Πίσω από ένα δάγκωμα μπορεί να υπάρχουν σημάδια δυσφορίας που περνούν απαρατήρητα. Ο σκύλος επικοινωνεί τον φόβο, το άγχος ή την ενόχλησή του πολύ πριν φτάσει σε αυτό το σημείο, γι’ αυτό η αναγνώριση της γλώσσας του σώματός του έχει σημασία.
Ο εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, Παναγιώτης Λαγδάς, δίνει χρήσιμες πληροφορίες.
«Ίσως έχετε προσέξει», λέει ο κ. Λαγδάς, «ότι στις περισσότερες περιπτώσεις κατά τις οποίες ένας άνθρωπος τραυματίζεται από δεσποζόμενο σκύλο, επαναλαμβάνεται η φράση “δεν είχε δείξει σημάδια”. Εδώ πρέπει να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθούμε: Δεν έδειξε σημάδια ο σκύλος ή υπήρχαν, αλλά δεν τα είδαμε ή δεν τα αξιολογήσαμε σωστά;»
Οι σκύλοι είναι εξαιρετικοί παρατηρητές της συμπεριφοράς μας. Αντιλαμβάνονται μικρές αλλαγές στον τρόπο που αναπνέουμε ή κινούμαστε και καταλαβαίνουν αν είμαστε χαλαροί ή αγχωμένοι, συχνά πριν το καταλάβουμε εμείς οι ίδιοι. Εμείς, αντίθετα, δυσκολευόμαστε να τους «διαβάσουμε» για δύο λόγους: πρώτον, δεν ξέρουμε τι να κοιτάξουμε, αφού ο σκύλος επικοινωνεί με ολόκληρο το σώμα του, και δεύτερον, ο όγκος της πληροφορίας και η ταχύτητα με την οποία μεταφέρεται είναι δύσκολο να τα διαχειριστούμε.
Σκεφτείτε μια βόλτα στο πάρκο, όπου κάποιος θέλει να χαιρετήσει τον σκύλο μας. Η προσοχή μας πρέπει να μετακινείται διαρκώς από τον σκύλο μας στο περιβάλλον και στον άλλο σκύλο, ενώ παράλληλα μιλάμε με τον κηδεμόνα του. Αρκεί ένα δικό μας βλεφάρισμα για να χάσουμε τη μισή «συζήτηση» μεταξύ των δύο σκύλων.
Η «σκάλα της επικοινωνίας» περιλαμβάνει περίπου 11 σκαλοπάτια, λέει ο κ. Λαγδάς, περιγράφοντας το μοντέλο που δημιούργησε η κτηνίατρος και κλινική συμπεριφοριολόγος Dr. Kendal Shepherd. Πρόκειται για συμπεριφορές με τις οποίες ο σκύλος δείχνει ότι αυτό που του συμβαίνει δεν του είναι ευχάριστο.
Οι σκύλοι επικοινωνούν τη δυσφορία τους με συγκεκριμένα σημάδια. Η έγκαιρη αναγνώρισή τους μπορεί να αποτρέψει δυσάρεστες καταστάσεις και να προστατεύσει τόσο τους ανθρώπους όσο και τα ίδια τα ζώα.
Τα 11 σκαλοπάτια επικοινωνίας που αποκαλύπτουν πότε ένας σκύλος αισθάνεται άβολα
Τα πρώτα σκαλοπάτια ανήκουν στην πράσινη ζώνη και περιλαμβάνουν χασμουρητό, γλείψιμο της μύτης και βλεφάρισμα, απομάκρυνση του βλέμματος από αυτό που τον ενοχλεί, στροφή ολόκληρου του σώματος προς άλλη κατεύθυνση και απομάκρυνση.
- Χασμουρητό, γλείψιμο της μύτης, βλεφάρισμα.
- Απομάκρυνση του βλέμματος από αυτό που τον ενοχλεί.
