Σοκ προκαλεί η έρευνα των New York Times για τη βιομηχανία χρυσού, καθώς περιγράφει πώς χρυσός από το ορυχείο Madagold στη Μαδαγασκάρη κατέληγε στη διεθνή αγορά με τη βούλα της LBMA. Ο δημοσιογράφος Τζάστιν Σεκ έφτασε εκεί με ελικόπτερο και πολύωρη διαδρομή μέσα από αγροτικές εκτάσεις, για να βρεθεί μπροστά σε ένα τοπίο όπου εργάζονταν ακόμη και παιδιά.
Όπως αναφέρει το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times, οι μεταλλωρύχοι δουλεύουν στην περιοχή επί γενιές, όμως η άνοδος της τιμής του χρυσού τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει μια δραστηριότητα χωρίς άδεια λειτουργίας.
Σε όποιο σημείο κι αν κοίταζε ο δημοσιογράφος, τόσο στο Madagold όσο και σε ορυχεία σε όλη τη χώρα, τα παιδιά βρίσκονταν σε κίνδυνο.
Παιδιά έπιναν νερό από αγωγό λυμάτων. Άλλα κοσκίνιζαν υλικά μέσα σε δεξαμενές ακατέργαστων λυμάτων αναζητώντας χρυσό. Νεαρές γυναίκες λένε ότι εξορύσσουν χρυσό σε νερά γεμάτα κροκόδειλους από τότε που ήταν 10 και 13 ετών.
Δεν υπάρχει κατώτατο όριο ηλικίας. Οποιοσδήποτε μπορεί να το κάνει, είπε ο ιδιοκτήτης ενός ορυχείου. Κι εγώ κρατάω ένα μερίδιο. Τα παιδιά στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης έσπαγαν πέτρες και μετέφεραν κουβάδες με μετάλλευμα. Νήπια περιφέρονταν ανάμεσα σε φρέατα βάθους 30 μέτρων.
Η άνοδος των τιμών του χρυσού έχει τροφοδοτήσει τέτοιες ανεξέλεγκτες δραστηριότητες σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σύμφωνα με την LBMA, απαγορεύεται ο χρυσός που είναι πιθανό να βλάψει την υγεία, την ασφάλεια ή την ηθική των παιδιών. Η Ένωση Αγοράς Πολύτιμων Μετάλλων του Λονδίνου (London Bullion Market Association — LBMA) μπορεί να αποκλείει διυλιστήρια από τον κατάλογο των διαπιστευμένων εταιρειών της, αποτελώντας ό,τι πλησιέστερο διαθέτει ο κλάδος του χρυσού, αξίας πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων, σε διεθνή ρυθμιστικό φορέα.
Οι κυβερνήσεις βασίζονται στη σφραγίδα πιστοποίησης της Ένωσης ως ένδειξη ότι ο χρυσός έχει εξορυχθεί χωρίς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περιβαλλοντική καταστροφή, παραβιάσεις οικονομικών κυρώσεων ή εγκληματική δραστηριότητα. Με την κυριολεκτική έννοια, η LBMA καθορίζει τον κανόνα του χρυσού.
Ωστόσο, έρευνα των New York Times διαπίστωσε ότι η Ένωση έχει επιτρέψει επανειλημμένα την είσοδο στην αγορά χρυσού που έχει εξορυχθεί από εγκληματίες, μέλη καρτέλ και παιδιά.
Η LBMA ορίζει ότι τα ορυχεία πρέπει να διαθέτουν άδεια, να λειτουργούν νόμιμα και να μην προκαλούν περιβαλλοντική καταστροφή. Ωστόσο, στη Μαδαγασκάρη η παράνομη εξόρυξη και η περιβαλλοντική καταστροφή ήταν εκτεταμένες.
Πώς διατρήθηκε το σύστημα;
Πριν από αρκετά χρόνια, η κεντρική τράπεζα της Μαδαγασκάρης αποφάσισε να δημιουργήσει εθνικά αποθέματα χρυσού. Εκπρόσωποι της τράπεζας αγόραζαν χρυσό από διάφορες περιοχές της χώρας. Κυβερνητικά έγγραφα δείχνουν ότι μέρος του προερχόταν από το Madagold, το ορυχείο όπου παιδιά εργάζονταν και έπιναν νερό από αγωγούς λυμάτων.
Άλλος χρυσός προερχόταν, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του Madagold, από κοντινούς λασπώδεις λάκκους. Όταν τους επισκέφτηκε ο δημοσιογράφος των New York Times, νήπια αναζητούσαν εκεί χρυσό κοσκινίζοντας υλικά. Μεγάλο μέρος του υπόλοιπου χρυσού προερχόταν από μεσάζοντες που αγόραζαν από άτυπα ορυχεία.
Για να έχει αυτός ο χρυσός οποιαδήποτε αξία, έπρεπε να είναι πιστοποιημένος από την LBMA, δήλωσε ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Μαδαγασκάρης, Άιβο Αντριαναριβέλο. Έστειλε, λοιπόν, τον επικεφαλής του τμήματος χρυσού της τράπεζας στην Ελβετία για να βρει διυλιστήριο.
Ωστόσο, κανείς δεν ήθελε να αγγίξει αυτόν τον χρυσό, είπε ο Μαρκ Ούμελ, ειδικός στην αλυσίδα εφοδιασμού χρυσού στη μη κερδοσκοπική οργάνωση SwissAid, ο οποίος συναντήθηκε με τον εκπρόσωπο της Μαδαγασκάρης κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Ο Ούμελ είχε προειδοποιήσει τον εκπρόσωπο της τράπεζας: Δεν θα μπορέσετε ποτέ να βρείτε ένα διυλιστήριο πιστοποιημένο από την LBMA. Όμως έκανε λάθος.
