Ο προσβάσιμος τουρισμός δεν είναι μόνο θέμα ισότητας, αλλά και πεδίο με σαφές οικονομικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα.
Η δυνατότητα να ταξιδεύει κανείς, να επιλέγει ξενοδοχείο, να επισκέπτεται μουσείο ή να απολαμβάνει ένα γεύμα χωρίς εμπόδια ανοίγει τον δρόμο για έναν τουρισμό που χωρά περισσότερους ανθρώπους και περισσότερες επιλογές.
Τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να συναντούν δυσκολίες, όπως ανέφερε η Χρυσέλλα Λαγαρία, συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της Black Light, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, στο περιθώριο της ημερίδας της Wise Greece «The Future of food, tourism and experiences».
Η ίδια, που έχει εκ γενετής τύφλωση, εκπαιδεύει επιχειρήσεις για την εξυπηρέτηση τυφλών καταναλωτών, μεταφέροντας στην πράξη την εμπειρία των ατόμων με αναπηρία στον σχεδιασμό των υπηρεσιών και στην καθημερινή λειτουργία τους.
«Η προσβασιμότητα πρέπει να αντιμετωπίζεται οριζόντια», είναι το βασικό μήνυμα που μεταφέρει. Δεν αφορά μόνο μια ράμπα ή ένα ειδικά διαμορφωμένο δωμάτιο, αλλά ολόκληρη την εμπειρία του επισκέπτη: από την αναζήτηση πληροφοριών και την κράτηση έως τη μετακίνηση, τη διαμονή, την επίσκεψη σε αξιοθέατα και την εξυπηρέτηση στους χώρους εστίασης.
Από τις υποδομές στην ολοκληρωμένη εμπειρία
Σύμφωνα με την κ. Λαγαρία, η προσβασιμότητα μπορεί να ξεκινήσει από αλλαγές που δεν απαιτούν απαραίτητα μεγάλες επενδύσεις. Υπότιτλοι στα προωθητικά βίντεο, περιγραφές φωτογραφιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τη διευκόλυνση των τυφλών χρηστών και εκπαίδευση του προσωπικού είναι μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Αντίστοιχα, η εξυπηρέτηση ενός κωφού πελάτη μπορεί να διευκολυνθεί με εφαρμογές μετατροπής ομιλίας σε κείμενο, ενώ η κατάλληλη εκπαίδευση των εργαζομένων βοηθά στην καλύτερη επικοινωνία με ανθρώπους που έχουν διαφορετικές ανάγκες.
Η προσβασιμότητα, ωστόσο, χρειάζεται και προσεκτικό σχεδιασμό των φυσικών χώρων. Όπως επισημαίνει, ακόμη και ένα πολυτελές ξενοδοχείο με ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια μπορεί να έχει σοβαρά κενά σε επιμέρους σημεία. Ένα μπαλκόνι στο οποίο δεν μπορεί να κινηθεί άνετα ένας χρήστης αμαξιδίου ή ένα μπάνιο που δεν επιτρέπει ασφαλή χρήση μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά την εμπειρία του επισκέπτη, παρά τις υπόλοιπες παροχές της μονάδας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει και στις μικρότερες τουριστικές επιχειρήσεις. Ο σχεδιασμός ενός νέου καταλύματος ή η ανακαίνιση ενός υπάρχοντος χώρου προσφέρουν την ευκαιρία να ενσωματωθούν λύσεις προσβασιμότητας από την αρχή, αντί να γίνουν εκ των υστέρων παρεμβάσεις.
Η πραγματική προσβασιμότητα κρίνεται στην πράξη
Ένα από τα ζητήματα που αναδεικνύει η εμπειρία της ως επαγγελματίας είναι η απόσταση που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον χαρακτηρισμό ενός καταλύματος ως προσβάσιμου και στις πραγματικές δυνατότητες που προσφέρει στον επισκέπτη.
Όπως εξηγεί η κ. Λαγαρία, τα άτομα με κινητική αναπηρία συχνά χρειάζεται να επικοινωνούν απευθείας με ένα ξενοδοχείο πριν από την κράτηση, ώστε να διευκρινίσουν αν μπορούν να χρησιμοποιήσουν το μπάνιο, αν χωρά το αμαξίδιο στους χώρους ή αν υπάρχει επαρκής πρόσβαση στο μπαλκόνι και στους κοινόχρηστους χώρους.
Αντίστοιχα, τα άτομα με οπτική αναπηρία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις διαθέσιμες πληροφορίες, στις φωτογραφίες και στις αξιολογήσεις άλλων επισκεπτών, χωρίς να είναι πάντα εύκολο να διαπιστώσουν εκ των προτέρων αν οι υπηρεσίες ενός καταλύματος καλύπτουν τις ανάγκες τους.
Η ίδια τονίζει ότι η αξιολόγηση και ο σχεδιασμός των υπηρεσιών πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρία, ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες και να μην μένουν στην τυπική κάλυψη προδιαγραφών.