- Στροφή ολόκληρου του σώματος προς άλλη κατεύθυνση.
- Απομάκρυνση.
- Χαμήλωμα του κεφαλιού και του σώματος, αυτιά προς τα πίσω.
- Ουρά κάτω από τα σκέλια.
- Ανάσκελα, με έκθεση της κοιλιάς.
- Σφιγμένο σώμα και «καρφωμένο» βλέμμα.
- Γρύλισμα.
- Όρμημα/γάβγισμα (snarling).
Αυτές τις τέσσερις συμπεριφορές η πλειονότητα του κόσμου δεν τις παρατηρεί καν, τονίζει ο κ. Λαγδάς, καθώς δεν μπορεί να τις αναγνωρίσει ως αυτό που πραγματικά είναι. Ο σκύλος επικοινωνεί πολύ ήπια και, επειδή το μήνυμά του πέφτει στο κενό, αναγκάζεται να κλιμακώσει τη συμπεριφορά του και να ανέβει τη σκάλα, προκειμένου να «περάσει το μήνυμα».
Στα ενδιάμεσα σκαλοπάτια, την πορτοκαλί ζώνη, ο σκύλος χαμηλώνει το κεφάλι και το σώμα, έχει τα αυτιά προς τα πίσω, βάζει την ουρά κάτω από τα σκέλια, ξαπλώνει ανάσκελα εκθέτοντας την κοιλιά του ή εμφανίζει σφιγμένο σώμα και «καρφωμένο» βλέμμα.
Σε αυτό το στάδιο, επισημαίνει ο ίδιος, οι περισσότεροι αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι κάτι δεν πάει καλά. Δυστυχώς, οι ενδείξεις συχνά δεν αξιολογούνται σωστά και η δυσφορία του σκύλου υποτιμάται, με αποτέλεσμα να μην κάνουμε κάτι ουσιαστικό για να τον βοηθήσουμε.
Όταν ο σκύλος διαπιστώσει ότι οι προηγούμενες προσπάθειές του να επικοινωνήσει τη δυσφορία του δεν έχουν αποτέλεσμα, η συμπεριφορά του κλιμακώνεται περαιτέρω στην κόκκινη ζώνη.
Σε αυτό το σημείο οι διαθέσεις του σκύλου είναι ξεκάθαρες και οι περισσότεροι καταλαβαίνουν ότι είναι εκνευρισμένος. Παρ’ όλα αυτά, μια μικρή μερίδα ανθρώπων αρχίζει να «τζογάρει» με τα όριά του, θεωρώντας ότι «είναι ο σκύλος μου, δεν θα με πειράξει», «δεν έχει πειράξει ποτέ κανέναν» ή «σκύλος που γαβγίζει δεν δαγκώνει».
Αν τα όρια του σκύλου δεν γίνουν σεβαστά ούτε τότε, το τελευταίο βήμα που του απομένει είναι το 11ο: το δάγκωμα.
«Δεν έδωσε σημάδια» σημαίνει συχνά ότι δεν τα είδαμε σωστά, λέει ο κ. Λαγδάς, εξηγώντας πως ένας σκύλος έχει τουλάχιστον δέκα τρόπους να δείξει ότι νιώθει άβολα, είτε λόγω φόβου είτε λόγω στρες είτε επειδή δεν θέλει, στο πλαίσιο της ανάγκης του για αυτονομία και επιλογές. Κατά την προσωπική του άποψη, όταν ένας σκύλος φτάνει στο δάγκωμα, η δικαιολογία αυτή συνήθως σημαίνει ότι τα σημάδια δεν έγιναν αντιληπτά ή δεν αξιολογήθηκαν σωστά.
