Η αποχώρηση Λαγκάρντ από την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), τον Φεβρουάριο του 2027, περίπου οκτώ μήνες πριν από τη λήξη της θητείας της, δεν ήρθε ως αιφνιδιασμός. Η πρόωρη αποχώρησή της είχε ουσιαστικά προαναγγελθεί εδώ και καιρό, ενώ η χρονική στιγμή της συνδέεται άμεσα με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία τον ερχόμενο Απρίλιο.
Η άτυπη κούρσα διαδοχής της έχει ήδη ανοίξει, με βασικούς υποψηφίους τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και τον Ολλανδό Κλάας Κνοτ. Η τελική απόφαση αναμένεται πριν από το τέλος του έτους, όπως δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς.
Το παρασκήνιο της αποχώρησης και οι γαλλικές εκλογές
Δημοσιεύματα που κυκλοφόρησαν τον χειμώνα ανέφεραν ότι στη Λαγκάρντ είχε προταθεί να αναλάβει επικεφαλής του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum), γνωστού και ως Φόρουμ του Νταβός, από το ελβετικό θέρετρο όπου πραγματοποιούνται οι ετήσιες σύνοδοι του οργανισμού τον Ιανουάριο.
Άλλα δημοσιεύματα στη συνέχεια ανέφεραν ότι η Λαγκάρντ θα παραιτούνταν πριν από τις γαλλικές εκλογές, ώστε η επιλογή του διαδόχου της να μη συνδεθεί με το εκλογικό αποτέλεσμα στη Γαλλία και το ενδεχόμενο ανάληψης της προεδρίας από την ακροδεξιά.
Η ίδια η Λαγκάρντ είχε διαψεύσει το ενδεχόμενο να είναι υποψήφια στις γαλλικές εκλογές. Στη συνέντευξη που έδωσε την περασμένη Πέμπτη, μετά τη συνεδρίαση της ΕΚΤ, εξέφρασε επίσης την επιθυμία να έχει μεγαλύτερη ελευθερία να μιλά και να τοποθετείται για ζητήματα πέραν της νομισματικής πολιτικής, καθώς η ιδιότητά της ως προέδρου της ΕΚΤ επέβαλλε ουδετερότητα.
Η ΕΚΤ ως άγκυρα σταθερότητας σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας
Σε ένα περιβάλλον όπου η ευρωπαϊκή οικονομία δέχεται ισχυρές πιέσεις από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, αλλά και από τον έντονο ανταγωνισμό ΗΠΑ και Κίνας, ο ρόλος της ΕΚΤ ως άγκυρας σταθερότητας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.
Η ΕΚΤ συγκαταλέγεται στις πιο ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες διεθνώς και βασική αποστολή της είναι η διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών. Με επικεφαλής τη Λαγκάρντ, αντιμετώπισε το πληθωριστικό σοκ της περιόδου 2021-2022 και επανέφερε σταδιακά τον πληθωρισμό κοντά στον στόχο του 2%.
Οι σημαντικότεροι σταθμοί της θητείας Λαγκάρντ
Η θητεία της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της ΕΚΤ, που ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2019, σημαδεύτηκε από διαδοχικές κρίσεις και μεγάλες αλλαγές στη νομισματική πολιτική. Η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την ηγεσία της κεντρικής τράπεζας της ευρωζώνης κλήθηκε να διαχειριστεί την πανδημία, την ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη μεγαλύτερη πληθωριστική έξαρση στην ιστορία του ευρώ.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε τον Μάρτιο του 2020, με την πανδημία του κορονοϊού. Η ΕΚΤ δημιούργησε το έκτακτο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων PEPP, που ξεκίνησε με προϋπολογισμό 750 δισ. ευρώ και σταδιακά διευρύνθηκε στα 1,85 τρισ. ευρώ. Το πρόγραμμα συνέβαλε στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης για τις οικονομίες της ευρωζώνης.
Ένας ακόμη σημαντικός σταθμός ήταν η αναθεώρηση της στρατηγικής νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ το 2021, με την υιοθέτηση συμμετρικού στόχου πληθωρισμού 2%, αντί της προηγούμενης διατύπωσης για πληθωρισμό «κάτω αλλά κοντά στο 2%».
