Όταν ένας σκύλος δεν ανταποκρίνεται στις εντολές μας, είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι μας αγνοεί ή ότι αρνείται να συνεργαστεί. Συχνά, όμως, πίσω από τη συμπεριφορά του κρύβονται παράγοντες που δεν έχουμε λάβει υπ’ όψιν.
Πόσες φορές έχουμε χαρακτηρίσει έναν σκύλο πεισματάρη, ανυπάκουο ή δύσκολο, επειδή δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που του ζητάμε; Κι αν, τελικά, το πρόβλημα δεν είναι η απροθυμία του, αλλά ο τρόπος με τον οποίο έχει μάθει να επικοινωνεί μαζί μας;
«Τον φωνάζουμε στη βόλτα και συνεχίζει να μυρίζει το έδαφος. Του ζητάμε να καθίσει όταν χτυπά το κουδούνι, αλλά εκείνος τρέχει ενθουσιασμένος προς την πόρτα. Του λέμε να αφήσει κάτι που βρήκε στον δρόμο, αλλά μοιάζει να μην ακούει ούτε μία λέξη.
Η πρώτη μας αντίδραση είναι συχνά να επαναλάβουμε την εντολή, αυτήν τη φορά πιο δυνατά. Ίσως εκνευριστούμε, θεωρήσουμε ότι ο σκύλος μας δοκιμάζει τα όριά μας ή ακόμη και ότι προσπαθεί να επιβληθεί», αναφέρει η Πηνελόπη Μαύρου, επαγγελματίας θετική εκπαιδεύτρια και σύμβουλος συμπεριφοράς σκύλων.
Όταν ένας σκύλος βρίσκεται σε κατάσταση υψηλής συναισθηματικής διέγερσης, η ικανότητά του να ανταποκριθεί σε όσα έχει μάθει μπορεί να περιοριστεί σημαντικά.
Ένας σκύλος που εκτελεί μια εντολή στο σπίτι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να την εκτελέσει εξίσου εύκολα στο πάρκο
Ωστόσο, υπογραμμίζει, υπάρχει μια διαφορετική εξήγηση που αξίζει να εξετάσουμε: ο σκύλος μπορεί να μην έχει μάθει να ανταποκρίνεται σε αυτό που του ζητάμε υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες.
Προτού, λοιπόν, βιαστούμε να χαρακτηρίσουμε τη συμπεριφορά του, αξίζει να δούμε τι πραγματικά απαιτεί η διαδικασία της μάθησης και γιατί η υπακοή δεν είναι πάντα αυτονόητη.
Η υπακοή δεν είναι δεδομένη: τι χρειάζεται να μάθει ο σκύλος
Ένας σκύλος που εκτελεί μια εντολή στο σπίτι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να την εκτελέσει εξίσου εύκολα στο πάρκο, στον δρόμο ή μπροστά σε έναν άλλο σκύλο.
Για εμάς, η λέξη «έλα», όπως λέει η κα Μαύρου, παραμένει ίδια σε κάθε περιβάλλον. Για τον σκύλο, όμως, οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Υπάρχουν μυρωδιές, ήχοι, άνθρωποι, άλλα ζώα και ερεθίσματα που μπορεί να είναι πολύ πιο ενδιαφέροντα ή έντονα από όσα συναντά στο σπίτι.
Η μάθηση δεν μεταφέρεται αυτόματα από μία συνθήκη σε όλες τις υπόλοιπες. Χρειάζεται να τη γενικεύσουμε. Απαιτείται σταδιακή εξάσκηση σε διαφορετικά περιβάλλοντα, με κατάλληλο επίπεδο δυσκολίας και με τρόπο που να επιτρέπει στον σκύλο να επιτυγχάνει. Αν απαιτούμε από εκείνον να ανταποκριθεί σε ένα περιβάλλον για το οποίο δεν είναι ακόμη προετοιμασμένος, δεν τον βοηθάμε να μάθει. Απλώς αυξάνουμε τις πιθανότητες να αποτύχει.
Η κατανόηση αυτής της διαδικασίας μάς βοηθά να αντιληφθούμε ότι η συμπεριφορά δεν εξαρτάται μόνο από όσα έχει διδαχθεί ο σκύλος, αλλά και από τις συνθήκες στις οποίες καλείται να ανταποκριθεί.
