Οι Σουηδοί προσέρχονται την Κυριακή στις κάλπες για μια αμφίρροπη αναμέτρηση που λειτουργεί ουσιαστικά ως δοκιμασία για το αν οι Σουηδοί Δημοκράτες θα μπουν στην κυβέρνηση. Το βασικό ερώτημα των βουλευτικών εκλογών στη Σουηδία είναι αν θα επιβεβαιωθεί η πολιτική άνοδος της ακροδεξιάς.
Το κόμμα, με νεοναζιστικές ρίζες, για χρόνια αντιμετωπιζόταν ως παρίας. Ωστόσο, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, συγκεντρώνει περίπου το 19% των ψήφων, ενώ η κεντροδεξιά κυβέρνηση συνασπισμού έχει ξεκαθαρίσει ότι θα δεχθεί την ένταξή του, ώστε ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον να διεκδικήσει δεύτερη θητεία.
«Συμφωνήσαμε ότι θα διεξάγουμε προεκλογικό αγώνα με στόχο τον σχηματισμό μιας κοινής κυβέρνησης πλειοψηφίας και ότι εγώ θα ηγηθώ αυτής της κυβέρνησης», δήλωσε ο Κρίστερσον στο Reuters στα τέλη Αυγούστου.
Η αναμέτρηση θα δείξει αν οι Σουηδοί ψηφοφόροι θέλουν να εμβαθύνουν την πολιτική μετατόπιση της χώρας, η οποία έχει ήδη ανατρέψει δεκαετίες συναίνεσης για τη μετανάστευση και την εθνική ταυτότητα, μετατρέποντας μία από τις πιο ανοιχτές κοινωνίες της Ευρώπης σε πεδίο αυστηρότερων πολιτικών για την ένταξη, την ιθαγένεια και τους συνοριακούς ελέγχους.
Η κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Κρίστερσον, που δεν διαθέτει πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, συνεργάζεται από το 2022 με τον ηγέτη των Σουηδών Δημοκρατών, Τζίμι Άκεσον. Ο απερχόμενος Σουηδός πρωθυπουργός θεωρεί ότι αυτή η συνεργασία έχει ήδη φέρει ανάπτυξη, χαμηλότερες τιμές στην ενέργεια και τα τρόφιμα, περιορισμό της εγκληματικότητας των συμμοριών και μείωση των αιτήσεων ασύλου σε ιστορικό χαμηλό.
Γι’ αυτό και έχει δεσμευθεί να ενισχύσει τους δεσμούς του με το ακροδεξιό κόμμα μετά τις εκλογές της Κυριακής και να δώσει σε στελέχη του υπουργικές θέσεις.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια η κυβέρνηση Κρίστερσον έχει καταργήσει το καθεστώς μόνιμης διαμονής για τους πρόσφυγες, έχει αυστηροποιήσει τους κανόνες για τα κοινωνικά επιδόματα και έχει αυξήσει τις απελάσεις όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.
Οι αιτήσεις ασύλου έχουν πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών και, παρότι ο Κρίστερσον λέει ότι η έμφαση θα δοθεί πλέον στην ένταξη των μεταναστών, οι Σουηδοί Δημοκράτες θέλουν να πάνε ακόμη πιο μακριά.
«Στη Σουηδία ισχύουν ο σουηδικός πολιτισμός, η σουηδική γλώσσα, οι σουηδικοί νόμοι, οι σουηδικοί κανόνες, η σουηδική ηθική και οι σουηδικές παραδόσεις», υπογράμμισε ο Ματίας Κάρλσον, βουλευτής των Σουηδών Δημοκρατών και ένας από τους στενότερους συμμάχους του Άκεσον.
«Αν κάποιος δεν μπορεί να το αποδεχθεί, θα πρέπει να ψάξει να ζήσει αλλού», πρόσθεσε.
Παρά τη γενική συναίνεση για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, πολλοί Σουηδοί εξακολουθούν να αισθάνονται άβολα με την ακροδεξιά και οι δημοσκοπήσεις δίνουν μικρό προβάδισμα στην κεντροαριστερή αντιπολίτευση, που στηρίζει τη Μαγκνταλένα Άντερσον των Σοσιαλδημοκρατών για την πρωθυπουργία.
«Αν οι Σουηδοί Δημοκράτες ενταχθούν στην κυβέρνηση, αυτό θα έχει ένα πολύ αρνητικό αντίκτυπο στα φιλελεύθερα ιδανικά της χώρας μας», σχολίασε η Μπριγκίτα Όλσον, υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων από το 2010 ως το 2014 και πλέον βουλευτής του Κόμματος του Κέντρου.
«Είδαμε τις επιπτώσεις όταν βρίσκονταν εκτός κυβέρνησης, τώρα θα είναι δέκα φορές χειρότερες», πρόσθεσε.
