Από τις εξαγορές ιστορικών στούντιο και την κυριαρχία των streaming πλατφορμών μέχρι τα νέα πρότυπα συμπερίληψης και την πολιτική πόλωση, το Χόλιγουντ αλλάζει. Οι φωνές στην οθόνη πληθαίνουν, όμως οι αποφάσεις για το τι φτάνει τελικά στο κοινό συγκεντρώνονται στα χέρια ολοένα και λιγότερων εταιρειών.
Για περισσότερο από έναν αιώνα, το Χόλιγουντ αποτέλεσε τη μεγαλύτερη «μηχανή» παραγωγής εικόνων στον κόσμο. Από τα μεγάλα στούντιο της χρυσής εποχής μέχρι τα blockbuster των τελευταίων δεκαετιών, οι αμερικανικές εταιρείες δεν δημιούργησαν απλώς ταινίες. Δημιούργησαν χαρακτήρες, ήρωες, πολιτιστικά πρότυπα και, σε μεγάλο βαθμό, τον τρόπο με τον οποίο ο πλανήτης αντιλαμβάνεται την αμερικανική κουλτούρα.
Σήμερα, όμως, η βιομηχανία βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη αντίφαση. Από τη μία, υπάρχουν περισσότερες πλατφόρμες, περισσότερες παραγωγές, περισσότεροι δημιουργοί από διαφορετικές χώρες και μεγαλύτερη εκπροσώπηση κοινωνικών και φυλετικών ομάδων. Από την άλλη, η οικονομική εξουσία συγκεντρώνεται σε ολοένα και λιγότερους ομίλους.
Και η πιο χαρακτηριστική εικόνα αυτής της συγκέντρωσης βρίσκεται στις ίδιες τις εταιρείες που κάποτε αποτελούσαν ξεχωριστά, ιστορικά στούντιο.
Από τη Columbia στη Disney και από την Paramount στη Warner
Η τάση δεν είναι καινούργια. Ήδη από το τέλος του 20ού αιώνα, εταιρείες που δεν είχαν τις ρίζες τους στο παραδοσιακό Χόλιγουντ άρχισαν να αγοράζουν ιστορικά κινηματογραφικά στούντιο. Η Sony, για παράδειγμα, απέκτησε την Columbia Pictures το 1989, σε μία από τις πιο πολυσυζητημένες συμφωνίες της εποχής. Η ίδια η Sony καταγράφει σήμερα την εξαγορά ως ένα από τα βήματα που τη μετέτρεψαν από εταιρεία ηλεκτρονικών σε παγκόσμιο όμιλο ψυχαγωγίας.
Τότε, βέβαια, η συζήτηση ήταν διαφορετική. Σήμερα το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος αγοράζει ένα στούντιο, αλλά πόσες ανεξάρτητες «πόρτες» έχουν απομείνει για να περάσει μια κινηματογραφική παραγωγή.
Το 2019 ήρθε μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές: η Disney ολοκλήρωσε την εξαγορά της 21st Century Fox, σε συμφωνία ύψους περίπου 71 δισ. δολαρίων. Η κίνηση έφερε στη Disney έναν τεράστιο κατάλογο ταινιών και franchises, καθώς και τη Fox Searchlight και δικαιώματα που συνδέονταν με παραγωγές όπως τα Avatar και X-Men.
Η 21st Century Fox, βέβαια, δεν πέρασε ολόκληρη στη Disney. Η δραστηριότητα που αφορούσε το Fox News και άλλα τηλεοπτικά περιουσιακά στοιχεία είχε προηγουμένως διαχωριστεί και παρέμεινε στην ανεξάρτητη Fox Corporation. Αυτό, όμως, δεν αλλάζει την ουσία της συμφωνίας: ένα ιστορικό κινηματογραφικό στούντιο ενσωματώθηκε σε έναν ακόμη μεγαλύτερο όμιλο.
Λίγα χρόνια αργότερα, η WarnerMedia της AT&T ενώθηκε με την Discovery. Το 2022 δημιουργήθηκε έτσι η Warner Bros. Discovery, ένας όμιλος που συγκέντρωσε κάτω από την ίδια εταιρική ομπρέλα το Warner Bros., το HBO, το CNN, το Discovery και μια σειρά από τηλεοπτικά και streaming assets.
