Η κούρσα για τον επόμενο Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ μπαίνει σε καθοριστική φάση, καθώς πέντε άτυπες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν έχουν φέρει ακόμη συμφωνία. Παρότι η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα διατηρεί το προβάδισμα, η διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες παραμένει ανοικτή.
Η αύξηση των αρνητικών ψήφων στην τελευταία ψηφοφορία δείχνει ότι το αποτέλεσμα εξακολουθεί να είναι ρευστό, ενώ πρόσφατα δημοσιεύματα για επιφυλάξεις της Ουάσιγκτον απέναντι στους σημερινούς υποψηφίους τροφοδοτούν τα σενάρια για νέα πρόσωπα στην κούρσα.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η έκτη άτυπη ψηφοφορία την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, με τη χρήση ψηφοδελτίων διαφορετικού χρώματος (color-coded ballots). Με αυτόν τον τρόπο θα φανεί αν κάποιος υποψήφιος συναντά την αντίθεση ενός ή περισσότερων μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, χωρίς όμως να αποκαλυφθεί ποιο κράτος έδωσε κάθε ψήφο.
Η διαδικασία εξελίσσεται υπό την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον Οκτώβριο. Η επιλογή δεν γίνεται με απλή κατάταξη των υποψηφίων, καθώς ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, ύστερα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για τη σύσταση απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι στα 15 μέλη και καμία αρνητική ψήφος από τα πέντε μόνιμα μέλη: ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Ηνωμένο Βασίλειο και Γαλλία.
Έτσι, ακόμη και ένας υποψήφιος με τους περισσότερους υποστηρικτές μπορεί να αποκλειστεί αν έχει απέναντί του ένα μόνιμο μέλος. Η διαδικασία άρχισε επισήμως τον Νοέμβριο του 2025 και περιέλαβε δημόσιους διαλόγους με τους υποψηφίους, παρουσίαση των προτάσεών τους και δημοσιοποίηση βιογραφικών και στοιχείων χρηματοδότησης των εκστρατειών τους.
Ακολούθησαν οι μυστικές, άτυπες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας, στις οποίες κάθε μέλος αξιολογεί χωριστά κάθε υποψήφιο με τις επιλογές «ενθάρρυνση», «αποθάρρυνση» ή «χωρίς γνώμη». Πρόκειται για δοκιμή της υποστήριξης των υποψηφιοτήτων και όχι για την τελική απόφαση διορισμού.
Στην κούρσα παραμένουν επτά πρόσωπα: η επικεφαλής της UNCTAD και πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Μ. Γκρόσι από την Αργεντινή, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας Κάρολιν Ροντρίγκες Μπιρκέτ, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μάκι Σαλ, η πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα από τον Ισημερινό και πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας της χώρας, ο πρώην ειδικός αντιπρόσωπος του ΟΗΕ για τα παιδιά και τις ένοπλες συγκρούσεις Ολάρα Οτούνου από την Ουγκάντα και η πρώην πρέσβυς του Ισημερινού στην Ουάσιγκτον Ιβόν Α-Μπάκι. Η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέ αποχώρησε από την κούρσα τον Σεπτέμβριο.
Στην πέμπτη άτυπη ψηφοφορία, στις 7 Οκτωβρίου, η Γκρίνσπαν συγκέντρωσε εννέα ψήφους ενθάρρυνσης και έξι αποθάρρυνσης, έναντι δέκα και τριών αντίστοιχα στον προηγούμενο γύρο, όταν υπήρχαν και δύο ψήφοι «χωρίς γνώμη». Ο Γκρόσι πέρασε στη δεύτερη θέση με έξι ψήφους ενθάρρυνσης, επτά αποθάρρυνσης και δύο «χωρίς γνώμη», ενώ η Ροντρίγκες Μπιρκέτ έλαβε πέντε, εννέα και μία αντιστοίχως.
