Η μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ μπαίνει στο επίκεντρο της νέας παρέμβασης της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία ζητά ενίσχυση της ευρωπαϊκής διαχείρισης, προστασία των εξωτερικών συνόρων, ταχύτερες επιστροφές και καλύτερη αντιμετώπιση των αιφνίδιων μαζικών αφίξεων. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τα θέτει όλα αυτά σε επιστολή προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενόψει της Συνόδου Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες.
Στην εννεασέλιδη επιστολή της αναφέρει ότι οι παράτυπες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ έχουν πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021, με μείωση 55% την τελευταία διετία και πάνω από το ένα τρίτο το 2026. Την ίδια ώρα μειώνονται οι αιτήσεις ασύλου και οι μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις εντός της ΕΕ, ενώ αυξάνονται οι επιστροφές.
Παρά τα παραπάνω, τα γεγονότα του καλοκαιριού, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κρίση στη Θεούτα, έδειξαν, σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής, πόσο γρήγορα οι αιφνίδιες μαζικές αφίξεις μπορούν να πιέσουν τα εξωτερικά σύνορα και να έχουν τραγικό ανθρώπινο κόστος. Οι μεταναστευτικές πιέσεις συνεχίζονται, από τη Μεσόγειο έως τα ανατολικά σύνορα της Ένωσης.
Η Φον ντερ Λάιεν περιγράφει πέντε βασικές προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική:
Πρώτον, ζητά την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο. Καλεί τα κράτη-μέλη να εφαρμόσουν τους κανόνες για την ευθύνη εξέτασης των αιτήσεων ασύλου και τις μεταφορές αιτούντων μεταξύ χωρών, τονίζοντας ότι η δίκαιη κατανομή των ευθυνών και η αλληλεγγύη πρέπει να προχωρούν μαζί. Παράλληλα, ζητά να περιοριστούν οι μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις και να επανέλθει πλήρως η λειτουργία της ζώνης Σένγκεν.
Δεύτερον, προτάσσει την ενίσχυση της Frontex και των εξωτερικών συνόρων. Η Επιτροπή σχεδιάζει να αυξήσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Frontex με Ευρωπαϊκή Εφεδρεία Συνοριοφυλακής και Επιστροφών, δύναμη ταχείας αντίδρασης για περιόδους κρίσης και Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών. Προωθεί επίσης σχέδιο πέντε σημείων για την πρόληψη και αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων, με έμφαση στην επιτήρηση, την έγκαιρη προειδοποίηση, τη συνεργασία με τρίτες χώρες και την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και των δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Με βάση τα στοιχεία της επιστολής, μέσω του Συστήματος Εισόδου-Εξόδου (EES) έχουν καταγραφεί περισσότερες από 204 εκατομμύρια είσοδοι και έξοδοι, πάνω από 69.000 αρνήσεις εισόδου και περισσότερες από 1.750 περιπτώσεις ατόμων που θεωρήθηκαν απειλή για την εσωτερική ασφάλεια. Τα κράτη-μέλη που δεν έχουν ολοκληρώσει την εφαρμογή του συστήματος καλούνται να το κάνουν έως το τέλος του έτους.
Τρίτον, θέτει ως στόχο τη διαμόρφωση νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης εκτάκτων καταστάσεων. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο που θα συμπληρώνει τους ισχύοντες κανόνες διαχείρισης κρίσεων και θα δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων και στις συνήθεις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, όταν απαιτείται άμεση δράση και οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επαρκούν. Στόχος είναι η αντιμετώπιση εξαιρετικών περιστάσεων που απειλούν την ακεραιότητα των εξωτερικών συνόρων, τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια, καθώς και της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης.
Τέταρτον, ζητά να αυξηθούν οι επιστροφές όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην ΕΕ. Η Φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει «υπερβολικά χαμηλό» το ποσοστό επιστροφών, που ανέρχεται στο 32%, παρά την ανοδική τάση των τελευταίων ετών. Ζητά την ταχεία εφαρμογή του νέου κανονισμού για τις επιστροφές, ο οποίος θα θεσπίζει κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες και θα δίνει, μεταξύ άλλων, τη νομική βάση για τη δημιουργία κόμβων επιστροφών σε τρίτες χώρες (return hubs), με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Προαναγγέλλει επίσης πρόταση για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής και ζητά πιο στενή συνεργασία με τις χώρες προέλευσης για την επανεισδοχή των υπηκόων τους.
Πέμπτον, δίνει έμφαση στην ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης της μεταναστευτικής πολιτικής. Η πρόεδρος της Επιτροπής ζητά στενότερες συμπράξεις με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης, για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και την ανάπτυξη νόμιμων οδών μετανάστευσης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Λιβύη, η οποία, σύμφωνα με την επιστολή, παραμένει η κυριότερη χώρα αναχώρησης μεταναστών που επιχειρούν να εισέλθουν παράτυπα στην ΕΕ. Η Επιτροπή προαναγγέλλει συνέχιση της συνεργασίας με τη χώρα, μεταξύ άλλων μέσω του επικείμενου τεχνικού διαλόγου ΕΕ-Λιβύης, για την ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων, των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης και της καταπολέμησης της διακίνησης μεταναστών.
Στο πλαίσιο αυτό, υπεγράφη πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 25 εκατ. ευρώ για την επέκταση των σχετικών δράσεων στην ανατολική Λιβύη. Παράλληλα, η ΕΕ στηρίζει, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), τις οικειοθελείς επιστροφές μεταναστών από τη Λιβύη στις χώρες καταγωγής τους και επιδιώκει να περιορίσει τις ροές προς τη χώρα όταν τελικός προορισμός είναι η παράτυπη είσοδος στην Ένωση.