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήρθε το 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι αναταράξεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία οδήγησαν τον πληθωρισμό σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Τον Ιούλιο του 2022 η ΕΚΤ προχώρησε στην πρώτη αύξηση των επιτοκίων της έπειτα από έντεκα χρόνια, εγκαινιάζοντας τον ταχύτερο κύκλο νομισματικής σύσφιγξης στην ιστορία της. Από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν συνολικά κατά 450 μονάδες βάσης.
Παρότι η ΕΚΤ επικρίθηκε επειδή καθυστέρησε να ξεκινήσει τις αυξήσεις των επιτοκίων το 2022, η περιοριστική νομισματική πολιτική συνέβαλε στη σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και επέτρεψε στην κεντρική τράπεζα να αρχίσει τον Ιούνιο του 2024 τη μείωση των επιτοκίων. Ο κύκλος χαλάρωσης συνεχίστηκε το 2025, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να υποχωρεί στο 2% τον Ιούνιο, καθώς ο πληθωρισμός επέστρεψε κοντά στον μεσοπρόθεσμο στόχο της ΕΚΤ.
Στα σημαντικά σημεία της θητείας της περιλαμβάνεται και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ. Υπό την προεδρία της, η ΕΚΤ ξεκίνησε το 2021 τη διερευνητική φάση του σχεδίου και το 2023 πέρασε στη φάση προετοιμασίας, με στόχο να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στον τομέα των πληρωμών. Η τελική απόφαση για την έκδοση του ψηφιακού ευρώ παραμένει σε εκκρεμότητα.
Η Λαγκάρντ ανέλαβε τα ηνία της ΕΚΤ χωρίς να είναι οικονομολόγος, όμως η εκτίμηση που επικρατεί είναι ότι ανταποκρίθηκε στον ρόλο της και εξασφάλισε συναινέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας, αξιοποιώντας και την πολιτική της εμπειρία.
Η αποχώρησή της κλείνει μια περίοδο κατά την οποία η ΕΚΤ πέρασε από τα έκτακτα μέτρα στήριξης της οικονομίας στη ραγδαία αύξηση των επιτοκίων και, στη συνέχεια, στη σταδιακή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, με τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών να παραμένει η βασική της προτεραιότητα.
Οι νέες προκλήσεις για τον διάδοχο της Λαγκάρντ
Ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε το περιβάλλον αποκλιμάκωσης των πληθωριστικών πιέσεων και έστρεψε ξανά τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη σε ανοδική τροχιά. Αν και το νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές είναι ηπιότερο απ’ ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια, παραμένει βασική πρόκληση για τον επόμενο πρόεδρο της ΕΚΤ.
Οι νέες πληθωριστικές πιέσεις οδήγησαν την ΕΚΤ σε επιστροφή στις αυξήσεις των επιτοκίων το 2026, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να διαμορφώνεται στο 2,5% τον Οκτώβριο. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες που θα κληθεί να διαχειριστεί η νέα ηγεσία της κεντρικής τράπεζας, ώστε να συγκρατήσει τον πληθωρισμό χωρίς να πιέσει υπερβολικά την οικονομική δραστηριότητα.
Στις προκλήσεις αυτές προστίθεται και η κρίση στην αγορά των γαλλικών ομολόγων, η οποία εντείνει τις ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης.
Οι δύο βασικοί διεκδικητές της προεδρίας της ΕΚΤ
Και οι δύο βασικοί υποψήφιοι για τη διαδοχή της Λαγκάρντ διαθέτουν σημαντική εμπειρία στον χώρο των κεντρικών τραπεζών.
Ο Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος είναι γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) και στο παρελθόν διετέλεσε επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας, ενώ ο Κλάας Κνοτ υπήρξε πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας από το 2011 έως το 2025.
Ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ θα κληθεί να κινηθεί σε ένα σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, διατηρώντας την αξιοπιστία και την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.
Άκης Χαραλαμπίδης
