Οι κίνδυνοι που συνδέονται με το κλίμα, όπως οι ακραίες θερμοκρασίες, οι έντονες βροχοπτώσεις και οι ξηρασίες, απειλούν την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα.
Πέρα από αυτό, προκαλούν και μεγάλες οικονομικές απώλειες, οι οποίες μεταφέρουν αντίστοιχη πίεση στα δημόσια οικονομικά. Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει επίσης τον πληθωρισμό στις ευρωπαϊκές χώρες, τάση που αναμένεται να συνεχιστεί όσο ο πλανήτης θερμαίνεται.
Το πραγματικό κόστος του καύσωνα και της ξηρασίας στην Ευρώπη, μαζί με τις πυρκαγιές που ακολουθούν, φαίνεται στους δημόσιους λογαριασμούς μόνο μήνες αργότερα. Όταν οι φλόγες σβήσουν και τα ποτάμια ξαναγεμίσουν, τα υπουργεία Οικονομικών καλούνται να αποζημιώσουν αγρότες, να αποκαταστήσουν δρόμους και σιδηροδρόμους, να στηρίξουν τις υπηρεσίες υγείας και να καλύψουν έσοδα που χάνονται σε μια οικονομία που επιβραδύνεται.
Αυτό το βάρος υπερβαίνει τα αποθεματικά που διατηρούν οι κυβερνήσεις για τέτοιες περιπτώσεις, ενώ η φετινή πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη. Στα τέλη Ιουλίου, η μισή ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονταν υπό ξηρασία, με το 9% να έχει φτάσει στο πιο ακραίο στάδιο συναγερμού, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας Copernicus, ενώ οι ποταμοί Λίγηρας, Πάδος, Ρήνος και Δούναβης κατέγραψαν ιστορικά χαμηλά επίπεδα τον Αύγουστο.
Οι πυρκαγιές είχαν κάψει περισσότερα από 505.000 εκτάρια μέχρι τις αρχές Αυγούστου, σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ξεπερνώντας το ίδιο σημείο το 2025, τη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EEA), τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν άμεσες ζημίες 822 δισεκατομμυρίων ευρώ σε όλη την ΕΕ από το 1980 έως το 2024, δηλαδή το ένα τέταρτο των ζημιών που καταγράφηκαν την τελευταία τετραετία. Σε ερώτηση του Euronews για το αν η συγκέντρωση των στοιχείων δείχνει πραγματική ρήξη με το παρελθόν, ο οργανισμός απάντησε αρνητικά και εξήγησε ότι πρόκειται για σταδιακή μεταβολή, με τη χρήση κινητού μέσου όρου 30 ετών ώστε να απομονώνεται η τάση.
Η τάση στις ευρωπαϊκές οικονομικές απώλειες δείχνει αύξηση 3,4% τον χρόνο και, όπως δείχνουν τα δεδομένα, επιταχύνεται. Οι πρώτες εκτιμήσεις για το 2025 δείχνουν ότι η επιτάχυνση αυτή θα συνεχιστεί, ενώ ένα ακόμη καλοκαίρι με ρεκόρ ζέστης, ξηρασίας και πυρκαγιών αφήνει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με έναν λογαριασμό που έρχεται μήνες αργότερα.
Μόνο περίπου το ένα πέμπτο αυτών των ζημιών ήταν ασφαλισμένο, ενώ για ξηρασίες, καύσωνες και πυρκαγιές η κάλυψη πέφτει στο 10% ή 11%. Ο ΕΟΠ εξήγησε στο Euronews ότι οι συγκεκριμένοι κίνδυνοι συνδέονται κυρίως με έμμεσες απώλειες, όπως μειωμένες γεωργικές αποδόσεις, απώλεια ζωών, υποβάθμιση οικοσυστημάτων και απώλεια ωρών εργασίας, οι οποίες συχνά είναι δύσκολο να αποτιμηθούν.
Το κενό ασφαλιστικής προστασίας διευρύνεται, γεγονός που σημαίνει ότι η αύξηση των συνολικών ζημιών δεν καλύπτεται από περισσότερη ασφάλιση, πρόσθεσε ο ΕΟΠ. Έτσι, οι κυβερνήσεις μένουν ως ασφαλιστές έσχατης ανάγκης, όμως μόνο τέσσερα κράτη μέλη της ΕΕ, η Αυστρία, η Γαλλία, η Ουγγαρία και η Ιταλία, διατηρούν ειδικά ταμεία για καταστροφές, ενώ τα υπόλοιπα στηρίζονται σε ad hoc ανακατανομές που εκταμιεύονται αργά.
Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, τα ευρωπαϊκά κονδύλια αφήνουν ελάχιστο περιθώριο. Το οικονομικό think tank Bruegel, με έδρα τις Βρυξέλλες, εκτιμά ότι η χρηματοδότηση της ΕΕ για καταστροφές για την περίοδο 2028-2034 ανέρχεται σε περίπου 5 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 10% έως 15% των ζημιών μόνο από τις πλημμύρες στη Δυτική Ευρώπη το 2021.
Η Γαλλία έδωσε τον πιο τολμηρό υπολογισμό. Ανοίγοντας στις 12 Αυγούστου συνάντηση για την κρίση ξηρασίας, η υπουργός Οικολογικής Μετάβασης Μονίκ Μπαρμπούτ εκτίμησε ότι οι καύσωνες του φετινού καλοκαιριού θα στοιχίσουν 10 έως 15 δισεκατομμύρια ευρώ σε άμεσο και έμμεσο κόστος, δηλαδή 0,3% έως 0,5% του ΑΕΠ έναντι πρόβλεψης για ανάπτυξη μόλις 0,7%.
Το ποσό αμφισβητήθηκε αμέσως. Το εθνικό στατιστικό ινστιτούτο INSEE, στο οποίο αρχικά αποδόθηκε η εκτίμηση, αρνήθηκε ότι είχε κάνει τέτοια πρόβλεψη, ενώ το υπουργείο διευκρίνισε στη συνέχεια ότι η εκτίμηση ήταν δική του και προέκυψε από στοιχεία του INSEE για προηγούμενα έτη. Η Μπαρμπούτ παραδέχτηκε ότι οι αριθμοί χρειάζονται προσεκτική αντιμετώπιση.
Στην Ισπανία, περίπου 172.400 εκτάρια είχαν καεί μέχρι τα τέλη Ιουλίου, σχεδόν τα μισά από το σύνολο του περασμένου έτους. Με βάση το κόστος ανά εκτάριο που χρησιμοποιούν η δασική υπηρεσία της Ναβάρας και η ένωση του κλάδου Asemfo, η πυρόσβεση υπολογίζεται μόνο σε 1,7 έως 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ, πριν από την αποκατάσταση, η οποία, σύμφωνα με δασολόγους μηχανικούς, κοστίζει συνήθως περισσότερο από την κατάσβεση.
Οι Βρυξέλλες ενέκριναν τον περασμένο μήνα έκτακτη βοήθεια 120,55 εκατομμυρίων ευρώ για την Ισπανία, η οποία καλύπτει μόνο τις ζημιές του προηγούμενου καλοκαιριού. Η Πορτογαλία δείχνει το βαθύτερο πρόβλημα της αδυναμίας ακριβούς υπολογισμού του πραγματικού κόστους των πυρκαγιών.
Η αρχή πολιτικής προστασίας της χώρας έχει παραδεχθεί δημόσια ότι δεν είναι δυνατό να υπολογιστεί με ακρίβεια το συνολικό κόστος ενός συγκεκριμένου περιστατικού, επειδή τα οικονομικά και τα επιχειρησιακά δεδομένα βρίσκονται σε διαφορετικά συστήματα. Μια ανεξάρτητη επιτροπή που εξέτασε τις πυρκαγιές του Αυγούστου 2025 συγκέντρωσε συνολικό ποσό περίπου 18,8 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο δεν μπορούσε να αναλυθεί ανά πυρκαγιά, ενώ το εθνικό ελεγκτικό δικαστήριο είχε επισημάνει το ίδιο κενό το 2021.
Ο ΕΟΠ είπε στο Euronews ότι η σωστή καταγραφή των έμμεσων δαπανών θα απαιτούσε συνδυασμό των αρχείων συμβάντων με δεδομένα από την εργασία, την υγεία, τις μεταφορές, την ενέργεια, τη γεωργία και μακροοικονομικά στοιχεία που παρέχουν οι αρμόδιοι φορείς.
Οι οικονομίες χάνουν περισσότερα και χρόνια αργότερα, με το ΑΕΠ να μειώνεται κατά 1,5% δύο χρόνια μετά από ένα κύμα καύσωνα και κατά 3% τέσσερα χρόνια μετά από μια ξηρασία.