Και η συγκέντρωση δεν σταμάτησε εκεί. Η Amazon είχε ήδη περάσει στην κινηματογραφική παραγωγή με την εξαγορά της MGM, ενώ η Paramount Global ενώθηκε το 2025 με τη Skydance, δημιουργώντας έναν νέο όμιλο γύρω από ένα από τα παλαιότερα ονόματα του αμερικανικού κινηματογράφου.
Η Paramount Skydance προχώρησε στην εξαγορά της Warner Bros. Discovery σε συμφωνία που αποτιμάται περίπου στα 110 δισ. δολάρια μαζί με το χρέος. Η συμφωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με προσφυγές 12 αμερικανικών πολιτειών για ζητήματα ανταγωνισμού, πριν τελικά ανοίξει ο δρόμος για την ολοκλήρωσή της μετά τον συμβιβασμό και τη δικαστική έγκριση.
Έτσι, ιστορικά brands όπως Warner Bros., Paramount, HBO, CBS, CNN, Max και Paramount+ συγκεντρώνονται πλέον σε έναν νέο εταιρικό όμιλο.
Το γεγονός από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι οι ταινίες θα γίνουν χειρότερες ή λιγότερο διαφορετικές. Δείχνει, όμως, κάτι πολύ συγκεκριμένο: ο αριθμός των μεγάλων εταιρικών κέντρων που αποφασίζουν ποια κινηματογραφική ιδέα θα χρηματοδοτηθεί μειώνεται. Και αυτό είναι ζήτημα πλουραλισμού.
Η ψευδαίσθηση ότι «έχουμε περισσότερες επιλογές»
Την ίδια στιγμή που τα στούντιο συγκεντρώνονται, ο θεατής έχει την αίσθηση ότι συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Netflix, Disney+, Max, Amazon Prime Video, Paramount+, Apple TV+ και δεκάδες μικρότερες υπηρεσίες προσφέρουν έναν τεράστιο κατάλογο ταινιών και σειρών.
Ο θεατής μπορεί πράγματι να βρει σήμερα ταινίες από την Κορέα, την Ινδία, την Ισπανία, τη Γαλλία ή την Ελλάδα πολύ πιο εύκολα από ό,τι πριν από 20 χρόνια. Οι πλατφόρμες έχουν βοηθήσει σημαντικά στην παγκόσμια κυκλοφορία παραγωγών που παλαιότερα δεν θα έφταναν ποτέ στο αμερικανικό ή ευρωπαϊκό κοινό.
Όμως η πλατφόρμα δεν είναι απλώς ένας ψηφιακός κινηματογράφος. Είναι ένας μηχανισμός επιλογής. Ο θεατής δεν βλέπει όλο τον κατάλογο. Βλέπει αυτό που του προτείνει η αρχική σελίδα. Και οι προτάσεις διαμορφώνονται από δεδομένα, προηγούμενες επιλογές και αλγοριθμικά μοντέλα.
Παράλληλα, η ίδια η οικονομία του streaming έχει αρχίσει να παρουσιάζει προβλήματα. Σύμφωνα με τη Deloitte, το 2025 το 90% των Αμερικανών καταναλωτών διέθετε τουλάχιστον μία συνδρομητική υπηρεσία streaming στο νοικοκυριό, με τον μέσο όρο να φτάνει τις τέσσερις υπηρεσίες. Την ίδια στιγμή, το 41% δήλωνε ότι το περιεχόμενο των υπηρεσιών δεν άξιζε την τιμή που πλήρωνε, ενώ το 39% είχε ακυρώσει τουλάχιστον μία συνδρομή μέσα στο προηγούμενο εξάμηνο.
Έτσι, η εποχή της «απεριόριστης επιλογής» μετατρέπεται σταδιακά σε εποχή κόπωσης από το περιεχόμενο. Δεν λείπουν οι ταινίες. Ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία υπάρχουν υπερβολικά πολλές. Αυτό που μπορεί να λείπει είναι η αίσθηση ότι κάποια από αυτές αξίζει πραγματικά να τη δούμε.
Από την ταινία στο «content»
Στις αρχές του 21ου αιώνα, ένα στούντιο μπορούσε να έχει στο πρόγραμμά του ένα μεγάλο blockbuster και δίπλα του ένα δράμα μεσαίου προϋπολογισμού, μία κωμωδία, ένα θρίλερ ή μία ταινία δημιουργού.
