Η ΕΕ έχει χάσει την αξιοπιστία της, παρότι οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν σε συντριπτική πλειονότητα να θέλουν μια ισχυρή, ενωμένη και ανεξάρτητη Ευρώπη. Σύμφωνα με μελέτη, η αμφιβολία για το αν αυτό μπορεί να γίνει πράξη τροφοδοτεί ένα ευρωπαϊκό κλίμα δυσπιστίας που δίνει χώρο σε ακροδεξιές αφηγήσεις περί παρακμής.
Η έκθεση βασίζεται σε 5.800 συνεντεύξεις στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία, την Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και στην ανάλυση του τρόπου με τον οποίο συζητείται η Ευρώπη στην πολιτική σκηνή και στα μέσα ενημέρωσης 15 χωρών. Το αποτέλεσμα, όπως περιγράφεται, είναι ένα κοινό με φιλοδοξία αλλά και έντονη απογοήτευση.
Το 68% των ερωτηθέντων αναφέρθηκε στην Ευρώπη με όρους γενικής επιδείνωσης ή απώλειας της κανονικότητας, ενώ μόλις το 12% τη θεώρησε περίοδο ευρωπαϊκής αφύπνισης και ανανέωσης.
Σύμφωνα με τον Guardian, πολλοί αναγνώρισαν τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, όπως ο πόλεμος (43%), οι οικονομικές πιέσεις (33%) και η ανάγκη για μεγαλύτερη διεθνή αυτονομία (29%).
Ωστόσο, το 74% δήλωσε ότι η Ευρώπη δεν τις διαχειρίζεται αποτελεσματικά, ενώ το 56% εκτίμησε ότι το μέλλον της βρίσκεται σε κίνδυνο.
Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη φιλοδοξίας. Το 73% των ερωτηθέντων διατηρεί ισχυρό ευρωπαϊκό όραμα για ενότητα και πολιτική ολοκλήρωση (35%), ειρήνη και ασφάλεια (28%) ή ευημερία (19%), ενώ μόλις το 13% επιθυμεί λιγότερη Ευρώπη ή διάλυση της ΕΕ.
Για πολλούς, όπως ανέφερε ο συγγραφέας της μελέτης, Πάουελ Ζέρκα, ανώτερος ερευνητής στο think tank Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), το ζήτημα δεν είναι ότι σταμάτησαν να θέλουν μια ισχυρότερη Ευρώπη, αλλά ότι δεν πιστεύουν πλέον πως αυτό είναι εφικτό.
Το αποτέλεσμα, πρόσθεσε ο Ζέρκα, είναι ένα κενό φαντασίας.
Οι άνθρωποι μπορούν να φανταστούν το είδος της Ευρώπης που επιθυμούν, αλλά δυσκολεύονται να οραματιστούν μια αξιόπιστη πορεία από το σημερινό σημείο έως εκεί όπου θέλουν να φτάσει. Αυτά είναι ζητήματα πολιτικής, όχι απλώς επικοινωνίας.
Μία εβδομάδα πριν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκφωνήσει την ετήσια ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης στις Βρυξέλλες, ο Ζέρκα ανέφερε ότι τα στοιχεία δείχνουν πως η Ένωση χρειάζεται λιγότερες μεγαλεπήβολες υποσχέσεις και περισσότερες αποδείξεις πορείας.
Η μελέτη παραθέτει δεκάδες συνομιλίες με Ευρωπαίους.
«Ανακουφίζομαι τακτικά που ζω στην Ευρώπη. Δεν είναι τέλεια και κάποια πράγματα κινούνται προς λάθος κατεύθυνση, αλλά καμία περιοχή στον κόσμο δεν είναι ασφαλέστερη, πιο ελεύθερη και πιο δημοκρατική», δήλωσε ένας Γερμανός.
Ωστόσο, παρότι χαρακτήρισε την κλιματική κρίση και τα ακροδεξιά κόμματα ως τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ηπείρου, σημείωσε ότι δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά.
«Οι εκλογές εστιάζουν υπερβολικά στο εδώ και τώρα, και όχι αρκετά στο μέλλον», είπε.
