Η Πενέλοπε Κρουζ μιλά στους New York Times για τις μεταμορφώσεις της, την περούκα που άλλαξε τα πάντα και την επιμονή της να μην εγκλωβιστεί σε έναν μόνο τύπο ρόλου. Η Ολίβια Γουάιλντ θυμάται πως λίγο έλειψε να πάθει καρδιακό επεισόδιο όταν η ηθοποιός ζήτησε να γίνει ξανθιά για το The Invite.
«Δεν υπάρχει τίποτα που να καταστρέφει μια ταινία όσο μια κακή περούκα», λέει η σκηνοθέτης Ολίβια Γουάιλντ στους New York Times. Όταν, περίπου δύο εβδομάδες πριν αρχίσουν τα γυρίσματα του The Invite, η Πενέλοπε Κρουζ τής είπε ότι ήθελε να κάνει τα μαλλιά της ξανθά, η Γουάιλντ ένιωσε πως μπορεί να πάθαινε καρδιακό επεισόδιο.
Στις 10 ημέρες πρόβας για την ταινία —μια κωμωδία για δύο ζευγάρια σε ένα δείπνο ανταλλαγής συντρόφων (swingers)— η Γουάιλντ, που πρωταγωνιστεί επίσης, ενθάρρυνε τους ηθοποιούς να χτίσουν οι ίδιοι τους χαρακτήρες τους. Εκείνη και ο Σεθ Ρόγκεν ανέλαβαν τη διαμόρφωση της αγχώδους συζύγου που μένει στο σπίτι και του πικρόχολου δασκάλου μουσικής, ενώ η Κρουζ και ο Έντουαρντ Νόρτον έπλασαν την οξύθυμη σεξοθεραπεύτρια και τον απελευθερωμένο πρώην πυροσβέστη.
Η Πενέλοπε Κρουζ συμβουλεύτηκε τη δημοφιλή ψυχοθεραπεύτρια Έσθερ Πέρελ, ώστε η συζυγική σοφία του ρόλου της να ακούγεται αληθινή. Όταν όμως αυτό το στάδιο είχε ουσιαστικά τελειώσει, η Κρουζ είπε στη Γουάιλντ ότι ήθελε να γίνει ξανθιά.
Στην αρχή, η σκηνοθέτης προσπάθησε να την πείσει ότι δεν χρειάζονταν αλλαγές. «Όλα ήταν ήδη υπέροχα!», της είπε. Η Κρουζ, όμως, επέμεινε: «Έλα να το δεις».
«Η Ολίβια με άρπαξε κάπως από τον αγκώνα και μου είπε: ‘Θες να έρθεις να δεις κάτι μαζί μου;’», θυμάται ο Νόρτον. «Περπατήσαμε κάτω στον διάδρομο, στρίψαμε τη γωνία και η Πενέλοπε καθόταν εκεί με την περούκα και τα σαγόνια μας έπεσαν στο πάτωμα, γιατί ήταν σαν να λέμε: Ω, έφυγε, και υπάρχει αυτό εδώ πέρα — αυτή η Ισπανίδα Έσθερ Πέρεντ».
«Απλώς την είδα να μεταμορφώνεται», είπε η Γουάιλντ. «Πήρε έναν χαρακτήρα που θα μπορούσε απλώς να είναι ελκυστικός και αινιγματικός, και τον έκανε εκπληκτικό και απρόβλεπτο».
Φέτος, η Πενέλοπε Κρουζ, 52 ετών, εμφανίζεται σε τρεις εντελώς διαφορετικούς ρόλους που αναδεικνύουν την ευελιξία της. Στο The Invite, δείχνει ψυχρό κωμικό τάιμινγκ και deadpan ερμηνεία. Στο ιστορικό δράμα La Bola Negra (Η Μαύρη Μπάλα) των Χαβιέρ Κάλβο και Χαβιέρ Αμπρόσι, τραγουδά και χορεύει με αυτοπεποίθηση. Και στο επερχόμενο θρίλερ Bunker του Φλόριαν Ζέλερ, είναι εκρηκτική ως επιμελήτρια βιβλίων που χάνει την πίστη της στον διάσημο σύζυγό της. Η Κρουζ είχε αραιώσει το πρόγραμμα των γυρισμάτων της για αρκετά χρόνια, αφού απέκτησε δύο παιδιά, και πλέον φαίνεται πως η πιο επιλεκτική στάση της τής επέτρεψε να κάνει άλλο ένα μεγάλο βήμα στις δυνατότητές της.
