Είναι τέσσερις το πρωί, κοιμόμαστε και η γάτα μας έχει αποφασίσει ότι η μέρα ξεκίνησε. Ένα νιαούρισμα, πατουσάκια στο κρεβάτι ή ένα αντικείμενο που πέφτει από το κομοδίνο αρκούν για να διακόψουν τον ύπνο μας. Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά, όμως, μπορεί να κρύβονται διαφορετικές ανάγκες, συνήθειες ή ακόμη και προβλήματα υγείας, και γι’ αυτό έχει σημασία να δούμε πώς θα βοηθήσουμε τη γάτα μας να κοιμάται ήρεμα.
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει και πώς θα βοηθήσουμε τη γάτα μας να αποκτήσει ένα πιο ισορροπημένο πρόγραμμα; Ο κ. Κώστας Κονταξής, σύμβουλος και εκπαιδευτής σκύλου και γάτας, εξηγεί τους λόγους που μπορεί να μάς ξυπνά τη νύχτα και παρουσιάζει τρόπους διαχείρισης της συμπεριφοράς της.
Οι λόγοι που η γάτα μάς ξυπνάει μέσα στα άγρια χαράματα
Είναι τρεις, τέσσερις ή πέντε το πρωί, περιγράφει ο κ. Κονταξής. Το σπίτι είναι ήσυχο, εμείς κοιμόμαστε και ξαφνικά ακούμε ένα νιαούρισμα. Στην αρχή κάνουμε πως δεν το ακούμε. Μετά έρχεται ένα δεύτερο, πιο αποφασιστικό. Σε λίγο, η γάτα βρίσκεται δίπλα στο κρεβάτι, πάνω στο κρεβάτι ή, ακόμα καλύτερα, πάνω μας. Μπορεί να περπατάει στο σώμα μας, να μας ακουμπάει με την πατούσα της, να ρίχνει κάτι από το κομοδίνο ή να τρέχει στο σπίτι σαν να έχει μόλις ξεκινήσει η μέρα. Και κάπου εκεί έρχεται η κλασική ερώτηση: Γιατί το κάνει αυτό κάθε βράδυ;
Το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι η γάτα δεν οργανώνει το εικοσιτετράωρό της με βάση το δικό μας ωράριο. Εμείς έχουμε μάθει ότι η νύχτα είναι για ύπνο και η μέρα για δραστηριότητα. Για τη γάτα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Οι γάτες τείνουν να παρουσιάζουν αυξημένη δραστηριότητα κυρίως γύρω από την αυγή και το σούρουπο. Αυτό συνδέεται και με τη φυσική κυνηγετική τους συμπεριφορά, καθώς αυτές είναι ώρες κατά τις οποίες πολλά από τα μικρά ζώα που θα αποτελούσαν πιθανά θηράματα είναι επίσης δραστήρια.
Η νυχτερινή συμπεριφορά δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένα από την υπόλοιπη μέρα
Αν έχει αποκλειστεί κάποιο πρόβλημα υγείας, τότε μπορούμε να εξετάσουμε τη συμπεριφορά πιο συστηματικά
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι μια γάτα που ζει μαζί μας μπορεί να μάς ξυπνάει κάθε πρωί στις τέσσερις. Οι γάτες προσαρμόζονται σε μεγάλο βαθμό στη ζωή του σπιτιού και δημιουργούν ρουτίνες γύρω από τους ανθρώπους τους. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται, πολλές φορές, το κλειδί του προβλήματος. Γιατί, χωρίς να το καταλάβουμε, μπορεί να έχουμε συμμετάσχει κι εμείς στη δημιουργία αυτής της συνήθειας.
Πώς οι δικές μας αντιδράσεις ενισχύουν τη συμπεριφορά της γάτας
Για να κατανοήσουμε γιατί η γάτα επιμένει να μάς ξυπνάει, χρειάζεται να εξετάσουμε όχι μόνο τι κάνει εκείνη, αλλά και πώς αντιδρούμε εμείς. Ο κ. Κώστας Κονταξής εξηγεί πώς οι καθημερινές μας συνήθειες μπορούν, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, να ενισχύσουν αυτή τη συμπεριφορά.
