλιο, δικαστήριο την καταδίκασε σε φυλάκιση δύο ετών για αντίσταση κατά των αρχών. Παραμένει ελεύθερη εν αναμονή της εκδίκασης της έφεσης.
«Αυτή η τιμωρία δεν επιβλήθηκε μόνο σε εμένα. Ήταν μια προσπάθεια να τιμωρηθούν όλοι υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους, τη γη τους και το χωριό τους», δήλωσε η Εσρά Ισίκ.
Η μητέρα της διαμαρτύρεται εδώ και χρόνια κατά της επέκτασης των λιγνιτωρυχείων γύρω από το χωριό της.
«Εδώ και 40 χρόνια ζούμε με το κάρβουνο να μας πνίγει. Προσπαθώ να ζήσω εδώ αναπνέοντας τον αέρα του κάρβουνου μέσα στη βρομιά του κάρβουνου», είπε η Νετζλά Ισίκ.
H 26χρονη Εσρά Ισίκ καταγγέλλει ότι προφυλακίστηκε για 42 ημέρες επειδή συμμετείχε σε διαμαρτυρίες κατά του ορυχείου (Reuters)
Ο λιγνίτης τροφοδοτεί τους κοντινούς θερμοηλεκτρικούς σταθμούς Γενίκιοϊ και Κεμέρκιοϊ, τους οποίους διαχειρίζεται η Yenikoy-Kemerkoy Energy, κοινοπραξία στην οποία συμμετέχουν οι εταιρείες Limak και IC Ictas.
Σε συνάντηση με εκπροσώπους ξένων μέσων ενημέρωσης την Πέμπτη, ενόψει της COP31, ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι η Τουρκία εργάζεται για μια δίκαιη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι πρόκειται για δύσκολο εγχείρημα, καθώς στα ορυχεία απασχολούνται χιλιάδες εργαζόμενοι.
Ο υπουργός υποστήριξε ότι η πυρηνική ενέργεια αποτελεί την πιο βιώσιμη εναλλακτική λύση και ότι η Άγκυρα επιδιώκει να διαθέτει εγκατεστημένη πυρηνική ισχύ 10 γιγαβάτ (GW) έως το 2040. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters, η ισχύς αυτή θα αντιστοιχούσε περίπου στη σημερινή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη.
Περιορισμοί στις διαμαρτυρίες
Οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν εκφράσει ανησυχίες για τους περιορισμούς των διαδηλώσεων στην Τουρκία, όπως οι γενικευμένες απαγορεύσεις συγκεντρώσεων, οι μαζικές προσαγωγές και συλλήψεις και, όπως καταγγέλλουν, η δυσανάλογη χρήση βίας.
Η Human Rights Watch ανέφερε σε έκθεσή της τον Οκτώβριο ότι οι τουρκικές αρχές προχώρησαν σε αυθαίρετες συλλήψεις και ποινικές διώξεις περιβαλλοντικών ακτιβιστών στο Άκμπελεν και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Σύμφωνα με την οργάνωση, οι δυνάμεις ασφαλείας διέλυσαν βίαια ειρηνικές διαδηλώσεις, ενώ διαδηλωτές, δικηγόροι και δημοσιογράφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με κατηγορίες όπως η συμμετοχή σε παράνομη συγκέντρωση, η παρεμπόδιση του έργου δημόσιων λειτουργών, η παράνομη είσοδος σε ξένη ιδιοκτησία και η διάδοση ψευδών πληροφοριών.
«Καθώς η Τουρκία ετοιμάζεται να φιλοξενήσει την COP31, η καταστολή των περιβαλλοντικών κινητοποιήσεων αποτελεί χαρακτηριστική υπενθύμιση της μισαλλοδοξίας της απέναντι σε κάθε φωνή διαφωνίας», δήλωσε η Ντενίζ Μπαϊράμ, βοηθός ερευνήτρια για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία στη Human Rights Watch.
Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αστυνομία επεμβαίνει όταν οι διαδηλώσεις είναι παράνομες ή απειλούν τη δημόσια τάξη. Τα υπουργεία Εσωτερικών και Δικαιοσύνης δεν θέλησαν να σχολιάσουν.
Η αντιπαράθεση γύρω από το Άκμπελεν οξύνθηκε το 2023, όταν ξανάρχισε η υλοτόμηση δέντρων. Οι κάτοικοι των χωριών καταγγέλλουν ότι οι δυνάμεις ασφαλείας χρησιμοποίησαν εκτοξευτήρες νερού και σπρέι πιπεριού εναντίον διαδηλωτών που προσπαθούσαν να μπουν στο δάσος, ενώ ακολούθησαν και άλλες κυρώσεις.
«Μας επιτέθηκαν με εκτοξευτήρες νερού, μας ψέκασαν με σπρέι πιπεριού, μας συνέλαβαν, τα περάσαμε όλα», δήλωσε η Νετζλά Ισίκ. «Στη συνέχεια, επειδή δεν εγκαταλείψαμε αυτή την περιοχή, μας επιβλήθηκαν πρόστιμα και έναν χρόνο αργότερα ασκήθηκαν διώξεις εναντίον μας».
Ένας άλλος κάτοικος, ο Χασάν Γιορουλμάζ, δήλωσε ότι οι διαδηλωτές είχαν πραγματοποιήσει πορεία για να εμποδίσουν την κοπή των πεύκων, όταν στρατιώτες τούς έκλεισαν τον δρόμο.
«Χρησιμοποίησαν σπρέι πιπεριού εναντίον γυναικών και ανδρών, νέων και ηλικιωμένων», είπε. «Παρ’ όλα αυτά, συνεχίσαμε την αντίσταση. Εγώ βρισκόμουν στην πρώτη γραμμή και με απομάκρυναν και με συνέλαβαν», είπε.
