Οδηγίες και διευκρινίσεις για τη μισθολογική διαφάνεια, την ίση αμοιβή μεταξύ γυναικών και ανδρών και τους μηχανισμούς προστασίας και επιβολής δίνει εγκύκλιος του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, καθώς πλησιάζει η έναρξη ισχύος των ρυθμίσεων την 1η Νοεμβρίου 2026.
Η εγκύκλιος απευθύνεται σε εργαζόμενους, εργοδότες και υποψηφίους για απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα που υπάγονται στο πεδίο ευθύνης του υπουργείου. Εξειδικεύει τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων και τα δικαιώματα των εργαζομένων για την ορθή και ενιαία εφαρμογή του νόμου, με τον οποίο ενσωματώθηκε η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970, ενώ παραθέτει και ενδεικτικά εργαλεία μαζί με παραδείγματα καλών πρακτικών.
Μισθολογικές δομές με αντικειμενικά κριτήρια
Από την 1η Νοεμβρίου 2026, όλοι οι εργοδότες, ανεξάρτητα από τον αριθμό των εργαζομένων τους, θα πρέπει να διαθέτουν και να εφαρμόζουν μισθολογικές δομές που διασφαλίζουν την ίση αμοιβή για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.
Οι δομές αυτές οφείλουν να είναι τεκμηριωμένες εγγράφως, να επιτρέπουν τη συγκριτική αξιολόγηση των θέσεων εργασίας, να προβλέπουν διαδικασία αναθεώρησης και να αποτυπώνουν καθαρά τα στοιχεία της αμοιβής για κάθε κατηγορία εργαζομένων.
Η αξιολόγηση στηρίζεται σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, καταρτίζεται κατόπιν συμφωνίας με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, όπου υπάρχουν, και λαμβάνει υποχρεωτικά υπόψη τις δεξιότητες, την προσπάθεια, την ευθύνη και τις συνθήκες εργασίας, καθώς και κάθε άλλο συναφή παράγοντα, όπως ενδεικτικά η αρχαιότητα και οι σχετικές μη τεχνικές δεξιότητες.
Όταν ο εργοδότης δεσμεύεται από Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, μπορεί να αξιοποιεί τις κατηγοριοποιήσεις και τα μισθολογικά κλιμάκια της σύμβασης.
Διαφάνεια πριν από την πρόσληψη
Όπως σημειώνεται στην εγκύκλιο, απαγορεύεται κάθε αναφορά στο φύλο ή στην οικογενειακή κατάσταση, αλλά και η χρήση κριτηρίων ή στοιχείων που οδηγούν σε άμεση ή έμμεση διάκριση με βάση το φύλο σε δημοσιεύσεις, αγγελίες, διαφημίσεις, προκηρύξεις, εγκυκλίους και κανονισμούς που αφορούν, μεταξύ άλλων, την επιλογή προσώπων για κάλυψη κενών θέσεων εργασίας.
Οι υποψήφιοι για απασχόληση έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν από τον μελλοντικό εργοδότη, πριν από την πρώτη συνέντευξη, πληροφορίες για την αρχική αμοιβή ή το εύρος της, με βάση αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, καθώς και για τις διατάξεις Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που εφαρμόζονται στη θέση.
Οι εργαζόμενοι μπορούν να ζητούν εγγράφως πληροφορίες για το ατομικό επίπεδο αμοιβής τους και για τα μέσα επίπεδα αμοιβής ανά φύλο των κατηγοριών εργαζομένων που κάνουν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.
Οι πληροφορίες δίνονται μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα και, σε κάθε περίπτωση, εντός δύο μηνών από το αίτημα.
Οι εργοδότες οφείλουν να ενημερώνουν κάθε χρόνο το προσωπικό για το δικαίωμα αυτό και τον τρόπο άσκησής του, με σεβασμό στους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων και εμπιστευτικότητας.
Για να διευκολυνθούν οι επιχειρήσεις, περιλαμβάνονται ενδεικτικό υπόδειγμα μισθολογικής δομής και εργαλεία καλής πρακτικής, όπως το υπολογιστικό εργαλείο μισθολογικού χάσματος του έργου FAIR PAY (https://fairpay.isotita.gr/) και η εργαλειοθήκη του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (https://eige.europa.eu/gender-mainstreaming/toolkits/gender-neutral-job-evaluation), ένας αναλυτικός, σταδιακός οδηγός για τη δημιουργία νέου ή την επανεξέταση υφιστάμενου συστήματος αξιολόγησης και κατάταξης θέσεων εργασίας.
Για επιχειρήσεις με τουλάχιστον 100 εργαζόμενους προβλέπονται επιπλέον υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων:
1. Στον Συνήγορο του Πολίτη
– το συνολικό μισθολογικό χάσμα των φύλων,
– το μισθολογικό χάσμα των φύλων ως προς τα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής,
– το συνολικό διάμεσο μισθολογικό χάσμα των φύλων,
– το διάμεσο μισθολογικό χάσμα των φύλων ως προς τα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής,
– το ποσοστό των γυναικών και ανδρών εργαζομένων που λαμβάνουν συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής,
– το ποσοστό γυναικών και ανδρών εργαζομένων σε κάθε τεταρτημοριακό μισθολογικό κλιμάκιο,
– το μισθολογικό χάσμα των φύλων ανά κατηγορία εργαζομένων, κατανεμημένο ανά συνήθη βασικό μισθό και συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής.