Ας φανταστούμε ότι η γάτα μάς ξυπνάει στις τέσσερις και νιαουρίζει. Θέλουμε απλώς να σταματήσει για να συνεχίσουμε να κοιμόμαστε, οπότε σηκωνόμαστε και της βάζουμε λίγο φαγητό. Εκείνη τρώει, ησυχάζει και εμείς επιστρέφουμε στο κρεβάτι. Το πρόβλημα φαίνεται να λύθηκε. Μόνο που, από την πλευρά της γάτας, συνέβη κάτι πολύ διαφορετικό: νιαούρισα, ο άνθρωπός μου σηκώθηκε και μου έβαλε φαγητό.
Αν αυτό επαναληφθεί, μπορεί να δημιουργηθεί μια πολύ ισχυρή μαθημένη συμπεριφορά. Μάλιστα, αν κάποιες φορές σηκωνόμαστε και κάποιες άλλες όχι, η συμπεριφορά μπορεί να γίνει ακόμα πιο επίμονη. Η γάτα μαθαίνει ότι αξίζει να συνεχίσει την προσπάθεια επειδή κάποια στιγμή μπορεί να πετύχει τον στόχο της. Έτσι, το απλό νιαούρισμα μπορεί σταδιακά να εξελιχθεί σε ένα ολόκληρο ρεπερτόριο συμπεριφορών: φωνές, πατούσες στο πρόσωπο, περπάτημα πάνω μας, ξύσιμο της πόρτας ή ρίψη αντικειμένων.
Το φαγητό είναι ένας από τους συχνότερους λόγους για τους οποίους δημιουργείται αυτή η πρωινή ρουτίνα, αλλά δεν είναι ο μόνος. Για κάποιες γάτες, αυτό που αναζητούν είναι η κοινωνική επαφή. Όταν κοιμόμαστε για έξι, επτά ή οκτώ ώρες, δεν αντιδρούμε, δεν παίζουμε και δεν ασχολούμαστε μαζί τους. Μια γάτα που έχει κοιμηθεί αρκετές ώρες μέσα στην ημέρα μπορεί, στις τέσσερις το πρωί, να είναι ξεκούραστη και απολύτως έτοιμη για δράση. Εμείς, δυστυχώς για εκείνη, όχι.
Παιχνίδι και καθημερινή δραστηριότητα: Τι χρειάζεται η γάτα;
Η νυχτερινή συμπεριφορά δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένα από την υπόλοιπη μέρα. Η δραστηριότητα, τα ερεθίσματα και ο χρόνος που αφιερώνουμε στη γάτα μας παίζουν σημαντικό ρόλο. Ο κ. Κονταξής αναδεικνύει τη σημασία μιας καθημερινότητας που καλύπτει τις ανάγκες του ζώου.
Γι’ αυτό αξίζει να εξετάσουμε ολόκληρη την καθημερινότητα της γάτας και όχι μόνο όσα συμβαίνουν τη νύχτα, επισημαίνει ο κ. Κονταξής. Μια γάτα που περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μόνη της σε ένα σπίτι με λίγα ερεθίσματα μπορεί να κοιμάται πολλές ώρες. Όταν επιστρέφουμε, ίσως της βάλουμε φαγητό, καθίσουμε στον καναπέ και θεωρήσουμε ότι, αφού βρίσκεται δίπλα μας, είναι ικανοποιημένη. Όμως η παρουσία μας δεν αντικαθιστά πάντα τη δραστηριότητα που χρειάζεται.
Το παιχνίδι, ειδικά εκείνο που προσομοιώνει το κυνήγι, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Δεν χρειάζεται να εξαντλήσουμε τη γάτα λίγο πριν κοιμηθούμε. Χρειάζεται να της δώσουμε τη δυνατότητα να εκφράζει φυσιολογικές συμπεριφορές μέσα στην ημέρα και, ιδιαίτερα, τις ώρες που είμαστε μαζί. Ένα σωστά οργανωμένο παιχνίδι πριν από το βραδινό γεύμα μπορεί, για αρκετές γάτες, να συμβάλει στη δημιουργία μιας διαφορετικής ρουτίνας: δραστηριότητα, φαγητό, περιποίηση και, στη συνέχεια, ξεκούραση.
Αυτόματη ταΐστρα: Σύμμαχος για περισσότερο ύπνο το πρωί
Σύμφωνα με τον κ. Κονταξή, σε γάτες που ξυπνούν σταθερά τον άνθρωπό τους για να ζητήσουν φαγητό, μια αυτόματη ταΐστρα μπορεί επίσης να αποδειχθεί χρήσιμη. Όχι επειδή θέλουμε απλώς να ξεφορτωθούμε τη γάτα, αλλά επειδή μπορούμε σταδιακά να αποσυνδέσουμε την παρουσία του ανθρώπου από την εμφάνιση της τροφής. Αν το πρωινό εμφανίζεται από μια συσκευή και όχι επειδή ξύπνησε ο άνθρωπος, η γάτα χάνει σταδιακά το κίνητρο να προσπαθεί να μάς σηκώσει από το κρεβάτι. Η ώρα λειτουργίας της ταΐστρας μπορεί, στη συνέχεια, να μετακινείται σταδιακά προς την ώρα που πραγματικά θέλουμε να ξεκινά η ημέρα.
