Η δυναμική της επανεμφάνισης Τσίπρα εξαντλείται, ενώ το ΠΑΣΟΚ έχει αρχίσει να ανακτά έδαφος. Το ζητούμενο πλέον είναι να μετατρέψει την ανάκαμψη σε εναλλακτική εξουσίας.
Η συζήτηση για το μέλλον της κεντροαριστεράς στην Ελλάδα αρχίζει να αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο. Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα και η δημοσκοπική εγκατάσταση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης στη δεύτερη θέση δημιούργησαν την εντύπωση ότι το ζήτημα της εκπροσώπησης του χώρου είχε περίπου κριθεί.
Ωστόσο, η αρχική δυναμική δεν φαίνεται να μετατρέπεται σε διαρκή διεύρυνση. Την ίδια στιγμή, το ΠΑΣΟΚ ανακτά έδαφος και περιορίζει την απόσταση.
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, είναι ποιος μπορεί να συνεχίσει να ανεβαίνει;
Ποιος έχει δυνατότητα να προσεγγίσει νέα ακροατήρια, να συγκροτήσει κοινωνικές συμμαχίες και να αποτελέσει τον κύριο αντίπαλο της Νέας Δημοκρατίας;
Η πολιτική εκτίμηση που προκύπτει είναι σαφής. Η ΕΛΑΣ προσκρούει στο ταβάνι της σημερινής στρατηγικής της, ενώ το ΠΑΣΟΚ διαθέτει περιθώρια που έχει αρχίσει, ήδη, να αξιοποιεί.
Η ΕΛΑΣ έχει χτυπήσει το πολιτικό της ταβάνι
Η δεύτερη θέση αποτελεί επιτυχία για τον Αλέξη Τσίπρα. Αποτελεί, όμως, και παγίδα, εφόσον η διατήρησή της συγκαλύπτει την αδυναμία περαιτέρω ανάπτυξης. Ένα κόμμα μπορεί να προηγείται των υπόλοιπων αντιπολιτευτικών δυνάμεων και ταυτόχρονα να αδυνατεί να δημιουργήσει πλειοψηφικό ρεύμα.
Αυτό είναι το πρόβλημα της ΕΛΑΣ. Η επιστροφή Τσίπρα μπορεί να ερμηνευτεί ως επιτυχημένη επανασυσπείρωση σημαντικού μέρους του παλιού ακροατηρίου του ΣΥΡΙΖΑ. Η ανασυγκρότηση, όμως, μιας προηγούμενης εκλογικής βάσης δεν συνεπάγεται κατάκτηση νέων κοινωνικών δυνάμεων.
Η προσπάθεια να παρουσιαστεί ο πρώην πρωθυπουργός περισσότερο ώριμος, ρεαλιστής και υπεύθυνος δεν φαίνεται να έχει επιτύχει την επιδιωκόμενη διείσδυση στο κέντρο. Η μεταβολή του ύφους σκοντάφτει στο βάρος της πολιτικής του διαδρομής.
Για εκείνους τους κεντρώους ψηφοφόρους που ταυτίζουν τον Τσίπρα με την ανασφάλεια του 2015, παραμένει ο πολιτικός που «έπαιξε τη χώρα στα ζάρια». Η αντίληψη αυτή δεν εξαφανίζεται επειδή ο λόγος γίνεται πιο συγκρατημένος ή οι εμφανίσεις περισσότερο θεσμικές.
Από την άλλη πλευρά, ένα τμήμα του αριστερού ακροατηρίου έχει απομακρυνθεί για τον αντίθετο λόγο. Βλέπει στον Τσίπρα τον συμβιβασμό, την υποχώρηση και τη διάψευση. Η νέα κεντρώα απεύθυνση δύσκολα προσφέρει σε αυτούς τους πολίτες λόγο επιστροφής.
Πρόκειται για διπλό πολιτικό εγκλωβισμό. Η ΕΛΑΣ δυσκολεύεται να πείσει όσους θεωρούν τον αρχηγό της υπερβολικά ριψοκίνδυνο, ενώ δεν ανακτά εύκολα όσους τον θεωρούν υπερβολικά συμβιβασμένο.