Ο ίδιος αναφέρει ότι ένα δάγκωμα από το πουθενά μπορεί να συμβεί μόνο υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Η πρώτη είναι η τιμωρία: πολλοί, ακόμη και κάποιοι εκπαιδευτές, συμβουλεύουν να παραμένουμε «στην κορυφή της ιεραρχίας», ώστε να μη μας «κυριαρχήσει» ο σκύλος, στηριζόμενοι στην απαρχαιωμένη και επικίνδυνη θεωρία της κυριαρχίας/αγέλης και οδηγούμενοι στην τιμωρία συμπεριφορών όπως το γρύλισμα.
Η τιμωρία, εξηγεί ο κ. Λαγδάς, καταστέλλει το γρύλισμα ως συμπεριφορά, αλλά όχι τη δυσφορία που ο σκύλος νιώθει ούτως ή άλλως. Ο σκύλος εξακολουθεί να αισθάνεται το ίδιο άβολα, μόνο που το γρύλισμα έχει αφαιρεθεί από το λεξιλόγιό του. Έτσι, η μόνη επιλογή που του απομένει είναι να το προσπεράσει και να περάσει κατευθείαν στο δάγκωμα. Κάπως έτσι προκύπτει το «δεν είχε δείξει σημάδια».
Όμως, η τιμωρία δεν είναι ο μοναδικός λόγος για τον οποίο ένας σκύλος μπορεί να κλιμακώσει τη συμπεριφορά του πιο γρήγορα και να παραλείψει κάποια σκαλοπάτια. Μπορεί να ήταν ήδη στρεσαρισμένος λόγω κάποιου προηγούμενου συμβάντος, να είναι αντιδραστικός λόγω φόβου ή ματαίωσης ή να υπάρχει κάποιο θέμα υγείας, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζει πόνο ή άλλου είδους δυσφορία.
Το δάγκωμα και η επιθετικότητα είναι φυσιολογικές συμπεριφορές, χωρίς τις οποίες ο σκύλος δεν θα μπορούσε να επιβιώσει. Αυτό, όμως, δεν τις καθιστά κοινωνικά αποδεκτές. Ο κηδεμόνας είναι, βάσει νόμου, υπεύθυνος για τη συμπεριφορά του σκύλου του, όχι όμως για τη συμπεριφορά των υπόλοιπων ανθρώπων γύρω του, επισημαίνει ο κ. Λαγδάς.
Ολοκληρώνοντας, ο εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς λέει: «Γι’ αυτό πρέπει όλοι να γνωρίζουμε αυτή τη σκάλα, ώστε να προστατεύουμε τους εαυτούς μας και να τηρούμε τους κανόνες καλής συμπεριφοράς: να δίνουμε χώρο στους σκύλους, δεσποζόμενους και μη, και να ρωτάμε πριν επιχειρήσουμε να συναναστραφούμε με έναν σκύλο που δεν γνωρίζουμε. Ακόμη κι αν ο κηδεμόνας πει “ναι”, αυτό δεν σημαίνει ότι συναινεί και ο σκύλος του. Τώρα, τουλάχιστον, ξέρετε τι να προσέξετε».
Ο εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς, Παναγιώτης Λαγδάς
● Ο κ. Παναγιώτης Λαγδάς είναι εκπαιδευτής σκύλων και σύμβουλος συμπεριφοράς. Είναι απόφοιτος της Pet Pro Academy και κάτοχος Diploma in Canine Behaviour & Training.
Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια έρευνας και διάσωσης (Search & Rescue) και πρώτων βοηθειών.
Στην πράξη, εργάζεται με σύγχρονες, επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους χωρίς τη χρήση σωματικής ή ψυχολογικής βίας (Force-Free).
Βοηθά κηδεμόνες να διαχειριστούν αποτελεσματικά προβλήματα συμπεριφοράς, με ιδιαίτερη έμφαση στην αντιδραστικότητα.
Website: geniusdogs.gr
Facebook: https://www.facebook.com/GeniusDogsGr/
Instagram: https://www.instagram.com/geniusdogsgr/
TikTok: https://www.tiktok.com/@geniusdogsgr
Έδρα: Πάτρα.
