“Ο φόρος εισοδήματος παραμένει ακόμη μια ανολοκλήρωτη επανάστασ瓨(Γκαμπριέλ Ζουκμάν, “Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε”, 2026, Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ).
Έχουμε αναρωτηθεί πόσο πολύ έχει συντηρητικοποιηθεί ο δημόσιος διάλογος, διεθνώς, τα τελευταία χρόνια;
Έχουμε αναρωτηθεί το γιατί και το πως στις Δυτικές κοινωνίες της ύστερης νεωτερικότητας, μετά τη νεοφιλελεύθερη στροφή των τελευταίων δεκαετιών, μέτρα για μια δικαιότερη οικονομικά κοινωνία παρουσιάζονται ως κάτι που αντιτίθεται στην “κοινή λογική”;
Τέλος, έχουμε αναρωτηθεί με ποιον τρόπο θα μπορούσε να αντιστραφεί η μεγέθυνση των διογκούμενων κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων;
Σε μια προσπάθεια να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα χρειάζεται να στρέψουμε το βλέμμα μας (και) στο Ηνωμένο Βασίλειο, στα πρώτα μέτρα που ανακοίνωσε ο καινούργιους πρωθυπουργός αυτού, Άντι Μπέρναμ, και, κυρίως, στην πρόθεσή του να εφαρμόσει τον γνωστό πλέον “Φόρο Ζουκμάν“, φορολόγηση, δηλαδή, με 2% του πλούτου προσώπων με περιουσία άνω των 100 εκατομμυρίων λιρών.
Ο νέος Βρετανός πρωθυπουργός στα πρώτα μέτρα που ανακοίνωσε -μεταξύ άλλων μείωση του ΦΠΑ στους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος, νέο πρόγραμμα εκατοντάδων εκατομμυρίων για την καταπολέμηση της αστεγίας -δήλωσε πως πρόθεσή του είναι να φορολογήσει τα Βρετανικά νοικοκυριά με περιουσία 100 εκατομμυρίων και πάνω.
Ένα τέτοιο μέτρο, ενώ πολλές παρουσιάζεται ως κάτι πολύ ριζοσπαστικό, στα όρια του Σοσιαλισμού -από τους επικριτές του με σκοπό την ενεργοποίηση αμυντικών αντανακλαστικών από την κοινωνία- στην πράξη είναι ένα σημαντικό μέτρο μεν, σοσιαλδημοκρατικό δε.
Βέβαια, σε συνδυασμό με άλλα μέτρα κοινωνικών παροχών μπορεί να βοηθήσει αρκετά τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα και να βάλει τις βάσεις για ένα άλλο κοινωνικό-οικονομικό μοντέλο.
Φόρος Ζουκμάν: Σε απλά ελληνικά “Φορολογήστε του υπερπλούσιους”
Τι είναι όμως ο “Φόρος Ζουκμάν” και πως σκοπεύει να τον εφαρμόσει ο Βρετανός πρωθυπουργός;
Ως συνέχεια της παγκόσμιας καμπάνιας τα τελευταία χρόνια, αρκετών ακαδημαϊκών και όχι μόνο, για την φορολόγηση του υψηλού πλούτου ο Γκαμπριέλ Ζουκμάν, Καθηγητής οικονομικών στο Paris School of Economics, θα προτείνει στο τελευταίο του βιβλίο “Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε” έναν ελάχιστο φόρο 2% επί της καθαρής αξίας της περιουσίας σε άτομα με περιουσία πάνω από 100 εκατομμύρια. Έτσι, θα ήταν εφικτή η μείωση της φοροδιαφυγής αλλά και της ψαλίδας των ακραίων ανισοτήτων, περιορίζοντας την τάση υπερσυγκέντρωσης πλούτου στο πιο πλούσιο 1% των κοινωνιών.
Το βασικό αντεπιχείρημα, των υπέρμαχων της “ελεύθερης αγοράς, είναι πως οι πλούσιοι θα φύγουν να πάνε σε άλλες χώρες αν ανέβει η φορολογία τους. Όπως μας λέει, όμως, ο ίδιος ο Ζουκμάν “αν όλοι οι δισεκατομμυριούχοι έφευγαν αύριο για κάποιον φορολογικό παράδεισο όπου “τα έσοδα του δημόσιου ταμείου θα παρέμεναν ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο“. Μικρό το κακό για τα δημόσια ταμεία, λοιπόν.