Αυτό είναι το ταβάνι της.
Όχι κάποιο αμετάβλητο αριθμητικό όριο, αλλά η εξάντληση μιας στρατηγικής που επιχειρεί να απευθυνθεί σε διαφορετικά ακροατήρια χωρίς να αίρει τις βασικές επιφυλάξεις τους.
Ο χρόνος, μάλιστα, δεν λειτουργεί αυτόματα υπέρ της. Όσο η επιστροφή παύει να αποτελεί είδηση και δεν συνοδεύεται από ευρύτερη εμπιστοσύνη, τόσο περιορίζεται η δυνατότητα μιας νέας πολιτικής εκκίνησης.
Η ανάκαμψη του ΠΑΣΟΚ έχει ήδη αρχίσει
Η μεταβολή των συσχετισμών αποτυπώνεται σε πρόσφατες μετρήσεις. Στη δημοσκόπηση της Interview για την POLITIC, στις 29 Σεπτεμβρίου, η πρόθεση ψήφου καταγράφει την ΕΛΑΣ στο 14% και το ΠΑΣΟΚ στο 12,7%.
Το ΠΑΣΟΚ, επομένως, έχει ήδη ξεκινήσει να ανακάμπτει. Η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά ακόμη ανατροπή της κατάταξης. Καταρρίπτει, όμως, την αντίληψη ότι ο ρόλος του περιορίζεται στην παρακολούθηση των κινήσεων Τσίπρα.
Διαθέτει οργανωτική συνέχεια, στελέχη, κοινοβουλευτική παρουσία και δεσμούς με κοινωνικούς χώρους. Κυρίως, διαθέτει μια αναγνωρίσιμη σοσιαλδημοκρατική ταυτότητα, πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομηθεί η συνάντηση της κυβερνητικής αξιοπιστίας με την κοινωνική προστασία.
Αυτή είναι η ουσιαστική του δυνατότητα διεύρυνσης. Να προσεγγίσει πολίτες του κέντρου που αναζητούν ασφάλεια και θεσμική σοβαρότητα, αλλά και κεντροαριστερούς ή αριστερούς ψηφοφόρους που απαιτούν αλλαγή κυβέρνησης με συγκεκριμένο κοινωνικό και οικονομικό περιεχόμενο.
Από την ανάκαμψη στον κύριο αντιπολιτευτικό πόλο
Η ευκαιρία αυτή δημιουργεί υποχρεώσεις. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να επιταχύνει, να αναδείξει καθαρότερα το πρόγραμμά του και να συνδέσει την αντιπολιτευτική παρουσία με τα προβλήματα της καθημερινότητας.
Η στέγη, η εργασία, η δημόσια υγεία και η λειτουργία των θεσμών πρέπει να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας συνεκτικής πρότασης διακυβέρνησης.
Οι εξαγγελίες στη ΔΕΘ για επαναφορά του 13ου μισθού στο Δημόσιο και της 13ης σύνταξης, κατάργηση του 13ωρου και πιλοτική τετραήμερη εργασία προσφέρουν συγκεκριμένη βάση πολιτικής αντιπαράθεσης και βρίσκονται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Παραμένει, βέβαια, σοβαρό έλλειμμα εμπιστοσύνης, όπως δείχνει και η υψηλή αρνητική αξιολόγηση του ΠΑΣΟΚ στη Metron Analysis. Η ανάκαμψη απαιτεί δουλειά, όχι πανηγυρισμούς.
Το ΠΑΣΟΚ μπορεί και οφείλει να εξελιχθεί στον κύριο πόλο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και στον βασικό εκφραστή της ελληνικής κεντροαριστεράς. Η κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση έχει αρχίσει. Για να ολοκληρωθεί, χρειάζεται να πείσει ότι διαθέτει σχέδιο για διαφορετική διακυβέρνηση.
Το ταβάνι της ΕΛΑΣ ανοίγει πολιτικό χώρο. Η ευθύνη του ΠΑΣΟΚ είναι να του δώσει κοινωνικό περιεχόμενο.
