Το ασφαλιστικό δεν είναι μια λογιστική εξίσωση. Είναι μια συμφωνία εμπιστοσύνης ανάμεσα στις γενιές.
Του Παναγιώτη Κοκκόρη, Α΄ Υποδιοικητής e – ΕΦΚΑ – Πρ. Γεν. Γραμματέας Κοινωνικών Ασφαλίσεων
Κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για το ασφαλιστικό σύστημα, το ενδιαφέρον στρέφεται σχεδόν αποκλειστικά στις συντάξεις και στις δαπάνες. Είναι όμως αυτή η σωστή αφετηρία;
Η απάντηση είναι όχι. Η πραγματική βιωσιμότητα ενός ασφαλιστικού συστήματος δεν κρίνεται πρωτίστως από το ύψος των παροχών που καταβάλλει, αλλά από τη δύναμη των πηγών που το χρηματοδοτούν. Με άλλα λόγια, από το πόσοι εργάζονται, πόσο αμείβονται, πόσες εισφορές καταβάλλονται και πόσο δυναμικά αναπτύσσεται η οικονομία. Αυτή είναι η πραγματική εξίσωση της βιωσιμότητας.
Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα παρουσιάζει μια ουσιαστική βελτίωση σε όλους αυτούς τους δείκτες. Η ανεργία έχει μειωθεί σημαντικά, περισσότεροι από 563.000 συμπολίτες μας επέστρεψαν στην αγορά εργασίας, η πλήρης απασχόληση ενισχύθηκε, περίπου 320.000 περισσότερες γυναίκες συμμετέχουν πλέον ενεργά στην οικονομική ζωή, ενώ τόσο ο κατώτατος όσο και ο μέσος μισθός αυξήθηκαν αισθητά. Όλα αυτά μεταφράζονται σε περισσότερες ασφαλιστικές εισφορές και σε ισχυρότερη χρηματοδοτική βάση για τον e-ΕΦΚΑ.
Οι αριθμοί, όμως, δεν είναι ποτέ απλώς αριθμοί.
Πίσω από κάθε νέα θέση εργασίας υπάρχει ένας άνθρωπος που απέκτησε ξανά προοπτική. Πίσω από κάθε γυναίκα που εντάσσεται στην αγορά εργασίας υπάρχει μια οικογένεια που αποκτά μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια. Πίσω από κάθε αύξηση μισθού υπάρχει η δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να σχεδιάσει τη ζωή του με περισσότερη αισιοδοξία.
Η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού δεν οικοδομείται μόνο στα λογιστικά φύλλα. Οικοδομείται στην καθημερινότητα των ανθρώπων.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι σημαντικές μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν στην αγορά εργασίας. Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας, η οποία καλύπτει πλέον σχεδόν 2,5 εκατομμύρια εργαζομένους, ενίσχυσε τη διαφάνεια και περιόρισε την αδήλωτη εργασία. Η σημαντική αύξηση των δηλωμένων υπερωριών αποδεικνύει ότι η εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας δεν προστατεύει μόνο τα δικαιώματα των εργαζομένων. Ενισχύει παράλληλα και τα ασφαλιστικά έσοδα.
Το ίδιο ισχύει και για την αντιστροφή του brain drain. Η επιστροφή εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων που είχαν αναζητήσει ευκαιρίες στο εξωτερικό σημαίνει περισσότερο ανθρώπινο κεφάλαιο, υψηλότερη παραγωγικότητα και περισσότερες εισφορές. Κυρίως όμως σημαίνει ότι νέοι άνθρωποι επιλέγουν ξανά να χτίσουν το μέλλον τους στην πατρίδα τους.
Αυτός είναι ίσως ο πιο αισιόδοξος δείκτης βιωσιμότητας. Γιατί ένα ασφαλιστικό σύστημα δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς ανθρώπους που εργάζονται, δημιουργούν, επενδύουν και πιστεύουν στο μέλλον της χώρας τους.
Παρά τη θετική αυτή πορεία, δεν υπάρχει κανένα περιθώριο εφησυχασμού.
Η μεγαλύτερη πρόκληση βρίσκεται μπροστά μας και έχει όνομα: δημογραφικό.
Η γήρανση του πληθυσμού δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Είναι η μεγαλύτερη διαρθρωτική πρόκληση για όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά ασφαλιστικά συστήματα. Λιγότερες γεννήσεις και μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής μεταβάλλουν σταδιακά τη σχέση εργαζομένων και συνταξιούχων, ασκώντας πίεση στη χρηματοδότηση των συντάξεων.
Ωστόσο, το δημογραφικό δεν είναι μια μοιραία εξέλιξη που οδηγεί αναπόφευκτα στην αποδυνάμωση του ασφαλιστικού. Η ιστορία δείχνει ότι οι κοινωνίες που επενδύουν στην εργασία, στη συμμετοχή των γυναικών στην οικονομική δραστηριότητα, στην επιστροφή των νέων επιστημόνων, στην παραγωγικότητα και στη στήριξη της οικογένειας αποκτούν μεγαλύτερες αντοχές απέναντι στις δημογραφικές πιέσεις.
Το ασφαλιστικό δεν είναι μια λογιστική εξίσωση. Είναι μια συμφωνία εμπιστοσύνης ανάμεσα στις γενιές.
Οι εργαζόμενοι του σήμερα στηρίζουν τους συνταξιούχους του σήμερα, γνωρίζοντας ότι αύριο η επόμενη γενιά θα στηρίξει εκείνους. Αυτή η αλυσίδα αλληλεγγύης διατηρείται μόνο όταν η οικονομία δημιουργεί ευκαιρίες, όταν η εργασία γίνεται περισσότερη και καλύτερα αμειβόμενη και όταν οι νέοι επιλέγουν να ζουν και να δημιουργούν στην Ελλάδα.
Γι’ αυτό και η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού δεν αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη του e-ΕΦΚΑ ούτε μόνο της εκάστοτε κυβέρνησης. Είναι εθνική υπόθεση. Είναι το αποτέλεσμα μιας συνολικής στρατηγικής που συνδέει την οικονομική ανάπτυξη, την απασχόληση, τη δημογραφική πολιτική και την κοινωνική συνοχή.
Οι σημερινοί δείκτες δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον, που εάν διατηρηθεί και συνεχιστεί, μάς επιτρέπει να είμαστε αισιόδοξοι. Οι επόμενες δεκαετίες, όμως, απαιτούν συνέπεια, μεταρρυθμίσεις και μακροχρόνιο σχεδιασμό.
Γιατί η πραγματική επιτυχία ενός ασφαλιστικού συστήματος δεν είναι μόνο να πληρώνει τις συντάξεις του σήμερα. Είναι να μπορεί να εγγυηθεί με την ίδια αξιοπιστία και τις συντάξεις των παιδιών μας.
