Οι δαπάνες για τρόφιμα ξεπερνούν το 20% του προϋπολογισμού των νοικοκυριών και φτάνουν το 34% στα φτωχά νοικοκυριά. Η πίεση στο καλάθι του σούπερ μάρκετ επιστρέφει, με τις ανατιμήσεις στα τρόφιμα να εμφανίζονται ξανά πιο έντονες.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη κατηγορία δαπανών, πάνω από τη στέγαση και τις μεταφορές, όπως δείχνει και η πρόσφατη Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ.
Στα πιο φτωχά νοικοκυριά, η δαπάνη για τρόφιμα αντιστοιχεί σε πάνω από το ένα τρίτο του προϋπολογισμού, ενώ μαζί με τη στέγαση ο λογαριασμός ξεπερνά το 54% των δαπανών.
Γι’ αυτό και κάθε άνοδος στις τιμές των καυσίμων και της ενέργειας δεν επιβαρύνει μόνο το ρεζερβουάρ του αυτοκινήτου, αλλά και το καλάθι του σούπερ μάρκετ, τους λογαριασμούς και τα κοινόχρηστα.
Μετά από μια σύντομη καλοκαιρινή ανάπαυλα στη συγκράτηση του πληθωρισμού, κυρίως στα επεξεργασμένα τρόφιμα, οι ανατιμήσεις επανέρχονται δριμύτερες. Τα σημάδια φαίνονται ήδη στις τιμές χονδρικής της βιομηχανίας, περνούν στους τιμοκαταλόγους των προμηθευτών των αλυσίδων και σταδιακά φτάνουν και στα ράφια της λιανικής.
Ο Αϊ Βασίλης θα φέρει ανατιμήσεις;
Καθώς λιπάσματα, σιτηρά, ενέργεια και μεταφορές ακριβαίνουν ξανά, οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα αναμένεται να ενταθούν όσο πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και να κορυφωθούν με το πέρασμα του χρόνου. Αυτή ήταν και η προειδοποίηση διεθνών οικονομικών αναλυτών, που μοιάζει να λειτουργεί σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, προμηθευτές έχουν ήδη κοινοποιήσει στις αρμόδιες αρχές νέους τιμοκαταλόγους με αυξήσεις σε γαλακτοκομικά, τυριά και αρτοσκευάσματα, οι οποίες αναμένεται να εφαρμοστούν από τον Οκτώβριο. Στη βιομηχανία εκτιμούν ότι αυτό είναι το πρώτο κύμα και ότι το μεγαλύτερο θα έρθει στα τέλη του 2026 και στις αρχές του 2027, όταν θα έχουν μετακυλιστεί πλήρως οι αυξήσεις στις πρώτες ύλες.
Η Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών, που προέκυψε ως συμφωνία κυρίων μεταξύ του υπουργείου Ανάπτυξης, των προμηθευτών και των σούπερ μάρκετ, μοιάζει αμφίβολη μπροστά στις νέες πιέσεις. Ήδη ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος έχει δηλώσει δημόσια ότι δεν υπάρχει δέσμευση διατήρησης της συμφωνίας μετά τον Οκτώβριο και ότι όλα είναι υπό διαπραγμάτευση.
Το μοσχάρι ακρίβυνε κατά 13,5% σε ετήσια βάση, το αρνί και το κατσίκι κατά 11,3% και τα αλίπαστα ψάρια κατά 11,5%. Με μια πρώτη ματιά στα στοιχεία του πληθωρισμού του Αυγούστου, τα τρόφιμα μοιάζουν να είναι η μοναδική κατηγορία όπου ο πληθωρισμός κάνει παύση. Ο εθνικός Δείκτης Τιμών Καταναλωτή ανέβηκε στο 3,8%, με τη στέγαση, τις μεταφορές και τον επισιτισμό να δίνουν τη μεγαλύτερη ώθηση. Στον εναρμονισμένο δείκτη, όμως, η ομάδα της διατροφής σχεδόν δεν κινήθηκε, με ετήσια μεταβολή μόλις 0,2%.
