Αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα και τεράστιες δασικές πυρκαγιές, μαζί με εκλύσεις αερίων από ανθρώπινες δραστηριότητες, εξέθεσαν φέτος πάνω από το ένα τρίτο, δηλαδή το 34%, του παγκόσμιου πληθυσμού σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα μόλυνσης από όζον στην επιφάνεια της Γης, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιοποιεί σήμερα η ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus.
Η Ασία ήταν η περιοχή που επηρεάστηκε περισσότερο, καθώς το 53% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα μόλυνσης στους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, σύμφωνα με ανάλυση της υπηρεσίας παρακολούθησης της ατμόσφαιρας (CAMS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στη βόρεια Αμερική, τα δύο τρίτα του πληθυσμού εκτέθηκαν σε ποιότητα αέρα «κακή» έως «πολύ κακή», όπως και το 45% στην Ευρώπη, ανέφερε ο Κοπέρνικος, ο οποίος βασίζεται σε παρατηρήσεις από δορυφόρους και από το έδαφος, σε συνδυασμό με μοντέλα για την ατμόσφαιρα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από το 34% του πληθυσμού βρέθηκε εκτεθειμένο σε ποιότητα αέρα «εξαιρετικά κακή», ενώ το 17% ανέπνεε αέρα ποιότητας «πολύ κακής». Συνολικά, μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού βρισκόταν σε περιοχές με επίπεδα όζοντος «καλά» και άλλο ένα 15% με «αποδεκτά», σύμφωνα με το κείμενο, που επισημαίνει τη στενή σχέση της κλιματικής αλλαγής και της ρύπανσης της ατμόσφαιρας.
Το όζον είναι ατμοσφαιρικός ρύπος που εμφανίζεται έπειτα από σειρά χημικών αντιδράσεων. Σχηματίζεται κυρίως από οξείδια του αζώτου (NOx), που εκλύονται κυρίως από την οδική και θαλάσσια κίνηση, τη βιομηχανική δραστηριότητα και πυρκαγιές, καθώς και πτητικές οργανικές ενώσεις (ΠΟΕ), που οφείλονται κυρίως σε βιομηχανικές δραστηριότητες και στην καύση ορυκτών καυσίμων. Με την επίδραση των υπεριωδών ακτινών (UV) του ήλιου, τα αέρια αυτά αντιδρούν χημικά και σχηματίζουν όζον.
Τα υψηλά επίπεδα όζοντος που καταγράφηκαν φέτος τροφοδοτήθηκαν από κύματα ζέστης-ρεκόρ και δασικές πυρκαγιές που σάρωσαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική και εξαπλώθηκαν πολύ πέρα από τις περιοχές όπου σχηματίστηκαν, δείχνοντας πώς η κλιματική αλλαγή μπορεί να επιδεινώσει την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Το όζον μπορεί να διεισδύσει βαθιά στο ανθρώπινο αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας βήχα, αίσθηση καψίματος στα μάτια, έως και διακοπή της αναπνοής, ενώ επιδεινώνει κρίσεις άσθματος ή συμπτώματα παθήσεων του αναπνευστικού.
Η μόλυνση του αέρα είναι «από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία», τόνισε σε συνέντευξη Τύπου ο Ίαν Μάρναν του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), σημειώνοντας ότι προκαλεί περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο, εκ των οποίων 60.000 αποδίδονται στη ρύπανση από όζον.
Το φαινόμενο γίνεται ακόμη σοβαρότερο επειδή «η μόλυνση του αέρα δεν σταματά στα σύνορα», αλλά ταξιδεύει «χιλιάδες χιλιόμετρα», περνά «ηπείρους και ωκεανούς» και τελικά «επιδεινώνει την ποιότητα του αέρα πολύ μακριά από την πηγή της», επισήμανε η Λοράν Ρουίγ, διευθύντρια της CAMS.
Παρά τις «σημαντικές βελτιώσεις» των τελευταίων δεκαετιών σε «ορισμένα από τα πιο βλαπτικά είδη ρύπανσης», ιδίως στην Ευρώπη, χάρη σε οδηγία για τον ατμοσφαιρικό αέρα, το όζον παραμένει «ιδιαίτερα περίπλοκη παγκόσμια πρόκληση» και «μεγάλος περιβαλλοντικός κίνδυνος» τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τα οικοσυστήματα, τονίζει η υπηρεσία Κοπέρνικος.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ EPA/NARENDRA SHRESTHA