Επιπλέον, η προσπάθεια για την φορολόγηση του υψηλού πλούτου δεν αρκεί να γίνει μόνο σε μία χώρα, αλλά παγκοσμίως, ή έστω ευρωπαϊκά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία μελέτης που εκπονήθηκε από τον Ζουκμάν («A blueprint ultra-high-net-worth for a coordinated taxation standard for individuals»), μετά από αίτημα της Βραζιλίας που είχε την προεδρία των G20 το 2024, αν φορολογηθούν παγκοσμίως οι περίπου 3.000 δισεκατομμυριούχοι τα έσοδα στις κυβερνήσεις θα μπορούσαν να φτάσουν έως και 250 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ποσό που αν επεκτεινόταν και στις περιουσίες των άνω 100 εκατομμυρίων θα απέφερε επιπλέον 100 με 140 δισεκατομμύρια έσοδα.
Η πρότασή του αρχικά αφορούσε την Γαλλία και τους 1.800 γαλλους πολίτες που διαθέτουν περιουσία άνω των 100 εκ ευρώ, με στόχο την είσοδο στα κρατικα΄ταμειά 20 με 25 δισεκατομμύρια τον χρόνο.
Δημοκρατία και Κοινωνική Δικαιοσύνη
Ένας επιπλέον λόγος για το μέτρο αυτό είναι πως οι δισεκατομυριούχοι πληρώνουν λιγότερα λεφτά σε φόρους από όλες τις άλλες κοινωνικές ομάδες. Σε προσφατη συνέντευξή του στο Βήμα ο Ζουκμάν μας λέει:
“Ανακαλύψαμε ένα μοτίβο το οποίο επαναλαμβάνεται παντού: αναλογικά, οι δισεκατομμυριούχοι έχουν, με διαφορά, τις χαμηλότερες φορολογικές επιβαρύνσεις από όλες τις κοινωνικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων.
Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η εργατική τάξη πληρώνει περίπου το 40% του εισοδήματός της σε φόρους, η μεσαία τάξη πληρώνει περίπου το 50% – συμπεριλαμβανομένων όλων των φόρων: φόρος εισοδήματος, ΦΠΑ, άλλοι φόροι κατανάλωσης, φόροι ακίνητης περιουσίας, όλα μαζί. Η ανώτερη μεσαία τάξη πληρώνει λίγο παραπάνω από το 50%, οπότε υπάρχει μια σχετική προοδευτικότητα εκεί, αλλά στη συνέχεια το ποσοστό αυτό πέφτει μόλις στο 25% για τους δισεκατομμυριούχους.
Και το ίδιο μοτίβο μέσες-άκρες παρατηρείται σχεδόν και στις δώδεκα χώρες που μελετήσαμε – τη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Βραζιλία, την Ολλανδία, την Ιταλία, τις ΗΠΑ και ούτω καθεξής”.
Fvto
Η περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου
Στο Ηνωμένο Βασίλειο ένας φόρος περιουσίας 2% στα νοικοκυριά με πλούτο άνω των 100 εκατομμυρίων λιρών (είναι λιγότερα από 1.000) θα μπορούσε να συγκεντρώσει 10 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως, , σύμφωνα με τη μελέτη του Γκαμπριέλ Ζουκμάν και του Ben Tippet, λέκτορα οικονομικών και ανισότητας πλούτου στο King’s College του Λονδίνου.
Ο νέος πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Άντι Μπέρναμ, προθυμοποιείται να το εφαρμόσει με σκοπό μια πιο δίκαιη φορολογία και καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες.
Ο ίδιος ο Ζουκμάν δήλωσε για το Ηνωμένο Βασίλειο πως “δεδομένου του μικρού αριθμού νοικοκυριών που θα φορολογηθούν, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου θα μπορούσε να το εφαρμόσει γρήγορα”.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η HMRC (Αρχή Εσόδων και Τελωνείων της Αυτού Μεγαλειότητας) θα υπολόγιζε τον πλούτο των πλούσιων οικογενειών, συνδυάζοντας τον συλλογικό τους πλούτο για να αποτρέψει τη φοροαποφυγή μεγάλης κλίμακας. Θα υπήρχε επίσης ένας κανόνας που θα υποχρέωνε τις πλούσιες οικογένειες να πληρώνουν τον φόρο για τουλάχιστον 10 χρόνια μετά την αποχώρησή τους από το Ηνωμένο Βασίλειο, στερώντας τους τη δυνατότητα να φύγουν από τη χώρα για να το αποφύγουν.
Τέτοιες κινήσεις είναι καλό να γίνονται αν θέλουμε να χτίσουμε, ή έστω να προσπαθήσουμε, μια νέα “κοινή λογική” με φορολογική ισότητα, οικονομική δικαιοσύνη και μικρότερες ανισότητες.