Όταν το περιβάλλον υπερισχύει: τι επηρεάζει την ανταπόκριση του σκύλου
Ας σκεφτούμε έναν σκύλο, λέει η εκπαιδεύτρια, που βλέπει έναν άλλο σκύλο στη βόλτα. Μπορεί να τραβά το λουρί, να γαβγίζει ή να μην ανταποκρίνεται στο όνομά του.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι κυριαρχικός ή ότι αμφισβητεί τον κηδεμόνα του. Μπορεί να έχει ενθουσιαστεί, να φοβάται, να αισθάνεται ανασφάλεια ή να δυσκολεύεται να διαχειριστεί την ένταση της στιγμής.
Όταν ένας σκύλος βρίσκεται σε κατάσταση υψηλής συναισθηματικής διέγερσης, η ικανότητά του να ανταποκριθεί σε όσα έχει μάθει μπορεί να περιοριστεί σημαντικά. Εκείνη τη στιγμή, η διαρκής επανάληψη μιας εντολής ή η επίπληξή του δεν αποτελούν απαραίτητα λύση. Συχνά, χρειάζεται να αυξήσουμε την απόσταση από το ερέθισμα, να μειώσουμε τη δυσκολία και να δημιουργήσουμε συνθήκες στις οποίες ο σκύλος μπορεί να μας προσέξει και να μάθει.
Η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο το τι ζητάμε από τον σκύλο. Αφορά και το πότε, το πού και το πώς το ζητάμε. Το γνωστό σε όλους μας «θέλει τρόπο και όχι κόπο» ισχύει και σε αυτήν την περίπτωση.
Το περιβάλλον και η συναισθηματική κατάσταση του ζώου αποτελούν, επομένως, σημαντικούς παράγοντες. Εξίσου σημαντικό είναι να εξετάζουμε αν οι προσδοκίες μας ανταποκρίνονται σε όσα έχουμε πραγματικά διδάξει στον σκύλο μας.
Μήπως οι απαιτήσεις μας ξεπερνούν όσα έχουμε διδάξει;
Υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να περιμένουμε κάτι από τον σκύλο μας και στο να τον έχουμε βοηθήσει να το κατακτήσει. Πώς θα μπορέσει να κατακτήσει μια δεξιότητα, αν δεν τον έχουμε καθοδηγήσει ώστε να την αποκτήσει;
Σύμφωνα με την κα Μαύρου, το γεγονός ότι γνωρίζει την εντολή «κάτσε» δεν σημαίνει ότι μπορεί να παραμείνει ήρεμος όταν έρχονται επισκέπτες. Το ότι επιστρέφει όταν τον φωνάζουμε μέσα στο σπίτι δεν εγγυάται ότι θα έρθει όταν τρέχει ένας σκίουρος λίγα μέτρα μακριά.
Η αποτελεσματική εκπαίδευση «χτίζεται» σταδιακά. Ξεκινάμε από συνθήκες στις οποίες ο σκύλος μπορεί να ανταποκριθεί και αυξάνουμε τη δυσκολία βήμα προς βήμα. Ενισχύουμε τις επιθυμητές συμπεριφορές και του δίνουμε ευκαιρίες να καταλάβει ποιες επιλογές τον βοηθούν να πετύχει.
Παράλληλα, εξετάζουμε αν οι ανάγκες του καλύπτονται, αν έχει ξεκουραστεί επαρκώς και αν υπάρχουν παράγοντες που δυσκολεύουν τη συμπεριφορά του. Όταν μια συμπεριφορά αλλάζει ξαφνικά, χρειάζεται να λαμβάνουμε υπ’ όψιν και το ενδεχόμενο πόνου ή άλλου προβλήματος υγείας.
Δεν υπάρχουν δύο σκύλοι που μαθαίνουν με τον ίδιο ακριβώς ρυθμό, διευκρινίζει η κα Μαύρου. Η ηλικία, οι προηγούμενες εμπειρίες, το περιβάλλον και η συναισθηματική τους κατάσταση επηρεάζουν τη διαδικασία.
Η σταδιακή προσέγγιση, η προσαρμογή των απαιτήσεων και η αναγνώριση των αναγκών κάθε ζώου αποτελούν βασικά στοιχεία της εκπαίδευσης. Εξίσου σημαντικός, όμως, είναι ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε μαζί του και χτίζουμε τη σχέση μας.
Η σχέση δεν «χτίζεται» με φωνές, αλλά με επικοινωνία
Όταν ο σκύλος δεν ανταποκρίνεται, είναι εύκολο να εστιάσουμε σε αυτό που δεν έκανε. Ίσως, όμως, είναι πιο χρήσιμο να αναρωτηθούμε τι χρειάζεται για να μπορέσει να το κάνει.