Ταινίες όπως το Gladiator, το The Departed, το The Devil Wears Prada, το Brokeback Mountain, το Juno και το No Country for Old Men προέρχονταν από μια αγορά στην οποία το κινηματογραφικό προϊόν δεν ήταν απαραίτητα συνδεδεμένο με ένα τεράστιο franchise.
Στη δεκαετία του 2010, το μοντέλο άλλαξε. Η άνοδος της Marvel, η επέκταση του Star Wars, τα κινηματογραφικά σύμπαντα και η λογική των sequel, prequel και remake έκαναν τα μεγάλα brands πολύ πιο σημαντικά. Η Disney βρέθηκε στο επίκεντρο αυτής της μεταβολής, χωρίς φυσικά να είναι η μόνη εταιρεία που ακολούθησε τη συγκεκριμένη στρατηγική.
Το οικονομικό σκεπτικό είναι απλό: εάν μία εταιρεία επενδύσει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, είναι ασφαλέστερο να επενδύσει σε έναν χαρακτήρα ή μία ιστορία που το κοινό ήδη γνωρίζει.
Αυτό, όμως, δημιουργεί ένα πρόβλημα για τον πλουραλισμό. Μια πρωτότυπη ταινία πρέπει να «συστηθεί» από την αρχή. Ένα νέο franchise πρέπει να δημιουργήσει κοινό. Ένα γνωστό franchise ξεκινά ήδη με εκατομμύρια δυνητικούς θεατές.
Η διεκδίκηση των Όσκαρ
Σε αυτή τη συζήτηση υπάρχει και μία άλλη πλευρά, αυτή της εκπροσώπησης. Τα τελευταία χρόνια το Χόλιγουντ δέχθηκε έντονη κριτική για την υποεκπροσώπηση γυναικών, μαύρων ηθοποιών και δημιουργών, της LGBTQ+ κοινότητας και άλλων ομάδων.
Η Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών απάντησε με τα νέα πρότυπα εκπροσώπησης και συμπερίληψης για την κατηγορία Καλύτερης Ταινίας. Εδώ, όμως, χρειάζεται μια διευκρίνιση που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση.
Τα Όσκαρ δεν απαιτούν από μία ταινία να έχει υποχρεωτικά έναν μαύρο ή έναν τρανς χαρακτήρα.
Για να είναι μία ταινία επιλέξιμη για το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας, πρέπει να πληροί δύο από τέσσερα συνολικά πρότυπα. Αυτά αφορούν την εκπροσώπηση στην οθόνη, τη δημιουργική ομάδα, τις ευκαιρίες πρόσβασης και απασχόλησης στη βιομηχανία και την ανάπτυξη κοινού.
Στο πρώτο πρότυπο μπορεί πράγματι να περιλαμβάνεται η παρουσία ηθοποιών από υποεκπροσωπούμενες φυλετικές ή εθνοτικές ομάδες, αλλά υπάρχουν και άλλες δυνατότητες. Το δεύτερο αφορά, μεταξύ άλλων, θέσεις πίσω από την κάμερα. Το τρίτο μπορεί να αφορά πρακτική άσκηση και ευκαιρίες επαγγελματικής εισόδου, ενώ το τέταρτο αφορά την ανάπτυξη κοινού και την εκπροσώπηση. Άρα δεν υπάρχει ένας «υποχρεωτικός μαύρος χαρακτήρας».
Η συζήτηση, όμως, είναι υπαρκτή: μπορεί η θεσμοθετημένη συμπερίληψη να ενισχύσει τον πλουραλισμό ή μπορεί να οδηγήσει σε τυπική συμμόρφωση;
Οι υποστηρικτές των προτύπων υποστηρίζουν ότι χωρίς συγκεκριμένους κανόνες οι ομάδες που για δεκαετίες έμεναν έξω από τα μεγάλα στούντιο δεν θα αποκτήσουν ποτέ ίσες ευκαιρίες. Οι επικριτές φοβούνται ότι η δημιουργική διαδικασία κινδυνεύει να μετατραπεί σε διαδικασία «κουτιών» που πρέπει να τσεκαριστούν.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και τα στοιχεία δεν υποστηρίζουν ότι η συμπερίληψη έχει λύσει το πρόβλημα. Έρευνα της USC Annenberg, η οποία εξετάζει 1.800 ταινίες με τις μεγαλύτερες εισπράξεις από το 2007 έως το 2024, καταγράφει σημαντικές μεταβολές στην εκπροσώπηση, αλλά και επίμονες ανισότητες.