Η κεντρική τράπεζα συνήψε συμφωνία το 2023 με το τουρκικό Istanbul Gold Refinery, ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια στον κόσμο που είναι πιστοποιημένα από την LBMA.
Σε συνέντευξή του, ο Αντριαναριβέλο αναγνώρισε ότι παιδιά εργάζονταν στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης και δήλωσε ότι, σύμφωνα με όσα γνώριζε, παρείχαν βοηθητικές υπηρεσίες στους μεταλλωρύχους αντί να σπάνε τα ίδια πέτρες. Αναγνώρισε επίσης ότι τα ορυχεία δεν τηρούσαν τους κανόνες ασφαλείας. Οι εργάτες, είπε, ήταν πολύ μικροί και πολύ φτωχοί άνθρωποι, οι οποίοι πίστευαν ότι μόνο ο Θεός, και όχι ο εξοπλισμός ασφαλείας, θα τους προστάτευε.
Ο ακατέργαστος χρυσός έλιωνε και μετατρεπόταν σε ράβδους των 12 κιλών σε εγκατάσταση δίπλα στο διεθνές αεροδρόμιο της Μαδαγασκάρης. Από εκεί, χρυσός αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων αποστελλόταν στην Τουρκία για να ενταχθεί στη νόμιμη αλυσίδα εφοδιασμού.
Η LBMA συνήθως δεν επαληθεύει ανεξάρτητα ότι τα έγγραφα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Όταν προκύπτουν ασυμφωνίες, τα διυλιστήρια σπάνια αντιμετωπίζουν σοβαρές συνέπειες.
Και το 2021, όπως δείχνουν μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, η LBMA πληροφορήθηκε ότι το ίδιο το Istanbul Gold Refinery είχε παραλάβει χρυσό προερχόμενο από ορυχεία μικρής κλίμακας στη Μαυριτανία, όπου η καταναγκαστική εργασία είναι ευρέως τεκμηριωμένη. Το διυλιστήριο δεν το είχε γνωστοποιήσει και δεν είχε αναφέρει καμία επιθεώρηση. Η Ένωση έκρινε ότι το διυλιστήριο δεν είχε παραβιάσει κανέναν κανόνα.
Μόνο κατά τύχη κάποιος στην LBMA εξέτασε την περίπτωση του χρυσού της Μαδαγασκάρης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέταζε εκείνη την περίοδο το ενδεχόμενο να πιστοποιήσει την Ένωση για έναν νέο εποπτικό ρόλο. Ένας επιθεωρητής της ΕΕ παρατήρησε τη συμφωνία με τη Μαδαγασκάρη και άρχισε να την εξετάζει εξονυχιστικά.
Πώς ήταν δυνατόν, ρώτησε ο επιθεωρητής, ένα διυλιστήριο να επεξεργάζεται χρυσό από τη Μαδαγασκάρη και ταυτόχρονα να ισχυρίζεται ότι δεν υπήρχαν ενδείξεις υψηλού κινδύνου;
Το προσωπικό της LBMA παρέπεμψε το πρόβλημα σε μια επιτροπή συμμόρφωσης, στην οποία συμμετείχε και η διευθύνουσα σύμβουλος, Κρόουελ. Η Ένωση θα μπορούσε να είχε επιβάλει κυρώσεις στο διυλιστήριο. Αντ’ αυτού, η LBMA βοήθησε να συγκαλυφθεί το πρόβλημα.
Σύμφωνα με έγγραφα και το ίδιο το διυλιστήριο, αξιωματούχοι της LBMA συνεργάστηκαν με τον ελεγκτή του Istanbul Gold Refinery για να συντάξουν νέα έκθεση, η οποία εμφάνιζε την εταιρεία σαν να είχε δηλώσει εξαρχής τους κινδύνους που συνδέονταν με τον χρυσό της Μαδαγασκάρης και να είχε λάβει τα απαιτούμενα μέτρα ελέγχου. Αυτή η δεύτερη έκθεση αναγνώριζε ότι η εταιρεία αγόραζε χρυσό προερχόμενο από δραστηριότητες μικρής κλίμακας που παρουσίαζαν ενδείξεις υψηλού κινδύνου. Ωστόσο, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι τα ορυχεία δεν χρησιμοποιούν παιδική εργασία.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η νέα έκθεση συντάχθηκε εκ των υστέρων, αλλά έφερε προγενέστερη ημερομηνία, ώστε να φαίνεται πως είχε υποβληθεί εγκαίρως, σαν το διυλιστήριο να είχε πραγματοποιήσει και δηλώσει τους ελέγχους όταν όφειλε, και όχι μετά την παρέμβαση του επιθεωρητή της ΕΕ.
Η προχρονολογημένη έκθεση παραμένει στον ιστότοπο της LBMA, χωρίς καμία ένδειξη ότι έχει τροποποιηθεί. Εμφανίζεται έτσι ως τεκμήριο ότι το Istanbul Gold Refinery επεξεργαζόταν χρυσό που δεν συνδεόταν με παιδική εργασία ή άλλες καταχρήσεις, παρά τα αντίθετα ευρήματα του Αμερικανού δημοσιογράφου στα ορυχεία της Μαδαγασκάρης.
Οι Times απέδειξαν ότι ο διαχωρισμός ανάμεσα στον καθαρό και τον βρόμικο χρυσό είναι ένα κατασκεύασμα της βιομηχανίας. Υπάρχει απλώς χρυσός. Και καθώς η Γουόλ Στριτ, οι κεντρικές τράπεζες και οι επενδυτές συσσωρεύουν και εμπορεύονται το πολύτιμο μέταλλο, αποκομίζουν κέρδη από μια προσφορά που περιλαμβάνει χρυσό παράνομης προέλευσης.