Τα παραπάνω στοιχεία κοινοποιούνται στον Συνήγορο του Πολίτη μέσα στις παρακάτω προθεσμίες και με την αντίστοιχη συχνότητα:
– οι εργοδότες που απασχολούν τουλάχιστον 250 εργαζόμενους, μέχρι την 7η Ιουνίου 2027 και στη συνέχεια κάθε έτος μέχρι την ίδια ημερομηνία,
– οι εργοδότες που απασχολούν από 150 έως 249 εργαζόμενους, μέχρι την 7η Ιουνίου 2027 και στη συνέχεια ανά τριετία μέχρι την ίδια ημερομηνία,
– οι εργοδότες που απασχολούν από 100 έως 149 εργαζόμενους, μέχρι την 7η Ιουνίου 2031 και στη συνέχεια ανά τριετία, μέχρι την ίδια ημερομηνία.
2. Στους εργαζόμενους και τους εκπροσώπους αυτών
Οι εργοδότες υποχρεούνται να παρέχουν τις πληροφορίες σχετικά με το στοιχείο ζ), δηλαδή το μισθολογικό χάσμα των φύλων ανά κατηγορία εργαζομένων, κατανεμημένο ανά συνήθη βασικό μισθό και συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία αμοιβής, σε όλους τους εργαζόμενους και στους εκπροσώπους τους.
3. Στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον Συνήγορο του Πολίτη
Ύστερα από αίτημα και μέσα σε δύο μήνες από την ημερομηνία υποβολής του, οι εργοδότες υποχρεούνται να δίνουν τις πληροφορίες για το στοιχείο ζ), δηλαδή το μισθολογικό χάσμα των φύλων ανά κατηγορία εργαζομένων, στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον Συνήγορο του Πολίτη. Οι πληροφορίες της προηγούμενης τετραετίας, εφόσον υπάρχουν, παρέχονται επίσης κατόπιν αιτήματος.
Η κοινή αξιολόγηση αμοιβών ενεργοποιείται όταν συντρέχουν σωρευτικά οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις: διαφορά τουλάχιστον 5% στο μέσο επίπεδο αμοιβής μεταξύ γυναικών και ανδρών σε οποιαδήποτε κατηγορία εργαζομένων, έλλειψη δικαιολόγησής της με αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια και μη διόρθωσή της μέσα σε έξι μήνες από την υποβολή των στοιχείων.
Στόχος της είναι ο εντοπισμός, η αποκατάσταση και η πρόληψη αδικαιολόγητων μισθολογικών διαφορών και περιλαμβάνει:
– ανάλυση του ποσοστού των γυναικών και ανδρών σε κάθε κατηγορία εργαζομένων,
– πληροφορίες για το μέσο επίπεδο αμοιβής γυναικών και ανδρών και τα συμπληρωματικά ή μεταβλητά στοιχεία για κάθε κατηγορία εργαζομένων,
– τυχόν διαφορές στα μέσα επίπεδα αμοιβής μεταξύ γυναικών και ανδρών σε κάθε κατηγορία εργαζομένων,
– τους λόγους αυτών των διαφορών στα μέσα επίπεδα αμοιβής, με βάση αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, όπως ορίζονται από κοινού από τους εκπροσώπους των εργαζομένων και τον εργοδότη,
– το ποσοστό γυναικών και ανδρών εργαζομένων που επωφελήθηκαν από οποιαδήποτε βελτίωση της αμοιβής τους μετά την επιστροφή τους από άδεια μητρότητας ή πατρότητας, γονική άδεια ή άδεια φροντίδας, εφόσον η βελτίωση αυτή σημειώθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία εργαζομένων κατά την περίοδο λήψης της άδειας,
– μέτρα για την αντιμετώπιση των μισθολογικών διαφορών, εφόσον δεν δικαιολογούνται, βάσει αντικειμενικών, ουδέτερων ως προς το φύλο κριτηρίων,
– αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων από προηγούμενες κοινές αξιολογήσεις των αμοιβών.
Η εγκύκλιος διευκρινίζει τα μέσα δικαστικής και διοικητικής προστασίας, το δικαίωμα πλήρους αποκατάστασης των θιγόμενων εργαζομένων και τη διαδικασία επίλυσης σχετικών εργατικών διαφορών στην Επιθεώρηση Εργασίας, με συμμετοχή του Συνηγόρου του Πολίτη.
Προβλέπεται επίσης προστασία από αντίποινα και δυσμενή μεταχείριση, λόγω ενεργειών για τη διασφάλιση της ίσης αμοιβής.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