Όπως η Μπριζίτ Μπαρντό και η Σοφία Λόρεν, η Κρουζ έχει μια εμβληματική εικόνα, την οποία αξιοποιεί σε πολλές από τις πιο γνωστές ταινίες της. Έντονα φρύδια, βαριά eyeliner και μάσκαρα, λαμπερό χαμόγελο με ροζ κραγιόν, πλούσιο ντεκολτέ και μεγάλα, ακατάστατα μαλλιά συνθέτουν μια ομορφιά που δεν μένει ποτέ ήσυχη.
Αυτό το ύφος κορυφώθηκε με το μακιγιάζ της Άνα Λοθάνο στο Volver του Πέδρο Αλμοδόβαρ το 2006, όπου η Κρουζ υποδύεται μια σκληρά εργαζόμενη ανύπαντρη μητέρα. Με τη βοήθεια της Λοθάνο, η Κρουζ έχει ξαναδουλέψει παραλλαγές αυτής της ατημέλητης σειρήνας σε άλλες επτά ταινίες, ανάμεσά τους τα Vicky Cristina Barcelona, Nine και Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides.
Ωστόσο, σε αντίθεση με πολλές θρυλικές ηθοποιούς, η Κρουζ αγαπά να απομακρύνεται από τη γοητεία της. Φορά μια τεράστια καστανόξανθη περούκα για να υποδυθεί μια σαδίστρια σκηνοθέτη στη σάτιρα Official Competition του 2021. Μεταμορφώνεται σε κομψή, αυστηρή ξανθιά για να παίξει τη Ντονατέλα Βερσάτσε στη σειρά American Crime Story: The Assassination of Gianni Versace (2018). Γίνεται φαλακρή και εμφανίζεται τόπλες μετά από μαστεκτομή για να υποδυθεί μια καρκινοπαθή στο Ma Ma (2015).
«Επιλέγω να δουλεύω με ανθρώπους που παίρνουν αυτές τις αποφάσεις από το ίδιο σημείο με εμένα: Τι έχει ανάγκη αυτός ο χαρακτήρας;», είπε η Κρουζ. «Δεν είναι ‘μήπως αυτό με δείχνει ωραία;’. Αυτό, ευτυχώς, δεν με απασχολεί καθόλου».
Κατά την περιοδεία τύπου για το Jamón Jamón (1992) και για χρόνια μετά, άνδρες δημοσιογράφοι κοίταζαν λαίμαργα τη νεαρή Κρουζ, με έναν να εικάζει αν είχε βάλει σιλικόνη στο στήθος της. Μετά το Jamón Jamón, εκείνη απέρριψε ρόλους που απαιτούσαν να ξεγυμνώσει το σώμα της. Η επιλογή αυτή πιθανότατα έσωσε την καριέρα της, καθώς αντιμετώπισε την τάση να την τυποποιήσουν ως γατούλα του σεξ.
«Ήταν πραγματικά μπερδεμένο, και υπήρχαν πολλοί άνθρωποι που έλεγαν: ‘Είσαι τρελή;’», μου είπε. «Προέβλεψαν ότι κατέστρεφε το μέλλον της. Η καρδιά μου έλεγε ότι τώρα τα όχι για τα πράγματα που δεν ένιωθα σωστά πρόκειται στην πραγματικότητα να παρατείνουν την καριέρα μου», θυμήθηκε. «Αλλά ήταν σαν να ποντάρεις σε ένα πολύ επικίνδυνο καζίνο».
Η μαγειρική, όπως έμαθε η ίδια, είναι η αγαπημένη της μεταφορά για την ερμηνεία ενός χαρακτήρα. «Είναι σαν να φτιάχνεις μια σούπα», είπε η Κρουζ. «Έχω ένα άδειο μπολ που πρέπει να γεμίσει με πράγματα».