«Κατανοεί πραγματικά τι του ζητάμε; Έχουμε εξασκηθεί αρκετά; Του δίνουμε κίνητρο να συνεργαστεί; Βρισκόμαστε πολύ κοντά σε ένα ερέθισμα που τον δυσκολεύει; Μήπως περιμένουμε να παραμείνει ήρεμος σε μια κατάσταση που δεν έχει μάθει ακόμη να διαχειρίζεται;» θέτει τα ερωτήματα η εκπαιδεύτρια.
Η θετική εκπαίδευση, σημειώνει, δεν σημαίνει ότι επιτρέπουμε στον σκύλο να κάνει οτιδήποτε θέλει. Σημαίνει ότι θέτουμε όρια με σαφήνεια, διδάσκουμε τις συμπεριφορές που χρειαζόμαστε και ενισχύουμε τις κατάλληλες επιλογές, χωρίς να βασιζόμαστε στον φόβο ή στον εκφοβισμό.
Στόχος δεν είναι να εκτελεί ο σκύλος μηχανικά κάθε εντολή. Είναι να αποκτά δεξιότητες που τον βοηθούν να λειτουργεί με μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτονομία, ενώ παράλληλα μαθαίνει να συνεργάζεται μαζί μας.
Η ουσιαστική συνεργασία, επομένως, δεν βασίζεται στην επιβολή, αλλά στην κατανόηση και στη συστηματική εκπαίδευση. Αυτή η προσέγγιση μάς καλεί να επανεξετάσουμε όχι μόνο τις προσδοκίες μας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά του σκύλου, τονίζει η εκπαιδεύτρια.
Πριν χαρακτηρίσουμε τον σκύλο μας, ας αλλάξουμε ερώτηση
Ίσως η πιο χρήσιμη αλλαγή, αναφέρει η κα Μαύρου, να ξεκινά από μια απλή διαπίστωση: η συμπεριφορά του σκύλου δεν εμφανίζεται στο κενό. Επηρεάζεται από όσα έχει μάθει, από όσα αισθάνεται και από το περιβάλλον στο οποίο καλείται να ανταποκριθεί. Αντί, λοιπόν, να αναρωτηθούμε «γιατί δεν με ακούει;», μπορούμε να ρωτήσουμε «τι τον δυσκολεύει και πώς μπορώ να τον βοηθήσω να μάθει;».
Αυτή η αλλαγή δεν λύνει μαγικά κάθε πρόβλημα, λέει η κα Μαύρου. Μας οδηγεί, όμως, από την επίρριψη ευθυνών στην παρατήρηση, από την τιμωρία στην εκπαίδευση και από την απαίτηση για άμεση υπακοή στη σταδιακή οικοδόμηση δεξιοτήτων.
Η εκπαίδευση βασίζεται στη συνεργασία, όχι στον φόβο
Εν ολίγοις, η κα Μαύρου λέει: «Αν ένας σκύλος δεν ανταποκρίνεται, δεν χρειάζεται πάντα μια πιο δυνατή φωνή. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η ουσία της εκπαίδευσης: όχι στο να μάθει ο σκύλος να μας φοβάται όταν δεν υπακούει, αλλά στο να μάθει πώς να συνεργάζεται μαζί μας».
Η Πηνελόπη Μαύρου, επαγγελματίας θετική εκπαιδεύτρια και σύμβουλος συμπεριφοράς σκύλων
● Η κα Πηνελόπη Μαύρου είναι επαγγελματίας θετική εκπαιδεύτρια σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, με εξειδίκευση στη συμπεριφορά και την ψυχολογία του σκύλου.
Είναι απόφοιτη της Pets Pro Academy και έχει παρακολουθήσει εξειδικευμένα σεμινάρια στην ψυχολογία σκύλου, τη διαχείριση συμπεριφοράς, καθώς και στις πρώτες βοήθειες για σκύλους.
Συνεχίζει την επιμόρφωσή της και την τρέχουσα περίοδο παρακολουθεί μαθήματα στην κοινωνική εκπαίδευση σκύλων (μίμηση – Do as I Do). Με στόχο τη βελτίωση της επικοινωνίας και της προσαρμοστικότητας του σκύλου στο σύγχρονο περιβάλλον.
Είναι ιδρύτρια του κέντρου εκπαίδευσης σκύλων PRINCE TZORTZIS DOG SCHOOL στη Νέα Φιλαδέλφεια, όπου ασχολείται με τη θετική εκπαίδευση σκύλων και την καθοδήγηση κηδεμόνων. Αλλά και με την αντιμετώπιση προβλημάτων συμπεριφοράς του σκύλου.
Στόχος της, η δημιουργία ισορροπημένων και σταθερών σκύλων.
Facebook: Prince Tzortzis Dog School / peny mavrou
Instagram: penymavrou
Tik tok: Prince Tzortzis Dog School