Γιατί τα μικρά γατάκια ξυπνούν μέσα στη νύχτα;
Οι ανάγκες μιας γάτας διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία της, διευκρινίζει ο κ. Κονταξής. Ειδικά στην περίπτωση των μικρών γατιών, η νυχτερινή ανησυχία μπορεί να σχετίζεται με την προσαρμογή τους στο νέο περιβάλλον, την ανάγκη για ασφάλεια και τη διαφορετική καθημερινή τους ρουτίνα.
Ιδιαίτερη περίπτωση είναι τα πολύ μικρά γατάκια. Όταν φέρνουμε ένα μωρό γατάκι στο σπίτι, δεν μπορούμε να έχουμε τις ίδιες απαιτήσεις που έχουμε από μια ενήλικη γάτα. Ένα μικρό γατάκι βρίσκεται ξαφνικά σε έναν άγνωστο χώρο, μακριά από τη μητέρα του και, πιθανώς, από τα αδερφάκια του. Το βράδυ το σπίτι σκοτεινιάζει, οι άνθρωποι αποσύρονται στα δωμάτιά τους και για εκείνο αυτή η εμπειρία μπορεί να είναι πραγματικά δύσκολη.
Ένα μωρό γατάκι μπορεί να νιαουρίζει τη νύχτα επειδή φοβάται επειδή αναζητά επαφή επειδή πεινάει ή απλώς επειδή δεν έχει ακόμη προσαρμοστεί στο πρόγραμμα του νέου σπιτιού. Τα γατάκια έχουν επίσης πολύ μικρότερα στομάχια και διαφορετικές διατροφικές ανάγκες από μια ενήλικη γάτα. Επομένως, το πρόγραμμα των γευμάτων τους πρέπει να είναι κατάλληλο για την ηλικία και τις ανάγκες τους. Σε ένα πολύ μικρό γατάκι δεν αντιμετωπίζουμε κάθε νυχτερινό νιαούρισμα ως ανεπιθύμητη συμπεριφορά που πρέπει απλώς να αγνοήσουμε.
Χρειάζεται πρώτα να βεβαιωθούμε ότι είναι ασφαλές, ότι είναι ζεστό, ότι έχει πρόσβαση σε νερό και κατάλληλη τροφή, ότι διαθέτει καθαρή αμμολεκάνη και ότι ο χώρος στον οποίο βρίσκεται δεν το τρομάζει.
Ειδικά τις πρώτες ημέρες, η ανάγκη για ασφάλεια και κοινωνική επαφή μπορεί να είναι μεγάλη. Η μετάβαση σε ένα νέο σπίτι είναι τεράστια αλλαγή για ένα ζώο που μέχρι πριν από λίγο κοιμόταν, πιθανότατα, αγκαλιά με τη μητέρα και τα αδέρφια του.
Γιατί το γατάκι έχει εκρήξεις ενέργειας μέσα στη νύχτα;
Τα μικρά γατάκια, λέει ο κ. Κονταξής, έχουν επίσης εντυπωσιακά ξεσπάσματα ενέργειας. Μπορεί να κοιμούνται βαθιά και λίγο αργότερα να τρέχουν, να σκαρφαλώνουν και να κυνηγούν οτιδήποτε κινείται. Αν αυτό συμβαίνει στις τέσσερις το πρωί, για το γατάκι δεν υπάρχει τίποτα παράξενο. Για εμάς, υπάρχει. Με τον χρόνο, με σταθερές ρουτίνες και παιχνίδι μέσα στην ημέρα, αλλά και καθώς μεγαλώνει, το πρόγραμμά του μπορεί να προσαρμοστεί περισσότερο στο πρόγραμμα της οικογένειας.