Σε αυτό το πεδίο, η Ελλάδα έχει θεσπίσει σύστημα πιστοποίησης τουριστικών επιχειρήσεων ως προς την προσβασιμότητα. Το πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, εξειδικευμένη εκπαίδευση του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με το κοινό. Η εφαρμογή τέτοιων πρωτοβουλιών είναι ένα βήμα για τη βελτίωση των υπηρεσιών, με στόχο η προσβασιμότητα να αποτυπώνεται με συνέπεια σε όλη την τουριστική εμπειρία.
Από τα μουσεία έως τη γαστρονομία
Η πρόσβαση στους πολιτιστικούς χώρους είναι ένα ακόμη πεδίο όπου υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Η ύπαρξη προσβάσιμων εκθεμάτων σε ορισμένα μουσεία δεν αρκεί, αν η προσβασιμότητα δεν συνοδεύει σταθερά το σύνολο της επίσκεψης.
Για τα άτομα με οπτική αναπηρία, για παράδειγμα, η πληροφόρηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε επιγραφές Braille, καθώς δεν γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι που έχουν χάσει την όρασή τους να διαβάζουν το συγκεκριμένο σύστημα. Εναλλακτικές λύσεις, όπως προσβάσιμοι ψηφιακοί οδηγοί και πληροφορίες μέσω QR codes, μπορούν να διευρύνουν την πρόσβαση, εφόσον σχεδιάζονται με τρόπο που εξυπηρετεί πραγματικά τους χρήστες, σύμφωνα με την κ. Λαγαρία.
Σημαντικές είναι και οι δυσκολίες στους χώρους εστίασης. Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο την είσοδο σε ένα εστιατόριο, αλλά και την επικοινωνία με το προσωπικό, την ενημέρωση για το μενού και την εξυπηρέτηση στη διάρκεια του γεύματος.
Η κ. Λαγαρία σημειώνει ότι η σωστή εκπαίδευση των εργαζομένων μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά, μέσα από απλές πρακτικές επικοινωνίας και εξυπηρέτησης. Στόχος είναι ο πελάτης με αναπηρία να απολαμβάνει την ίδια εμπειρία με τους υπόλοιπους επισκέπτες, χωρίς να χρειάζεται να εξηγεί κάθε φορά από την αρχή τις ανάγκες του.
Όπως τονίζει, τα άτομα με αναπηρία δεν αποτελούν μια ενιαία ομάδα με κοινές προτιμήσεις. Όπως κάθε ταξιδιώτης, έτσι και αυτά επιλέγουν διαφορετικές δραστηριότητες, από μουσεία, φύση και περιηγήσεις έως γαστρονομία και κολύμβηση. Το ζητούμενο είναι να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα πώς θα περάσουν τον χρόνο τους.
Μια σημαντική οικονομική ευκαιρία για τον τουρισμό
Η διάσταση της προσβασιμότητας δεν περιορίζεται στην κοινωνική συμπερίληψη. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 87 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν κάποια μορφή αναπηρίας, γεγονός που δείχνει το μέγεθος του κοινού για το οποίο η πρόσβαση σε τουριστικές υπηρεσίες είναι ουσιαστικό ζήτημα.
Η Επιτροπή αναφέρει ότι η ανάπτυξη προσβάσιμων τουριστικών υπηρεσιών μπορεί να διευρύνει τη ζήτηση, να ενισχύσει την ταξιδιωτική κίνηση εκτός της περιόδου αιχμής και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της εποχικότητας. Παράλληλα, η εξυπηρέτηση των ατόμων με αναπηρία συνδέεται συχνά με τις ταξιδιωτικές επιλογές των συνοδών και των οικογενειών τους, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο τη δυνητική πελατεία των επιχειρήσεων.
Για την Ελλάδα, που στηρίζει σημαντικό μέρος της οικονομικής της δραστηριότητας στον τουρισμό, η αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας συνδέεται με την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και τη διαμόρφωση προορισμών που μπορούν να υποδεχθούν περισσότερους επισκέπτες.
Η κ. Λαγαρία υπογραμμίζει ότι η εκπαίδευση, η συμβουλευτική υποστήριξη και η αλλαγή νοοτροπίας μπορούν να γίνουν αφετηρία για ουσιαστικές βελτιώσεις. Η προσβασιμότητα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται μόνο ως πρόσθετο κόστος, αλλά ως μέρος του σχεδιασμού μιας υπηρεσίας που απευθύνεται σε ευρύτερο κοινό.
Το επόμενο βήμα για τον ελληνικό τουρισμό είναι να περάσει από τις μεμονωμένες παρεμβάσεις σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, όπου υποδομές, ενημέρωση, ψηφιακή πρόσβαση και εξυπηρέτηση λειτουργούν μαζί. Γιατί η δυνατότητα ενός ανθρώπου να ταξιδεύει και να απολαμβάνει έναν προορισμό δεν αφορά μόνο την πρόσβαση σε έναν χώρο, αλλά την ισότιμη συμμετοχή σε ολόκληρη την εμπειρία.