Τα αποτελέσματα αυτά έχουν δημοσιευθεί σε πολλά μέσα με βάση διαρροές και δεν αποτελούν επίσημη δημόσια ανακοίνωση του Συμβουλίου. Η Γκρίνσπαν παραμένει πρώτη, χωρίς όμως το προβάδισμά της να εξασφαλίζει την επιλογή της, ενώ οι μέχρι τώρα ψηφοφορίες δεν ξεχώριζαν τις ψήφους των μονίμων από εκείνες των εκλεγμένων μελών. Αυτό είναι το κενό που αναμένεται να καλύψουν τα έγχρωμα ψηφοδέλτια, όπου μια αρνητική ψήφος μόνιμου μέλους θα λειτουργεί ως ένδειξη πιθανού βέτο στην τελική διαδικασία, χωρίς να συνιστά από μόνη της επίσημη άσκηση βέτο.
Η στάση των ΗΠΑ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο. Σε ρεπορτάζ της 9ης Οκτωβρίου, το Politico ανέφερε, επικαλούμενο δύο πρόσωπα με γνώση των εσωτερικών συζητήσεων, ότι η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται σε όλους τους σημερινούς υποψηφίους, θεωρώντας ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην επιδίωξή της για δραστικές αλλαγές στον Οργανισμό.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στην απάντησή του προς το μέσο, δεν τοποθετήθηκε για συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά φέρεται να δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα στηρίξουν μόνο υποψήφιο με σταθερή δέσμευση για ουσιαστική μεταρρύθμιση. Η Γκρίνσπαν πάντως φαίνεται να αντιμετωπίζει και επιφυλάξεις σε ρεπουμπλικανικούς κύκλους, με τη Bild να μεταφέρει στις 10 Οκτωβρίου, βάσει του Politico, επικρίσεις για τη στάση της απέναντι στο Ισραήλ και την επιείκειά της απέναντι στην Κίνα.
Η απουσία συναίνεσης αφήνει χώρο για νέες υποψηφιότητες. Σύμφωνα με ανοιχτές πηγές, η Τουρκία εξετάζει την υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργού Εξωτερικών και νυν Γενικού Γραμματέα του ΟΑΣΕ, με την προοπτική να έχει διερευνηθεί στο περιθώριο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υποβληθεί επισήμως τουρκική υποψηφιότητα.
Πηγές από τον ΟΗΕ αναφέρουν ότι μια ενδεχόμενη υποψηφιότητα Σινιρλίογλου θα αντιμετωπιζόταν αρνητικά από τη Γαλλία, αλλά και από άλλες χώρες που έχουν ζητήματα ενώπιον του ΟΗΕ, όπως το Ισραήλ. Στο ρεπορτάζ του Politico εμφανίζονται επίσης ο πρόεδρος της FIFA Τζάνι Ινφαντίνο και ο Βούλγαρος διπλωμάτης Νικολάι Μλαντένοφ ως πιθανές εναλλακτικές, ενώ το δημοσίευμα αναφέρει ότι ο Τραμπ είχε νωρίτερα κατονομάσει τον Ινφαντίνο ως πιθανή επιλογή και αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν απέκλεισε τον Μλαντένοφ.
Παράλληλα, τα ΗΑΕ φαίνεται να προωθούν την υποψηφιότητα της πρώην Μονίμου Αντιπροσώπου τους στον ΟΗΕ και νυν υπουργού Επικρατείας με αρμοδιότητα την εξωτερική πολιτική Λάνα Νουσέιμπα, ενώ αρκετά έχει κυκλοφορήσει και το όνομα του νυν προέδρου του Καζακστάν Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ. Ωστόσο, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν έχει ανακοινωθεί καμία νέα υποψηφιότητα.
Η ψηφοφορία της Παρασκευής αναμένεται να δείξει πιο καθαρά αν κάποιος από τους σημερινούς υποψηφίους μπορεί να προχωρήσει χωρίς αντίθεση από μόνιμο μέλος ή αν θα συνεχιστεί η αναζήτηση ευρύτερης συμφωνίας. Το χρονικό περιθώριο περιορίζεται, καθώς η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και ο διάδοχός του αναμένεται να αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027.
Γ. Γαραντζιώτη
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