Χρειάζεται, όμως, προσοχή και σε κάτι ακόμη. Όταν ένα μικρό γατάκι επιτίθεται στα πόδια ή στα χέρια μας κάτω από το πάπλωμα, είναι πολύ εύκολο να μπούμε στο παιχνίδι. Κουνάμε τα δάχτυλά μας, εκείνο επιτίθεται, εμείς γελάμε και το παιχνίδι συνεχίζεται. Είναι χαριτωμένο όταν το γατάκι ζυγίζει ένα κιλό. Μερικούς μήνες αργότερα, όμως, έχουμε μια μεγαλύτερη γάτα που έχει μάθει ότι το κρεβάτι και τα κινούμενα ανθρώπινα πόδια αποτελούν εξαιρετικό νυχτερινό παιχνίδι. Είναι προτιμότερο, από την αρχή, το παιχνίδι να κατευθύνεται σε κατάλληλα αντικείμενα και όχι στα χέρια και στα πόδια μας.
Όταν η νυχτερινή ανησυχία αφορά μια ηλικιωμένη γάτα
Δεν έχουν όλα τα νυχτερινά ξυπνήματα την ίδια αιτία, τονίζει ο κ. Κονταξής. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μια ηλικιωμένη γάτα που αλλάζει ξαφνικά συμπεριφορά, είναι σημαντικό να εξετάζουμε πρώτα το ενδεχόμενο προβλήματος υγείας, προτού αποδώσουμε την αλλαγή σε κάποια συνήθεια.
Από την άλλη πλευρά της ηλικιακής κλίμακας βρίσκονται οι ηλικιωμένες γάτες. Αν μια γάτα που κοιμόταν κανονικά για χρόνια αρχίσει ξαφνικά να περιφέρεται στο σπίτι και να νιαουρίζει μέσα στη νύχτα, δεν πρέπει να θεωρήσουμε αυτομάτως ότι έμαθε κόλπα ή ότι ζητάει προσοχή. Οι αλλαγές στη συμπεριφορά, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται ξαφνικά, μπορεί να συνδέονται με προβλήματα υγείας. Πόνος, υπερθυρεοειδισμός, υπέρταση, προβλήματα όρασης ή ακοής και άλλες παθολογικές καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά και τον ύπνο.
Σε μεγαλύτερες γάτες μπορεί επίσης να εμφανιστούν γνωστικές αλλαγές που επηρεάζουν τον προσανατολισμό και τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης. Μια ηλικιωμένη γάτα που ξυπνάει μέσα στη νύχτα και φωνάζει μπορεί να είναι αποπροσανατολισμένη ή αγχωμένη και όχι απλώς απαιτητική.
Γι’ αυτό κάθε σημαντική ή ξαφνική αλλαγή στη νυχτερινή συμπεριφορά, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από αλλαγές στην όρεξη, στη δίψα, στο βάρος, στην τουαλέτα, στην κινητικότητα ή γενικότερα στην καθημερινότητα της γάτας, χρειάζεται κτηνιατρική διερεύνηση. Πριν προσπαθήσουμε να διορθώσουμε μια συμπεριφορά, πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι δεν υπάρχει παθολογικός λόγος.
Πώς θα καταλάβουμε τι προσπαθεί να μάς πει η γάτα;
Αφού αποκλειστεί το ενδεχόμενο προβλήματος υγείας, τονίζει ο κ. Κονταξής, το επόμενο βήμα είναι η συστηματική παρατήρηση. Η ώρα που ξεκινά η συμπεριφορά, όσα προηγούνται και, κυρίως, οι αντιδράσεις μας μπορούν να μάς δώσουν σημαντικές πληροφορίες για το τι την προκαλεί και τι την ενισχύει.
Αν έχει αποκλειστεί κάποιο πρόβλημα υγείας, τότε μπορούμε να εξετάσουμε τη συμπεριφορά πιο συστηματικά. Τι ακριβώς κάνει η γάτα; Τι ώρα ξεκινά; Τι συμβαίνει αμέσως πριν; Και, κυρίως, τι συμβαίνει αμέσως μετά; Σηκωνόμαστε; Της μιλάμε; Τη χαϊδεύουμε; Της ανοίγουμε μια πόρτα; Της βάζουμε φαγητό; Ακόμη και το να της φωνάξουμε σταμάτα επιτέλους αποτελεί μια μορφή προσοχής και, για ορισμένες γάτες, μπορεί να είναι αρκετή ώστε να συνεχιστεί η συμπεριφορά.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι η λύση είναι πάντα αγνόησέ την. Αυτή είναι μια υπεραπλούστευση που μπορεί να οδηγήσει σε λάθη. Πριν αποφασίσουμε να μην ανταποκρινόμαστε, πρέπει να γνωρίζουμε γιατί μάς ξυπνάει. Άλλο είναι μια υγιής ενήλικη γάτα που έχει μάθει ότι στις τέσσερις το πρωί μπορεί να εξασφαλίσει το πρωινό της και άλλο ένα μωρό γατάκι που χρειάζεται φροντίδα ή μια ηλικιωμένη γάτα που ξαφνικά φωνάζει μέσα στη νύχτα.