Το πρώτο της συστατικό είναι πάντα ένα καλό σενάριο. Χωρίς αυτό, σημείωσε, είναι δύσκολο να κάνει κανείς θαύματα. Από εκεί και πέρα, προσθέτει στοιχεία: συζητήσεις με ανθρώπους που της θυμίζουν τον χαρακτήρα, επίσκεψη σε μουσείο για να μελετήσει έναν πίνακα, ακρόαση συγκεκριμένων τραγουδιών. Αν ο ρόλος βασίζεται σε αληθινό πρόσωπο, θα μελετήσει ώρες βίντεο.
Οι προσωπικές εμπειρίες μπαίνουν επίσης στη σούπα, είπε, αλλά οι γεύσεις τους δεν έχουν ειδική προτίμηση. Οι ενδυματολογικές αποφάσεις, όπως μια περούκα, βοηθούν επίσης. «Συνεχίζεις να ρίχνεις υλικά σε αυτή τη σούπα και ξαφνικά, αν είσαι τυχερός, μια μέρα κάνει κλικ», εξήγησε. «Βρίσκεσαι σε ένα σημείο όπου αυτό το άτομο στο οποίο θα δώσεις ζωή βρίσκεται ήδη μέσα σου».
Η Κρουζ είναι τόσο φυσική ηθοποιός που είναι εύκολο να παραβλέψει κανείς πόση ευφυΐα και προσπάθεια ρίχνει στις ερμηνείες της. Έχει προταθεί για 14 βραβεία Goya, το ισπανικό αντίστοιχο των Όσκαρ, και έχει κερδίσει τρία. Έχει προταθεί για τέσσερα Όσκαρ και κέρδισε το βραβείο Β’ γυναικείου ρόλου στο Vicky Cristina Barcelona του Γούντι Άλεν, όπου υποδύεται μια ιδιότροπη ζωγράφο εντελώς αντίθετη από τον χαρακτήρα της.
Κι όμως, ο κόσμος εξακολουθεί να περιγράφει την Κρουζ ως μια διακριτική, ενστικτώδη ηθοποιό, σαν μια καριέρα τόσο ποικιλόμορφη όσο η δική της να μπορούσε να χτιστεί μόνο με το ένστικτο. Στην πραγματικότητα, η εκπαίδευσή της ως ερμηνεύτριας ξεκίνησε στα 4 της, όταν άρχισε να σπουδάζει μπαλέτο, και συνέχισε μέχρι να γυρίσει την πρώτη της ταινία στα 17. Η εκπαίδευσή της ως ηθοποιού άρχισε όταν ήταν 14 ετών και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Η πρώτη της δασκάλα, η Κριστίνα Ρότα, έφυγε από το Μπουένος Άιρες το 1978, αφού ο σύντροφός της εξαφανίστηκε από τη στρατιωτική δικτατορία της Αργεντινής. Όταν έφτασε στη Μαδρίτη με τα τρία της παιδιά, ίδρυσε σχολή υποκριτικής, όπου η Κρουζ άρχισε να σπουδάζει το 1988. Στην Αργεντινή, η Ρότα είχε μαθητεύσει δίπλα στη φημισμένη δασκάλα υποκριτικής Χέντι Κρίλα, η οποία είχε δραπετεύσει από τη ναζιστική Γερμανία μέσω Γαλλίας και είχε φτάσει στο Μπουένος Άιρες τη δεκαετία του 1940 με την Comédie Française. «Μας έφερε τον Στανισλάφσκι, τον Γκροτόφσκι, τον Λάγιος Έγκρι από πρώτο χέρι», θυμάται η Ρότα στα απομνημονεύματά της.
