Σαν σήμερα, στις 11 Νοεμβρίου 1923, ο Αδόλφος Χίτλερ συλλαμβάνεται στο Μόναχο, κατηγορούμενος για εσχάτη προδοσία εξαιτίας του πρωταγωνιστικού του ρόλου στο αποτυχημένο «Πραξικόπημα της μπιραρίας».
Η απόπειρά του να ανατρέψει τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης με τη βία είχε καταρρεύσει δύο ημέρες νωρίτερα. Εκείνη η σύλληψη, ωστόσο, δεν έβαλε τέλος στις πολιτικές του φιλοδοξίες. Αντίθετα, η δίκη, η φυλάκιση και η δημοσιότητα που απέκτησε αποτέλεσαν μέρος της διαδρομής που, δέκα χρόνια αργότερα, θα τον οδηγούσε στην καγκελαρία της Γερμανίας.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, οι συνθήκες στη σημερινή Ευρώπη δεν μπορούν να εξισωθούν απόλυτα με εκείνες του Μεσοπολέμου. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες πολιτικές και κοινωνικές ομοιότητες που αξίζει να εξεταστούν. Οικονομική ανασφάλεια, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, σκάνδαλα, πολεμικές συγκρούσεις και φόβος για το μέλλον δημιουργούν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο οι ακραίες πολιτικές δυνάμεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να ενισχύσουν την επιρροή τους.
Η Γερμανία του 1923 βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Η ήττα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι βαριές πολεμικές αποζημιώσεις, η γαλλοβελγική κατοχή του Ρουρ και ο υπερπληθωρισμός είχαν προκαλέσει βαθιά οικονομική και κοινωνική αποσταθεροποίηση. Οι αποταμιεύσεις των πολιτών έχαναν την αξία τους, οι τιμές αυξάνονταν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και η πολιτική βία αποτελούσε καθημερινή απειλή. Η νεαρή Δημοκρατία της Βαϊμάρης δυσκολευόταν να πείσει ότι μπορούσε να διαχειριστεί την κρίση, ενώ εθνικιστικές και εξτρεμιστικές οργανώσεις επιχειρούσαν να εκμεταλλευτούν την οργή και την απογοήτευση.
Μέσα σε αυτήν τη συγκυρία αναπτύχθηκε το ναζιστικό κίνημα. Ο Χίτλερ δεν δημιούργησε την κοινωνική δυσαρέσκεια, αλλά την αξιοποίησε πολιτικά, προσφέροντας απλοϊκές απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα, αναζητώντας εσωτερικούς εχθρούς και καλλιεργώντας την εικόνα ενός πολιτικού που θα αποκαθιστούσε την εθνική υπερηφάνεια. Η οικονομική και θεσμική κρίση δεν οδήγησε αυτομάτως στον ναζισμό, δημιούργησε όμως τις συνθήκες μέσα στις οποίες η προπαγάνδα του απέκτησε μεγαλύτερη απήχηση.
Από τη Γερμανία του Μεσοπολέμου στη σημερινή Ευρώπη
Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πολέμους, ενεργειακές αναταράξεις, ακρίβεια και έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια. Από την Ουκρανία μέχρι τη Μέση Ανατολή, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών. Και μέσα σε αυτό το κλίμα, ακροδεξιά κόμματα βρίσκουν την ευκαιρία να εμφανιστούν ως η απάντηση σε ένα πολιτικό σύστημα που, όπως υποστηρίζουν, έχει αποτύχει.
Η ίδια εικόνα έχει και ελληνική διάσταση. Η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, η πίεση στα εισοδήματα και οι αλλεπάλληλες υποθέσεις που προκαλούν ερωτήματα για τη λειτουργία των θεσμών έχουν ενισχύσει τη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική. Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι έρευνες για πολιτικά πρόσωπα και η αίσθηση ότι οι πολίτες πληρώνουν διαρκώς το κόστος των κρίσεων δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η οργή γίνεται εύκολα πολιτικό σύνθημα.
Ο Κασιδιάρης ακολουθεί τα βήματα του προτύπου του
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Ηλίας Κασιδιάρης επιχειρεί να επιστρέψει στο πολιτικό προσκήνιο. Μετά την αποφυλάκισή του, τον Σεπτέμβριο του 2026, δεν έκρυψε τις προθέσεις του. Αντίθετα, άρχισε να αναζητά πολιτική στέγη και να στηρίζει νέους σχηματισμούς, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως πρόσωπο που βρίσκεται απέναντι στο σύστημα.
Η φυλακή ως απόδειξη δήθεν πολιτικής δίωξης, η καταγγελία του κατεστημένου ως εργαλείο συσπείρωσης και η προσπάθεια επιστροφής μέσα από τις ίδιες τις εκλογικές διαδικασίες που υποτίθεται ότι αμφισβητεί, επιβεβαιώνουν ένα δοκιμασμένο και γνώριμο αφήγημα. Η αποφυλάκιση, βέβαια, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να συμμετάσχει στις εκλογές. Οι σχετικοί περιορισμοί παραμένουν και η τελική κρίση για τους εκλογικούς συνδυασμούς ανήκει στα αρμόδια δικαστικά όργανα.
Κάπου εδώ βρίσκεται και ο παραλληλισμός με τον Χίτλερ. Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1923 και τη φυλάκισή του, εκείνος άλλαξε τακτική. Αντί να επιχειρήσει ξανά την κατάληψη της εξουσίας με τον ίδιο τρόπο, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει την πολιτική διαδικασία για να πετύχει τους στόχους του. Από την προβολή της φυλάκισης μέχρι την προσπάθεια επιστροφής μέσω της κάλπης.
Δεν χρειάζεται να κάνει κανείς ιστορικές προβλέψεις για να διαπιστώσει ότι ο Κασιδιάρης επιχειρεί να ακολουθήσει μια γνώριμη διαδρομή. Το πρότυπό του είναι γνωστό και η πολιτική του τακτική δεν αποτελεί μυστήριο. Το ερώτημα είναι αν η κοινωνία θα αναγνωρίσει εγκαίρως ότι πίσω από την ταμπέλα του «αντισυστημικού» βρίσκεται μια προσπάθεια επανεμφάνισης ενός καταδικασμένου ηγετικού στελέχους της Χρυσής Αυγής.
Και μιας και η ιστορία μοιάζει να αντιγράφεται, μένει να δούμε πότε θα κυκλοφορήσει η ελληνική εκδοχή του «Mein Kampf».