Η υπομονή και η συνέπεια κάνουν τη διαφορά
Η αλλαγή μιας συνήθειας απαιτεί χρόνο και σταθερότητα, καθώς οι γάτες μπορεί αρχικά να εντείνουν τη συμπεριφορά που θέλουμε να περιορίσουμε.
Όπως λέει ο κ. Κονταξής, ακόμη και όταν πρόκειται για μαθημένη συμπεριφορά, χρειάζεται υπομονή. Αν επί μήνες η γάτα μάς ξυπνάει και τελικά παίρνει αυτό που ζητάει, δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι μια νύχτα θα αποφασίσουμε να αλλάξουμε τους κανόνες και εκείνη θα συμφωνήσει αμέσως. Μάλιστα, στην αρχή μπορεί να προσπαθήσει περισσότερο. Να νιαουρίσει δυνατότερα, να επιμείνει περισσότερο ή να δοκιμάσει κάτι καινούργιο. Αν εμείς υποχωρήσουμε τότε, μπορεί να μάθει ότι πλέον χρειάζεται απλώς περισσότερη επιμονή.
Η λύση βρίσκεται στην κατανόηση και στη σταθερότητα
Η αντιμετώπιση των νυχτερινών ξυπνημάτων δεν βασίζεται σε μία ενιαία μέθοδο που λειτουργεί για κάθε γάτα, διευκρινίζει ο κ. Κονταξής. Προϋποθέτει να εντοπίσουμε την αιτία, να καλύψουμε τις πραγματικές ανάγκες της και να διαμορφώσουμε σταθερές συνήθειες. Αυτή είναι και η βασική κατεύθυνση για μια πιο ήρεμη συμβίωση, χωρίς να αγνοούμε όσα προσπαθεί να μας επικοινωνήσει το ζώο.
Η λύση, επομένως, δεν βρίσκεται σε μία μαγική τεχνική. Βρίσκεται στο να καταλάβουμε ποια ανάγκη ή ποια μαθημένη συμπεριφορά κρύβεται πίσω από το νυχτερινό ξύπνημα και να οργανώσουμε διαφορετικά ολόκληρη την καθημερινότητα της γάτας. Περισσότερη κατάλληλη δραστηριότητα, δυνατότητες για παιχνίδι και εξερεύνηση, σωστή διαχείριση των γευμάτων, σταθερότητα στις αντιδράσεις μας και ένα περιβάλλον που επιτρέπει στη γάτα να συμπεριφέρεται σαν γάτα μπορούν να αλλάξουν σημαντικά την κατάσταση. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε όταν, στις τέσσερις το πρωί, κοιτάζουμε απελπισμένοι δύο μάτια να μας παρατηρούν μέσα στο σκοτάδι.
Η γάτα δεν ξύπνησε με σκοπό να μας εκδικηθεί ούτε έχει αποφασίσει ότι δεν δικαιούμαστε να κοιμηθούμε. Κάτι προσπαθεί να πετύχει. Μπορεί να θέλει φαγητό, παιχνίδι, παρέα ή ασφάλεια. Μπορεί να έχει μάθει ότι αυτή είναι η κατάλληλη ώρα για να τα ζητήσει. Και κάποιες φορές μπορεί να προσπαθεί να μας δείξει ότι κάτι δεν πάει καλά.
Συμπέρασμα
Κλείνοντας, ο κ. Κονταξής λέει: Αντί, λοιπόν, να αναρωτιόμαστε μόνο πώς θα την κάνω να σταματήσει;, αξίζει να αλλάξουμε λίγο την ερώτηση: Γιατί χρειάζεται να με ξυπνάει;. Όταν βρούμε την απάντηση σε αυτό, έχουμε ήδη κάνει το σημαντικότερο βήμα για να κοιμηθούμε καλύτερα και οι δύο.
Ο κ. Κώστας Κονταξής, σύμβουλος και εκπαιδευτής σκύλου και γάτας
⃰ Ο κύριος Κώστας Κονταξής είναι απόφοιτος της Pets Pro Academy, σύμβουλος και εκπαιδευτής σκύλου και γάτας.
Είναι κάτοχος της ιστοσελίδας wooftrainer.gr