Στις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ η εικόνα ήταν ακόμη πιο ήπια, αφού κατά το ΙΕΛΚΑ οι τιμές τον Αύγουστο ήταν ελαφρώς χαμηλότερες από έναν χρόνο πριν, κατά 0,15%. Ο μέσος όρος, ωστόσο, κρύβει τις ακραίες αυξήσεις. Σε ετήσια βάση το μοσχάρι ακρίβυνε κατά 13,5%, το αρνί και το κατσίκι κατά 11,3% και τα αλίπαστα ψάρια κατά 11,5%. Σε βάθος πενταετίας η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η τιμή του μοσχαριού αυξήθηκε κατά 75,1% από τον Ιούλιο του 2021 έως τον Ιούλιο του 2026. Οι νέες πιέσεις έρχονται έτσι πάνω σε τιμές που δεν επέστρεψαν ποτέ στα επίπεδα πριν από την ενεργειακή κρίση του 2022.
Η αλυσίδα των ανατιμήσεων στα τρόφιμα ξεκινά από τη γεωργική παραγωγή. Η αγορά λιπασμάτων, που είχε ήδη διαταραχθεί στα αζωτούχα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δέχεται τώρα πίεση και στα φωσφορικά λιπάσματα.
Σύμφωνα με το παρατηρητήριο τιμών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η μέση τιμή τους στην ΕΕ ξεπέρασε τον Αύγουστο τα 700 ευρώ ανά τόνο, περίπου 30% υψηλότερα από πέρυσι. Στην Ελλάδα, ο δείκτης τιμών εισροών στη γεωργία και την κτηνοτροφία της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει διψήφια ετήσια αύξηση στα λιπάσματα. Το κόστος αυτό περνά και στην κτηνοτροφία μέσω των ζωοτροφών.
Τα σιτηρά προσθέτουν ακόμη έναν κρίκο. Ο καύσωνας του καλοκαιριού στη βόρεια και κεντρική Ευρώπη περιόρισε τις προσδοκίες για την ευρωπαϊκή σοδειά, ενώ οι εξαγωγές από τη Μαύρη Θάλασσα παραμένουν προβληματικές. Ο δείκτης τιμών του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών κινήθηκε ανοδικά τον Σεπτέμβριο. Αυτό επηρεάζει ταυτόχρονα τα άλευρα για αρτοποιία και ζυμαρικά και τις πρώτες ύλες των ζωοτροφών. Ανοδικά κινείται και η τιμή παραγωγού στο αγελαδινό γάλα, τροφοδοτώντας την πίεση στα γαλακτοκομικά.
Στη μεταποίηση, το βασικό πρόβλημα είναι το πετρέλαιο, που ανεβάζει και το κόστος των πλαστικών και των χάρτινων συσκευασιών. Εκτός από την ενέργεια και τις μεταφορές, αυξάνει και το κόστος των πλαστικών συσκευασιών, που παράγονται από παράγωγά του. Ανεβάζει επίσης το κόστος των χάρτινων, αφού η χαρτοποιία καταναλώνει πολύ μεγάλες ποσότητες ενέργειας.
Οι διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα επιμηκύνουν τους χρόνους και ανεβάζουν τα ναύλα. Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς εκτιμά ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν έχει κοστίσει στην Ελλάδα περίπου 3 δισ. ευρώ, με τη ναυτιλία, την ενέργεια και τον πληθωρισμό να αποτελούν τα βασικά κανάλια μετάδοσης.
Η κυβέρνηση στηρίζεται προς το παρόν σε μέτρα για τα καύσιμα, με το σκεπτικό ότι η συγκράτηση του ενεργειακού κόστους περιορίζει και τη μετακύλιση στα τρόφιμα. Αυτή ήταν και η λογική της δέσμης του Μαρτίου, όπου η επιδότηση του diesel κίνησης είχε ως στόχο να μη μεταφερθεί η αύξηση του κόστους παραγωγής στις τιμές των προϊόντων.
Παράλληλα, οι ρυθμίσεις εποπτείας της αγοράς παρατείνονται. Οι προμηθευτές θα εξακολουθήσουν να δηλώνουν τις ανατιμήσεις τους στην αρμόδια Αρχή Ελέγχου της Αγοράς έως τον Σεπτέμβριο του 2027, ενώ τα σούπερ μάρκετ θα συνεχίσουν να κοινοποιούν ενδεικτικές τιμές για φρούτα και λαχανικά. Έως το τέλος του 2026 ισχύει επίσης η απαγόρευση προσφορών για τρεις μήνες σε προϊόντα που έχουν ανατιμηθεί.
Ωστόσο, τα μέτρα που ίσχυαν και τους προηγούμενους μήνες δεν κατάφεραν να ανακουφίσουν τα νοικοκυριά από τη συσσωρευμένη άνοδο της ακρίβειας. Τι μας εγγυάται ότι θα το πετύχουν τώρα, μέσα σε νέες αναταράξεις;