Περίπου έναν χρόνο μετά τις σπουδές της στη σχολή της Ρότα, η Κρουζ ανέλαβε το έργο Οι Υπηρέτριες του Ζαν Ζενέ. Εκεί, δύο αδελφές παίζουν εναλλάξ ένα καυστικό παιχνίδι αφέντρας-υπηρέτριας, ενώ η πλούσια, μισητή κυρά τους λείπει από το σπίτι· η μία από τις δύο καταλήγει νεκρή. «Δεν ήταν πολύ λογικό υλικό για κάποια στην ηλικία εκείνη, αλλά ταράχτηκε πολύ μέσα μου», είπε η Κρουζ. Προετοιμάστηκε εμμονικά για όλους τους τρεις ρόλους και, όταν το παρουσίασε στην τάξη, τα δάκρυα της Ρότα την έπεισαν να συνεχίσει την υποκριτική ως καριέρα. «Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνη την ημέρα», είπε. «Ήταν σαν μια ένεση αυτοπεποίθησης».
Πριν ακόμα το Jamón Jamón βγει στις αίθουσες, η ατζέντισσά της, Κατρίνα Μπαγιόνας, κατάφερε να πείσει τον Φερνάντο Τρουέμπα να δει την Κρουζ για τον ρόλο μιας κοριτσίστικης παρθένου στην κωμωδία Belle Époque του 1992. Όταν η Μπαγιόνας πρότεινε πρώτη φορά την Κρουζ, ο Τρουέμπα αρνήθηκε να της κάνει οντισιόν. Η προηγούμενη δουλειά της στην τηλεόραση και τα μουσικά βίντεο την έκανε να μοιάζει με sex bomb, είπε ο ίδιος, και εκείνος χρειαζόταν μια αθώα.
Έτσι, η Μπαγιόνας προσφέρθηκε να ηχογραφήσει μια σειρά από νεαρούς πελάτες της να ερμηνεύουν μια σκηνή από το σενάριο και να στείλει την κασέτα. Ο Τρουέμπα δεν το είχε ξανακάνει αυτό, αλλά φάνηκε έξυπνος τρόπος να γλιτώσει χρόνο για ένα μικρό ρόλο. Έβαλε την Κρουζ στη μέση της κασέτας. Όταν εμφανίστηκε, ο Τρουέμπα σταμάτησε το βίντεο απογοητευμένος. «Είχε πει στην Κατρίνα ότι δεν ήθελε την Πενέλοπε!»
«Τότε πάτησα play και παρακολούθησα την οντισιόν», μου είπε. «Μετά σταμάτησα. Πίσω. Την είδα ξανά. Σταμάτησα. Το είδα τρεις φορές στη σειρά. Είσαι ηλίθιος. Γιατί είχες αυτή την προκατάληψη; Είναι απίστευτη. Είναι τέλεια».
Η κακομαθημένη έφηβη που ήταν παγιδευμένη σε φιόγκους, αλογοουρές και γιακάδες Peter Pan ήταν ένας υποστηρικτικός ρόλος στην οντισιόν ταινία. Για την Κρουζ, όμως, ήταν καθοριστικός. Απέδειξε ότι διέθετε δραματική γκάμα και κωμικό τάιμινγκ. Το Belle Époque κέρδισε εννέα βραβεία Goya και ένα Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας. Το 1998, ο Τρουέμπα της χάρισε επίσης το πρώτο της βραβείο Goya καλύτερης ηθοποιού με μια άλλη μεγάλη κωμωδία, το The Girl of Your Dreams.
Από τότε, οι ταινίες της Κρουζ συχνά κινούνται σε αντιθέσεις, σαν να προσπαθεί να μη μένει ποτέ σε έναν μόνο τύπο ρόλου. Η μεγάλη επιτυχία των δύο πρώτων ταινιών της την έφερε επίσης πιο κοντά στην οικογένειά της. Στις αρχές των 20 της, καθώς η καριέρα της απογειωνόταν, επέστρεψε στο σπίτι της μητέρας της, όπου ζούσε με τα δύο αδέλφια της. «Σε εκείνη την ηλικία, η επιτυχία μπορεί πραγματικά να σε αποπροσανατολίσει», εξήγησε. «Αλλά εκεί, ξανά, η οικογένεια είναι αυτό που σε σώζει».