Νέο τοπίο
Η άνοδος της ακροδεξιάς έχει αλλάξει το πολιτικό σκηνικό στην Ευρώπη, με ακροδεξιά κόμματα να συμμετέχουν σε κυβερνητικούς συνασπισμούς στη Φινλανδία, την Ιταλία, την Κροατία και την Τσεχία, ενώ πιέζουν τα παραδοσιακά κόμματα σε Γαλλία και Γερμανία.
Καθώς οι Σουηδοί Δημοκράτες στηρίζουν κοινοβουλευτικά τον Κρίστερσον τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι αυτές οι εκλογές δεν θα είναι τόσο μεγάλο σημείο καμπής για το κόμμα όσο η επιτυχία του Άκεσον να το απομακρύνει από το ακραίο παρελθόν του. Το 2025 οι Σουηδοί Δημοκράτες ζήτησαν συγγνώμη για το νεοναζιστικό τους παρελθόν και τις αντισημιτικές τους απόψεις.
«Οι εκλογές αποτελούν δημοψήφισμα για τους Σουηδούς Δημοκράτες, για το αν θα συνεχίσουν την πορεία τους στο ακροδεξιό μονοπάτι», σχολίασε ο Ζαν Γκιγιού, συγγραφέας και πολιτικός αναλυτής.
Πολιτικές που πριν από μια δεκαετία πολλοί Σουηδοί θα θεωρούσαν απόρριψη των φιλελεύθερων αξιών της χώρας έχουν πλέον κερδίσει ευρύτερη αποδοχή σε μεγάλο μέρος του πολιτικού φάσματος.
Οι δύο αντίπαλοι συνασπισμοί έχουν επίσης συγκλίνει σε αρκετά ζητήματα που απασχολούν τους ψηφοφόρους, καθώς και οι δύο υπόσχονται ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, συνεχιζόμενη στήριξη προς την Ουκρανία, επανεξοπλισμό και μέτρα για να μετριαστεί η κρίση του κόστους διαβίωσης που έχει πιέσει έντονα πολλά νοικοκυριά.
«Πιστεύω ότι θα δείτε μια συνεχιζόμενη κανονικοποίηση των Σουηδών Δημοκρατών», εκτίμησε ο ιστορικός Λαρς Τράγκαρντ. «Έχει έρθει η ώρα να μειωθεί η υστερία», πρόσθεσε.
Κι άλλη μετατόπιση;
Οι επικριτές τους, πάντως, φοβούνται ότι οι υποσχέσεις των Σουηδών Δημοκρατών να βάλουν τέλος στην πολυπολιτισμικότητα, να αποκαταστήσουν τις παραδοσιακές σουηδικές αξίες και να απαγορεύσουν ορισμένα μουσουλμανικά ενδύματα μπορεί να βαθύνουν τον κοινωνικό διχασμό και να μετακινήσουν ακόμη περισσότερο το πολιτικό κέντρο βάρους προς τα δεξιά.
«Φοβάμαι ότι περισσότεροι άνθρωποι θα απελαθούν. Ανησυχώ για τον Τύπο, την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία του συναθροίζεσθαι», δήλωσε ο Κούρντο Μπάκσι, συγγραφέας και ακτιβιστής κατά του ρατσισμού, μιλώντας στο περιθώριο διαδήλωσης υπέρ των μεταναστών στη Στοκχόλμη.
Σε ανάρτησή της στο Facebook, η Μαγκνταλένα Άντερσον έγραψε ότι οι ψηφοφόροι την Κυριακή δεν θα επιλέξουν αν θα είναι εκείνη ή ο Κρίστερσον ο νέος πρωθυπουργός της χώρας, αλλά αν οι Σουηδοί Δημοκράτες θα είναι αυτοί που θα διαμορφώνουν την πολιτική για την άμυνα, τα σχολεία, την οικονομία και τον πολιτισμό.
«Αυτή θα ήταν μια πολύ διαφορετική Σουηδία», τόνισε.
Ακόμη κι αν κερδίσει, η Άντερσον βρίσκεται μπροστά στο δύσκολο έργο του σχηματισμού ενός σταθερού συνασπισμού.
Τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης — οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι, το Αριστερό Κόμμα και το Κόμμα του Κέντρου — συμφωνούν στην αύξηση των δημόσιων δαπανών και της κοινωνικής πρόνοιας. Ωστόσο, διαφωνούν σε άλλα κεντρικά ζητήματα, από τη φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων έως το αν η Σουηδία πρέπει να κατασκευάσει νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Επιπλέον, το Κόμμα του Κέντρου αρνείται να συνεργαστεί σε κυβέρνηση με το Αριστερό Κόμμα.