Ο ερωτώμενος δήλωσε ότι θα ήθελε η Ευρώπη σε 20 χρόνια να είναι ελεύθερη, δημοκρατική, βιώσιμη, λιγότερο χρεωμένη, πολιτικά πιο αριστερά [και] ειρηνική.
Όταν ρωτήθηκε αν πιστεύει ότι αυτό είναι πιθανό να συμβεί, απάντησε: «Όχι».
Η μελέτη κατέταξε τους ψηφοφόρους της Ευρώπης σε τέσσερις κατηγορίες. Οι Θετικοί (19%) είναι ακλόνητοι φιλοευρωπαίοι που θεωρούν τις τρέχουσες κρίσεις ως καταλύτη για μια ισχυρότερη, πιο ενοποιημένη ένωση.
Οι Αρνητικοί (39%) πιστεύουν ότι οι καλύτερες μέρες της Ευρώπης έχουν περάσει.
Σχεδόν το ήμισυ των πολιτών στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία – και σχεδόν όλοι όσοι ψήφισαν ακροδεξιά κόμματα όπως το γερμανικό AfD, το γαλλικό RN, το ολλανδικό PVV και το Reform UK – ήταν Αρνητικοί, με το 83% να μιλά για την Ευρώπη με όρους απώλειας και παρακμής.
Οι Αποσυνδεδεμένοι (12%) είναι γενικά απαθείς ψηφοφόροι, για τους οποίους η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί ένα μακρινό φόντο, ενώ οι Αβέβαιοι (31%) μοιράζονται τις φιλοευρωπαϊκές αξίες, αλλά αμφιβάλλουν για την ικανότητα της ηπείρου να ενεργεί αποφασιστικά, να διασφαλίζει την ασφάλεια των πολιτών ή να υπερασπίζεται τις αξίες της.
Σχεδόν το ένα τρίτο (32%) των ερωτηθέντων σε όλες τις χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα ανέφερε την αργοπορία της Ευρώπης στις απαντήσεις της.
Όπως το έθεσε χωρίς περιστροφές ένας νεαρός Πολωνός πολίτης, γεννημένος τη δεκαετία του 2000: «Η ΕΕ ουσιαστικά συζητά πολύ, αλλά δεν κάνει τίποτα».
Οι Ευρωπαίοι θέλουν πράξεις, όχι λόγια, καθώς η αδυναμία της ΕΕ να σταθεί απέναντι σε ισχυρούς παράγοντες ήταν επίσης επαναλαμβανόμενο θέμα, το οποίο ανέφερε σχεδόν το ένα τρίτο (30%) του συνόλου των ερωτηθέντων, με τις πρόσφατες διευκολύνσεις στους δασμούς προς τον Ντόναλντ Τραμπ να αποτελούν ιδιαίτερα ταπεινωτικό σύμβολο.
Ο Ζέρκα ανέφερε ότι η ομάδα των Αβέβαιων είναι καθοριστική για τη μελλοντική πορεία της Ευρώπης.
Οι ηγέτες τείνουν να κηρύττουν στους Θετικούς ή να υποκλίνονται στους Αρνητικούς, είπε, αλλά η πίστη στο μέλλον της Ευρώπης παραμένει ανοιχτή μεταξύ των Αβέβαιων.
Σε αντίθεση με τους σκληροπυρηνικούς ευρωσκεπτικιστές, οι Αβέβαιοι ψηφοφόροι διατηρούν ισχυρή συναισθηματική σύνδεση με το ευρωπαϊκό εγχείρημα, υποστηρίζει η έκθεση, αλλά αποξενώνονται από τη θεσμική αδράνεια, τη γραφειοκρατική βραδύτητα και την αντιληπτή γεωπολιτική αδυναμία.
Για να κερδίσουν ξανά αυτούς τους αμφιβάλλοντες, οι πολιτικοί θα πρέπει να αποδείξουν ότι η συλλογική ευρωπαϊκή δράση μπορεί να λύσει συγκεκριμένες εγχώριες κρίσεις, από την ενεργειακή ασφάλεια και την άμυνα έως την κλιματική αλλαγή και την κρίση του κόστους διαβίωσης, δήλωσε ο Ζέρκα.