Στο παρόν, το La Bola Negra, που συγκίνησε έχοντας κερδίσει το Βραβείο Κοινού του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο, συνδυάζει δύναμη και ομορφιά. Η ταινία εκτυλίσσεται σε τρεις χρονικές περιόδους: λίγο πριν από τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια του πολέμου και 80 χρόνια αργότερα, στη σύγχρονη Ισπανία. Είναι ταυτόχρονα πολεμικό δράμα, ρομάντζο, τραγωδία και μυστήριο, αλλά πάνω απ’ όλα μια ωδή στον ποιητή και δραματουργό Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και μια εξέταση του τρόπου με τον οποίο η Ισπανία τιμώρησε και έκρυψε τις τρυφερές σχέσεις μεταξύ ανδρών.
Ο ρόλος της Κρουζ σε αυτό το έργο των δυόμισι ωρών διαρκεί μόνο περίπου 10 λεπτά, αλλά αφήνει την αίσθηση κεραυνού. Οι σκηνοθέτες Χαβιέρ Αμπρόσι και Χαβιέρ Κάλβο, γνωστοί ως Los Javis, το έγραψαν για εκείνη. Η Κρουζ υποδύεται τη Νενέ Ρομέρο, μια cupletista, δηλαδή μια αθυρόστομη τραγουδίστρια καμπαρέ της Μαδρίτης του 1920 που ερμηνεύει μπροστά σε στρατιωτική μονάδα. Είναι σχεδόν αγνώριστη, με τα σκούρα μαλλιά της κολλημένα επίπεδα στο κεφάλι και λεπτά φρύδια.
«Έχεις μήνες έρευνας και σκληρής δουλειάς για να το κατανοήσεις και να μπορείς να το κάνεις ακόμη και στον ύπνο σου», εξήγησε, «αλλά τότε δημιουργεί επίσης μια απόσταση από τον εαυτό σου που σε κάνει εύκολο να πετάξεις και να μπεις στα παπούτσια κάποιου άλλου». Η ταινία κλείνει με τον στίχο του Λόρκα: «Προσέξτε, μας παρακολουθούν ακόμα». Η Κρουζ σημείωσε πόσο απίστευτο είναι ότι σχεδόν έναν αιώνα αργότερα η ατάκα εξακολουθεί να αντηχεί.
Η Κρουζ και ο Πέδρο Αλμοδόβαρ άρχισαν να συνεργάζονται το 1997. Αφού την είδε στο Jamón Jamón και το Belle Époque, της έδωσε έναν μικρό ρόλο στο Live Flesh όταν ήταν 23 ετών. Στα επτά λεπτά που εμφανίζεται στην οθόνη, η ερμηνεία της ήταν τόσο πειστική που ο Αλμοδόβαρ συνέχισε να την επιλέγει ως πρωταγωνίστρια σε άλλες έξι ταινίες. «Υπάρχει πολλή χημεία μεταξύ μας, ως ηθοποιός και σκηνοθέτης», έγραψε ο Αλμοδόβαρ μέσω email στους NYT. «Όταν παραδίδεται, είναι ένα θαύμα. Στις ταινίες μου, οι χαρακτήρες της έχουν φέρει πάθος και αλήθεια».
Η συνολική της προσέγγιση στην υποκριτική είναι διαμορφωμένη από την εκπαίδευση στον χορό που έλαβε ως παιδί, μαθαίνοντας να ερμηνεύει με χαμόγελο ακόμη και όταν τα πόδια της μάτωναν. Ο πιο συχνός συνεργάτης της σε αυτή τη διαδικασία είναι ο δάσκαλος υποκριτικής Χουάν Κάρλος Κοράτσα, ο οποίος τη βοηθά από το 2008 να προετοιμάσει περίπου τους μισούς ρόλους της.
«Νομίζω ότι η Πενέλοπε αναπτύσσει πάντα έναν τρόπο να ενσαρκώνει τον χαρακτήρα, να συλλαμβάνει τη σωματικότητα του χαρακτήρα», μου είπε ο Κοράτσα. «Ένα χαρακτηριστικό της δουλειάς μας είναι το χιούμορ. Είναι το να παίζεις και να κάνεις τις πιο φρικτές εκδοχές, τις πιο άβολες, και επίσης να αναζητάς τις πιο εκλεπτυσμένες».