2000, 2010, 2020: τρεις διαφορετικές εποχές
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, υπήρχαν ακόμη πολλά μεγάλα στούντιο, αλλά και μια ισχυρή αγορά DVD. Μία ταινία μπορούσε να αποτύχει στις αίθουσες και να αποκτήσει δεύτερη ζωή στο home entertainment. Τα μεγάλα στούντιο είχαν μεγαλύτερη δυνατότητα να συνδυάζουν εμπορικά ασφαλείς παραγωγές με πιο ριψοκίνδυνες.
Στη δεκαετία του 2010, το franchise έγινε βασικό νόμισμα του Χόλιγουντ. Παράλληλα, εμφανίστηκε το Netflix ως μεγάλος νέος παίκτης και σταδιακά άρχισε ο πόλεμος του streaming.
Στη δεκαετία του 2020, η πανδημία επιτάχυνε την αλλαγή. Οι αίθουσες έχασαν την αποκλειστικότητά τους, οι πλατφόρμες απέκτησαν τεράστια δύναμη και τα στούντιο προσπάθησαν να λειτουργούν ταυτόχρονα ως παραγωγοί ταινιών, τηλεοπτικοί όμιλοι και τεχνολογικές πλατφόρμες.
Το αποτέλεσμα είναι ένα Χόλιγουντ όπου η παραγωγή μπορεί να είναι τεράστια, αλλά οι αποφάσεις περνούν από ολοένα λιγότερα εταιρικά κέντρα.
Το Χόλιγουντ απέναντι στην Αμερική του Τραμπ
Το Χόλιγουντ έχει εδώ και δεκαετίες τη φήμη ενός χώρου που κλίνει προς τους Δημοκρατικούς. Η εικόνα αυτή δεν είναι εντελώς αβάσιμη, αλλά χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στους ηθοποιούς και δημιουργούς από τη μία και στις ίδιες τις εταιρείες από την άλλη.
Τα στοιχεία του OpenSecrets για τον ευρύτερο κλάδο TV/Movies/Music στον εκλογικό κύκλο του 2024 δείχνουν σαφή κλίση προς τους Δημοκρατικούς. Για παράδειγμα, η Warner Bros. Discovery καταγράφεται με περισσότερες από 4,57 εκατ. δολάρια σε συνεισφορές προς Δημοκρατικούς, έναντι περίπου 36.700 δολαρίων προς Ρεπουμπλικάνους, σύμφωνα με την καταγραφή του οργανισμού.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι «το Χόλιγουντ» λειτουργεί ως ενιαίο πολιτικό κόμμα. Οι καλλιτέχνες, οι εργαζόμενοι, οι μέτοχοι και οι διοικήσεις έχουν διαφορετικά συμφέροντα.
Η πολιτική σύγκρουση έχει, ωστόσο, μεταφερθεί πλέον και μέσα στην ίδια τη βιομηχανία. Από τη μία βρίσκεται ένα μεγάλο κομμάτι της καλλιτεχνικής κοινότητας που τάσσεται υπέρ των Δημοκρατικών και δίνει έμφαση σε ζητήματα φυλής, φύλου, μετανάστευσης και LGBTQ+ δικαιωμάτων. Από την άλλη, η άνοδος της συντηρητικής κριτικής απέναντι στο λεγόμενο «woke Hollywood» έχει δημιουργήσει ένα κοινό που θεωρεί ότι η πολιτική έχει αρχίσει να επηρεάζει υπερβολικά την επιλογή ιστοριών και χαρακτήρων.
Οι εταιρείες πρέπει να αποφασίσουν εάν θα ακολουθήσουν τις κοινωνικές αξίες που κυριαρχούν στο δημιουργικό προσωπικό τους, εάν θα προσπαθήσουν να αποφύγουν την πολιτική αντιπαράθεση ή εάν θα δημιουργήσουν διαφορετικά προϊόντα για διαφορετικά κοινά.
