Η Αθήνα εντείνει τις διπλωματικές κινήσεις απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, επιδιώκοντας διεθνή στήριξη και εξετάζοντας τα επόμενα βήματα για τις θαλάσσιες ζώνες και την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
Νέα δεδομένα στις διπλωματικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου δημιουργεί η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με την Αθήνα να εντείνει τις επαφές της και να επιδιώκει τη διαμόρφωση ενός ευρύτερου μετώπου απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αίγυπτος και το Ισραήλ έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για τη συμφωνία, ενώ στο επίκεντρο βρίσκονται τόσο τα κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή όσο και η πορεία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Η αντίδραση της Αθήνας εκδηλώνεται σε πολλαπλά επίπεδα, από τη διπλωματική ενημέρωση διεθνών οργανισμών έως την αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Παράλληλα, η στάση που θα τηρήσουν οι ΗΠΑ θεωρείται κρίσιμη, καθώς η Ουάσινγκτον διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία και την Ελλάδα, ενώ αμερικανικά επιχειρηματικά συμφέροντα συνδέονται και με τις ενεργειακές έρευνες νοτίως της Κρήτης.
Το μήνυμα από Βρυξέλλες, Κάιρο και Τελ Αβίβ
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Κάγια Κάλας, εξέφρασε, εκ μέρους των 27 κρατών-μελών, την αντίθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για αυτές. Στην ίδια ανακοίνωση υπογραμμίστηκε η ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, με στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αντίστοιχη θέση διατύπωσαν η Αίγυπτος και το Ισραήλ. Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι η συμφωνία προσβάλλει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της. Από την πλευρά του, το Ισραήλ καταδίκασε το μνημόνιο, κάνοντας λόγο για παραβίαση των δικαιωμάτων στενών συμμάχων του στην περιοχή.
Για την ελληνική διπλωματία, οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις αποτελούν σημαντικό στήριγμα, χωρίς ωστόσο να συνεπάγονται αυτόματα αλλαγή στάσης από την Άγκυρα ή τη λιβυκή πλευρά. Η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει τις συνέπειες της συμφωνίας σε διεθνές επίπεδο, υποστηρίζοντας ότι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δεν μπορεί να αγνοεί τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Στο πλαίσιο αυτό, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας, έπειτα από οδηγίες του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, για την απόφαση της λιβυκής Βουλής και τους κινδύνους που, σύμφωνα με την Αθήνα, δημιουργεί για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Χωρικά ύδατα και ενεργειακές έρευνες
Η έγκριση του μνημονίου επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα διατηρεί το σχετικό δικαίωμα, διευκρινίζοντας ότι η άσκησή του θα γίνει στον χρόνο και με τον τρόπο που θα επιλέξει η ελληνική πολιτεία.
Την ίδια ώρα, η Αθήνα επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία της με το Κάιρο. Οι δύο χώρες έχουν ήδη συμφωνήσει στην οριοθέτηση μέρους της ΑΟΖ τους και, σύμφωνα με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, ενδέχεται να συζητήσουν μελλοντικά την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας. Η κοινή τους προσέγγιση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο προσφέρει ένα ακόμη πεδίο συντονισμού.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη συμφωνία. Η Λιβύη έχει εκφράσει αντιρρήσεις για τις ελληνικές έρευνες υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης, της Πελοποννήσου και στο Ιόνιο. Στις 24 Αυγούστου 2026, η Τρίπολη απέστειλε διπλωματική διακοίνωση προς την Αθήνα, η οποία δημοσιοποιήθηκε στα μέσα Οκτωβρίου, διαμαρτυρόμενη για τις έρευνες και τις διαδικασίες παραχώρησης αδειών.
Στο πεδίο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η δραστηριοποίηση της αμερικανικής Chevron, η οποία συνδέεται με τον ελληνικό σχεδιασμό για έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης. Η στάση της Ουάσινγκτον θα έχει ενδιαφέρον, καθώς το 2019 το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε χαρακτηρίσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο «μη βοηθητικό και προκλητικό», διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι οι ΗΠΑ γενικά δεν παίρνουν θέση σε διαφορές οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων μεταξύ άλλων κρατών.
Η πίεση προς τη Λιβύη και ο παράγοντας Τουρκία
Η Αθήνα εξετάζει παράλληλα τρόπους άσκησης πίεσης προς τη λιβυκή πλευρά, με τον Γιώργο Γεραπετρίτη να προειδοποιεί ότι οι επιλογές της Τρίπολης θα έχουν συνέπειες. Στο πλαίσιο αυτό, κυβερνητικά στελέχη έχουν αναφερθεί στη δυνατότητα αξιοποίησης χρηματοδοτικών μηχανισμών που συνδέονται με την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συγκεκριμένη επιλογή, ωστόσο, έχει και τις δικές της δυσκολίες. Η Λιβύη αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών προς την Ελλάδα, οι οποίες, σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρατίθενται, παρουσιάζουν εκ νέου αυξητικές τάσεις. Επομένως, κάθε κίνηση οικονομικής πίεσης θα πρέπει να σταθμιστεί και ως προς τις πιθανές επιπτώσεις στη συνεργασία για το μεταναστευτικό.
Παράλληλα, η σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη και το περιβάλλον του Χαλίφα Χαφτάρ περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση. Η Άγκυρα έχει αναπτύξει διαύλους επικοινωνίας με την πλευρά της Βεγγάζης, επιδιώκοντας συνεργασία σε τομείς όπως οι υποδομές και η ασφάλεια. Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τα περιθώρια της Αθήνας να προσεγγίσει τη λιβυκή πλευρά ως ενιαίο αντίπαλο δέος της Τουρκίας.
Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου και οι λεπτές ισορροπίες
Παράλληλα με τη διπλωματική αντιπαράθεση για το μνημόνιο, ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Οι πρόσφατες τοποθετήσεις των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας αφήνουν περιθώρια για συνεννόηση ως προς την ενημέρωση για τις θαλάσσιες έρευνες, χωρίς όμως να προκύπτει ότι έχει επιλυθεί η διαφωνία για το καθεστώς της περιοχής.
Ο Χακάν Φιντάν έχει δηλώσει ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται στο ίδιο το καλώδιο, ζητώντας, ωστόσο, γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες και τις συντεταγμένες της πορείας του πλοίου. Από την πλευρά του, ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ξεκαθαρίσει ότι η αδειοδότηση αποτελεί αρμοδιότητα της Ελλάδας, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης για τεχνικά ζητήματα, χωρίς αυτή να συνιστά διαδικασία έγκρισης από την Τουρκία.
Η Αθήνα επιδιώκει να αποφευχθούν νέες εντάσεις στο πεδίο, ιδίως μετά τα προβλήματα που είχαν ανακύψει στην περιοχή της Κάσου. Το ζητούμενο είναι να προχωρήσει το έργο χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αποδοχή τουρκικών αξιώσεων.
Η επόμενη περίοδος αναμένεται να δοκιμάσει τις διπλωματικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη στήριξη των ευρωπαϊκών και περιφερειακών εταίρων της, να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους με τη Λιβύη και να προωθήσει τα ενεργειακά της σχέδια. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις διεθνείς δηλώσεις, αλλά και από τις κινήσεις της Τουρκίας, τη στάση της Ουάσινγκτον και το κατά πόσο θα υπάρξουν περιθώρια ουσιαστικής συνεννόησης για τις θαλάσσιες ζώνες και τα έργα στην περιοχή.