Η Κρουζ μιλά για τη Ρότα, τον Αλμοδόβαρ και τον Κοράτσα με δέος, απολαμβάνοντας να παραμένει πάντα μαθήτρια.
Στην τρίτη ταινία της, το Bunker του Φλόριαν Ζέλερ, ο σκηνοθέτης επέλεξε την Κρουζ και τον σύζυγό της εδώ και 17 χρόνια, Χαβιέρ Μπαρδέμ, ως επιμελήτρια βιβλίων, τη Σοφία, και αρχιτέκτονα, τον Μιγκέλ, που είναι επίσης παντρεμένοι 17 χρόνια. «Αυτό που προσπαθούσαμε να πιάσουμε ήταν κάτι που μυρίζει σαν την αλήθεια», διευκρίνισε ο Ζέλερ.
Ως Σοφία, η Κρουζ δίνει μία από τις πιο συγκρατημένες ερμηνείες της, μεταφέροντας την απογοήτευση και την έλξη της με μικρές εκφράσεις. Η ένταση κορυφώνεται όταν ένας δισεκατομμυριούχος ζητά από τον Μιγκέλ να σχεδιάσει ένα πολυτελές καταφύγιο για το τέλος του κόσμου. Η ιδέα απωθεί τη Σοφία, η οποία καταγγέλλει τους μεγιστάνες που χτίζουν φρούρια αντί να διορθώσουν τον κόσμο που κατέστρεψαν.
Πέρα από την ταινία, η ίδια η Κρουζ εξέφρασε την οργή της για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία έχει υπονομεύσει τις ανθρώπινες σχέσεις και το μέλλον της ανθρωπότητας. «Όταν ένα παιδί 18 χρονών αποφασίζει τώρα τι καριέρα θέλει, πρώτα πρέπει να ρωτήσει τον εαυτό του: Ποιες θα απομείνουν; Ποιες δεν θα αντικατασταθούν από ρομπότ; Από [γαμημένα] ρομπότ; Οπότε το αίμα μου βράζει με αυτά τα ζητήματα».
Η Πένελοπε Κρουζ είναι βαθύτατα ιδιωτικός άνθρωπος. Μεγαλώνοντας στα περίχωρα της Μαδρίτης, κόρη ενός πωλητή και μιας κομμώτριας που έπαιζε Τσαϊκόφσκι στα παιδιά της, λάτρευε να παρακολουθεί τις γυναίκες που έμπαιναν στο σαλόνι της μητέρας της. Καμουφλαρισμένη πίσω από σχολικά βιβλία, κρυφάκουγε τις συνομιλίες τους. «Προσπαθούσα πάντα να καταλάβω: τι δεν λένε;», λέει.
Ακόμη και ως κορίτσι, είχε αρχίσει να παρατηρεί τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες επικοινωνούν μέσα από φευγαλέες χειρονομίες, σιωπές, αναστεναγμούς και στιλ.
Σήμερα, τα παιδιά της, η Λούνα και ο Λεονάρντο, είναι η απόλυτη προτεραιότητά της. Απορρίπτει πρότζεκτ που θα την ανάγκαζαν να λείψει για μεγάλα διαστήματα, προτιμώντας να γυρίζει ταινίες στη Μαδρίτη ή στις διακοπές τους. «Είναι ένα πολύ ντροπαλό και πολύ εσωστρεφές και εξαιρετικά μη εγωιστικό άτομο», είπε ο Έντουαρντ Νόρτον για τη συμπρωταγωνίστριά του.
Στο γκαλά του Φεστιβάλ του Τορόντο, μετά την απονομή του Special Tribute Award, η Κρουζ βρήκε χρόνο να καθίσει με τους Los Javis και να τους δώσει συμβουλές εν μέσω της ξαφνικής διεθνούς φήμης τους. Ήταν σαφής: «Μην ανησυχείτε. Θα είστε εντάξει επειδή είστε καλοί άνθρωποι. Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να κρατηθείτε γερά στις αξίες σας».