Πλουραλισμός μπροστά από την κάμερα και συντηρητισμός από πίσω
Το Χόλιγουντ δεν πάσχει επειδή υπάρχουν πολλές γυναίκες, μαύροι ηθοποιοί, LGBTQ+ χαρακτήρες ή δημιουργοί από διαφορετικές εθνότητες. Το αντίθετο. Ένας πραγματικά πλουραλιστικός κινηματογράφος χρειάζεται αυτές τις φωνές.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο πλουραλισμός περιορίζεται αποκλειστικά στην ταυτότητα του ανθρώπου που βρίσκεται μπροστά από την κάμερα, ενώ πίσω από την κάμερα παραμένουν οι ίδιοι οικονομικοί μηχανισμοί.
Ένας μαύρος ήρωας δεν κάνει από μόνος του μια ταινία πλουραλιστική. Ούτε μία γυναίκα σκηνοθέτις. Ούτε ένας LGBTQ+ χαρακτήρας.
Πλουραλισμός σημαίνει επίσης διαφορετικές ιστορίες, διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές οπτικές, διαφορετικές αισθητικές, διαφορετικές χώρες, διαφορετικά είδη κινηματογράφου και, κυρίως, τη δυνατότητα ενός δημιουργού να πάρει ένα ρίσκο χωρίς να χρειάζεται να εντάξει το έργο του σε ένα ήδη επιτυχημένο franchise ή σε έναν συγκεκριμένο εμπορικό και ιδεολογικό σχεδιασμό.
«Ο θεατής δεν εγκαταλείπει μόνο το σινεμά. Επιλέγει πού θα δώσει τον χρόνο του»
Στις ΗΠΑ και τον Καναδά πουλήθηκαν περίπου 1,23 δισ. εισιτήρια το 2019. Το 2025 ο αριθμός έπεσε στα περίπου 769 εκατ. Το box office έχει ανακάμψει σε σημαντικό βαθμό, αλλά όχι αντίστοιχα η συχνότητα με την οποία οι άνθρωποι πηγαίνουν στον κινηματογράφο.
Υπάρχει η πανδημία, η άνοδος του streaming, οι τιμές των εισιτηρίων, η αλλαγή των συνηθειών, η μικρότερη παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών σε ορισμένες περιόδους και πλέον ο ανταγωνισμός από το YouTube, το TikTok και τα social media. Η Deloitte καταγράφει ότι οι καταναλωτές διαθέτουν περίπου έξι ώρες την ημέρα σε ψυχαγωγικό περιεχόμενο, με τις κοινωνικές πλατφόρμες να διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρόνου.
Ο θεατής πηγαίνει στην αίθουσα όταν αισθάνεται ότι κάτι πρέπει να το δει στη μεγάλη οθόνη.
Το Barbie, το Oppenheimer, το Dune, το Avatar, το Top Gun και άλλες μεγάλες παραγωγές κατάφεραν να δημιουργήσουν αυτή την αίσθηση του «γεγονότος». Το ερώτημα για το Χόλιγουντ είναι τι γίνεται με όλες τις υπόλοιπες ταινίες. Τι γίνεται με εκείνη που δεν έχει γνωστό ήρωα; Με εκείνη που δεν είναι sequel; Με εκείνη που δεν μπορεί να πουληθεί εύκολα σε δέκα χώρες; Με εκείνη που εκφράζει μία άποψη η οποία δεν ταιριάζει ούτε στο κυρίαρχο προοδευτικό αφήγημα ούτε στο συντηρητικό αντίστοιχό του;
Το Χόλιγουντ δεν κινδυνεύει απαραίτητα να μείνει χωρίς ταινίες. Κινδυνεύει να μείνει χωρίς διαφορετικές πόρτες μέσα από τις οποίες μπορούν να περάσουν οι ταινίες. Και όσο λιγότερες γίνονται αυτές οι πόρτες, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ευθύνη εκείνων που βρίσκονται πίσω τους.
Γιατί ο κινηματογράφος δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους χαρακτήρες διαφορετικής καταγωγής, φύλου ή ταυτότητας. Χρειάζεται περισσότερους ανθρώπους που να μπορούν να πουν: «Αυτή είναι η δική μου ιστορία» — ακόμη κι αν κανένα μεγάλο στούντιο δεν είναι βέβαιο ότι θα πουλήσει τα εισιτήρια.
