Η ελβετική ουδετερότητα μπαίνει στην κάλπη την προσεχή Κυριακή, καθώς οι Ελβετοί καλούνται να αποφασίσουν για πρόταση ενίσχυσής της, την ώρα που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν επικράτηση του «όχι». Στη Βέρνη υπάρχει ανησυχία ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα διαβαστεί στο εξωτερικό ως αποκήρυξη μιας αρχής στενά δεμένης με την ελβετική ταυτότητα.
Οι Ελβετοί διατηρούν διαχρονικά ισχυρό δεσμό με την ουδετερότητα, όμως ο ορισμός της παραμένει αντικείμενο διαφωνίας, όπως δείχνει η συζήτηση για την εγγραφή μιας αυστηρής εκδοχής της στο Σύνταγμα.
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις προέβλεπαν οριακή έκβαση.
Οι δύο πιο πρόσφατες, που δημοσιεύθηκαν την περασμένη εβδομάδα, δείχνουν πλέον ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων – πολύ πάνω από 60% – απορρίπτει την πρωτοβουλία, σε ευθυγράμμιση με τη θέση της κυβέρνησης.
Με ρίζες που χάνονται στους αιώνες, η ουδετερότητα της Ελβετίας έχει αναγνωριστεί από το διεθνές δίκαιο από το 1815 και έχει ενταχθεί στο ομοσπονδιακό Σύνταγμα από το 1848, με τη χώρα να απέχει από το να παίρνει θέση σε πολέμους μεταξύ τρίτων κρατών.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η απόφαση της Ελβετίας να υιοθετήσει κυρώσεις της ΕΕ κατά της Μόσχας έφεραν ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ουδετερότητα.
Η οργάνωση Pro Suisse, που ξεκίνησε τη λαϊκή πρωτοβουλία «Διασφάλιση της Ελβετικής Ουδετερότητας», επιδιώκει να επιβάλει έναν αυστηρότερο ορισμό.
«Η πυξίδα μας πρέπει να είναι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Και τον έχουμε χάσει τα τελευταία χρόνια, λαμβάνοντας πολύ ισχυρές θέσεις εναντίον της Ρωσίας, αλλά αντίθετα, εξαιρετικά αδύναμες θέσεις εναντίον του Ισραήλ, το οποίο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο όσο και η Ρωσία», δήλωσε στο AFP ο Ζαν-Ντανιέλ Ρους, Ελβετός πρώην διπλωμάτης και συνιδρυτής του Κέντρου της Γενεύης για την Ουδετερότητα.
Την Κυριακή, «έχουμε την ευκαιρία να αποκαταστήσουμε την αξιοπιστία της ουδετερότητας», πρόσθεσε.
Η Μόσχα, η οποία κατηγορεί τη Βέρνη ότι εγκατέλειψε την ουδετερότητά της ευθυγραμμιζόμενη με τις κυρώσεις της ΕΕ, χαιρέτισε την πρωτοβουλία, την οποία ορισμένοι αντίπαλοι του κειμένου έχουν χαρακτηρίσει «φιλορωσική».
«Ο Πούτιν θα έτριβε τα χέρια του αν δεχόμασταν αυτή την πρωτοβουλία», προειδοποίησε πρόσφατα ο Σοσιαλιστής βουλευτής Σαμιέλ Μπενταάν κατά τη διάρκεια συζήτησης.
– «Περιθώριο ελιγμών»-
Στο ισχύον ελβετικό ομοσπονδιακό Σύνταγμα η ουδετερότητα δεν ορίζεται λεπτομερώς σε ειδικό άρθρο, αλλά αποτυπώνεται στις αρμοδιότητες του κοινοβουλίου και της κυβέρνησης.
Η πρωτοβουλία προτείνει να κατοχυρωθεί ρητά στο Σύνταγμα μια ελβετική ουδετερότητα «διαρκής και ένοπλη» και να απαγορευτεί η ένταξη σε οποιαδήποτε «στρατιωτική ή αμυντική συμμαχία», όπως το ΝΑΤΟ, εκτός αν υπάρχει επίθεση ή προετοιμασία επίθεσης εναντίον της Ελβετίας.
Το Σύνταγμα θα απαγορεύει επίσης στην Ελβετία να επιβάλλει κυρώσεις κατά ενός εμπόλεμου κράτους, με εξαίρεση εκείνες που αποφασίζονται από τον ΟΗΕ.
Όλοι όσοι συμμετέχουν στη συζήτηση δηλώνουν ότι θέλουν να διατηρήσουν την ελβετική ουδετερότητα.
Ωστόσο, η κυβέρνηση και το κοινοβούλιο απέρριψαν την πρωτοβουλία, κρίνοντάς την υπερβολικά άκαμπτη και υποστηρίζοντας ότι θα μείωνε το περιθώριο ελιγμών της χώρας σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών πιέσεων.
«Για 180 χρόνια, από τη γέννηση της Ελβετίας, η ουδετερότητα μας επέτρεψε να αποφύγουμε τον πόλεμο», αλλά «έχει πάντα χρησιμοποιηθεί με κάποιο βαθμό ευελιξίας», δήλωσε ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών Ινιάτσιο Κασίς στο ελβετικό δημόσιο ραδιόφωνο.
«Η ουδετερότητα δεν σημαίνει αδιαφορία. Η ουδετερότητα δεν σημαίνει ότι η Ελβετία κάνει τα στραβά μάτια όταν υπάρχει παραβίαση των διεθνών κανόνων», δήλωσε ο ίδιος.
Από τα βασικά ελβετικά κόμματα, μόνο το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (ριζοσπαστική δεξιά), η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της χώρας, στηρίζει την πρωτοβουλία, με την οποία συνδέεται στενά.
Η πρόταση έχει όμως συγκεντρώσει και στήριξη από διαφορετικά σημεία του πολιτικού φάσματος. Χαρακτηριστικά, ο Σαμιέλ Σομαρουγκά, γενικός ιατρός χωρίς κομματική ταυτότητα, γιος σοσιαλιστή βουλευτή και εγγονός πρώην προέδρου της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού, κινήθηκε ενεργά για να υπερασπιστεί το κείμενο.
Μιλώντας στο AFP εξέφρασε τον φόβο ότι η Ελβετία θα «βυθιζόταν» χωρίς αυστηρότερη ουδετερότητα, θεωρώντας πως η απόρριψη της πρωτοβουλίας θα ερμηνευόταν διεθνώς ως «αποποίηση» της ουδετερότητας.
«Ο φόβος μου είναι ότι θα ενταχθούμε στο ΝΑΤΟ» και ότι η Ελβετία θα χάσει τον ρόλο της ως μεσολαβητή, καθώς και την ιδιότητά της ως χώρας που φιλοξενεί πολλούς διεθνείς οργανισμούς», είπε.
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, οι Ελβετοί αναμένεται επίσης να απορρίψουν μια δεύτερη πρωτοβουλία που θα τεθεί σε ψηφοφορία την Κυριακή, με στόχο να αυξηθεί το ποσοστό επισιτιστικής αυτάρκειας της χώρας στο 70% μέσα σε δέκα χρόνια, από 42% το 2024.