Η ανασκόπηση των στοιχείων από το Bruegel δείχνει επίσης ότι μόνο η ξηρασία του 2022 μείωσε την αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ΕΕ κατά 1,35%, απώλεια 203 δισεκατομμυρίων ευρώ. Για το φετινό καλοκαίρι, η Triodos Bank υπολογίζει το κόστος της ακραίας ζέστης για τις οικονομίες της ΕΕ σε περίπου 180 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή περίπου το 1% της παραγωγής.
Ωστόσο, το άμεσο πλήγμα μπορεί να φαίνεται πιο ήπιο. Η Oxford Economics εκτιμά ότι τα ρεκόρ του Ρήνου θα μπορούσαν να περιορίσουν κατά 0,2% την ανάπτυξη της Γερμανίας στο τρίτο τρίμηνο, χωρίς να βλέπει μεγαλύτερη κατάρρευση.
«Αυτό αφορά περισσότερο τις αντισταθμίσεις σε άλλα σημεία της οικονομίας», δήλωσε στο Euronews ο Τόμας Ντβόρζακ, ανώτερος οικονομολόγος της Oxford Economics, αναφερόμενος στην αμυντική βιομηχανία, τον εξοπλισμό μεταφορών, το λιανικό εμπόριο και τις καταναλωτικές υπηρεσίες.
Ο λογαριασμός θα εμφανιστεί ως έκτακτη βοήθεια, γεωργικές αποζημιώσεις, επισκευές υποδομών, απλήρωτοι φόροι και πληθωρισμός τροφίμων. Τα καλοκαιρινά κλεισίματα εργοστασίων μειώνουν επίσης την αξιοποίηση της παραγωγικής ικανότητας, ενώ ο Ρήνος, αν και βασική αρτηρία μεταφορών και εφοδιασμού, επηρεάζει τελικά μόνο ένα μικρό μέρος της οικονομίας, όπως εξήγησε ο Ντβόρζακ.
Το φαγητό είναι το σημείο όπου η ζημιά περνά στην οικονομία αργά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε τις προβλέψεις της για την παραγωγή ελαιολάδου στην ΕΕ κατά 5%, λόγω πτώσης 18% στην Ελλάδα, ενώ η Ισπανία αναμένει ότι η συγκομιδή δημητριακών θα πέσει από 24 εκατομμύρια τόνους σε λίγο πάνω από 18,5 εκατομμύρια. Η Oxford Economics προβλέπει ότι η ζέστη και η ξηρασία θα προσθέσουν έως 1% στον πληθωρισμό τροφίμων της ευρωζώνης το επόμενο έτος.
Έτσι λειτουργεί η τιμολόγηση των τροφίμων, είπε ο Ντβόρζακ στο Euronews. Η επίδραση περνά σαν καταρράκτης από τα βασικά προϊόντα στη γεωργία, στη μεταποίηση και τελικά στο λιανικό εμπόριο, με κάθε στάδιο να χρειάζεται συνήθως έναν ή δύο μήνες για να αποτυπωθεί.
Οι προβλέψεις πλέον δεν αντιμετωπίζουν αυτά τα καλοκαίρια ως ανωμαλίες, καθώς η Oxford Economics έχει ήδη ενσωματώσει το κόστος στο βασικό της σενάριο.
Ο μεσοπρόθεσμος πληθωρισμός τροφίμων αναμένεται να κινηθεί κατά μέσο όρο γύρω στο 2,5%. Ο κίνδυνος, όμως, είναι ότι αυτές οι πιέσεις εντείνονται.
Το Bruegel περιγράφει έναν κύκλο καταστροφής για την κλιματική κυριαρχία, στον οποίο οι ζημιές από καταστροφές μειώνουν την ανάπτυξη και τα φορολογικά έσοδα, διευρύνουν τα ελλείμματα και αυξάνουν το κόστος δανεισμού, αφήνοντας λιγότερο περιθώριο για δαπάνες πρόληψης που θα περιόριζαν την επόμενη καταστροφή. Η ΕΚΤ εκτιμά ότι μια ξηρασία που συμβαίνει μία φορά στα 25 χρόνια θα έθετε σε κίνδυνο σχεδόν το 15% του ΑΕΠ της ευρωζώνης.
Ωστόσο, οι δαπάνες της ΕΕ για προσαρμογή ανέρχονται σε περίπου 29 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, έναντι εκτιμώμενων αναγκών από 35 έως 500 δισεκατομμύρια ευρώ, παρότι ο ΟΗΕ εκτιμά ότι κάθε ευρώ που δαπανάται μπορεί να αποφέρει έως και δέκα αποφευχθείσες απώλειες.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
