Νέα ψηφιακή πλατφόρμα μπαίνει στο επίκεντρο της πολεοδομικής μεταρρύθμισης για τους οικισμούς της χώρας. Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, εντάσσεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης έργο 1,2 εκατ. ευρώ για την ανάρτηση των νέων ορίων των οικισμών και των ενστάσεων των πολιτών.
Οι νομίμως υφιστάμενες κατοικίες δεν επηρεάζονται από την αλλαγή του ορίου του οικισμού ούτε μετατρέπονται σε αυθαίρετες επειδή η οριοθέτηση αλλάζει εκ των υστέρων και από εντός κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός οικισμού.
Η ψηφιακή υποδομή θα φιλοξενεί τα προτεινόμενα νέα όρια των οικισμών της χώρας, μαζί με τα συνοδευτικά έγγραφα και την τεκμηρίωση των μελετών, ενώ οι πολίτες θα μπορούν να υποβάλλουν ηλεκτρονικά τις ενστάσεις τους. Έτσι, κάθε ιδιοκτήτης θα έχει τη δυνατότητα να ελέγχει στον χάρτη αν η ιδιοκτησία του παραμένει εντός των νέων ορίων, αν εντάσσεται σε ειδική ζώνη ή αν βρίσκεται πλέον εκτός οικισμού, ώστε να υποβάλει ένσταση με ασφαλή αυθεντικοποίηση και πρωτοκόλληση. Θα υπάρχει επίσης δυνατότητα παρακολούθησης της πορείας κάθε υπόθεσης.
Στην ίδια πλατφόρμα θα αναρτώνται και οι ενστάσεις που κατατίθενται στις υπηρεσίες των δήμων, ώστε να δημιουργηθεί ένα ενιαίο μητρώο. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη λειτουργία της με μηχανισμούς τεχνητής νοημοσύνης για αυτοματοποιημένο προέλεγχο πληρότητας και υποβοήθηση της αξιολόγησης. Το έργο έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης την 1η Ιουνίου 2029.
Για να γίνει σαφές γιατί το υπουργείο προετοιμάζεται για μεγάλο αριθμό ενστάσεων, χρειάζεται να επιστρέψει κανείς περίπου έναν χρόνο πίσω. Στις 15 Απριλίου 2025 δημοσιεύθηκε το Προεδρικό Διάταγμα 194/2025, με το οποίο καθορίστηκαν τα κριτήρια, η μεθοδολογία και η διαδικασία οριοθέτησης των οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων. Το νέο πλαίσιο αφορά περίπου 12.000 οικισμούς σε όλη τη χώρα. Η αμφισβήτηση των ορίων τους είχε ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια μετά από σειρά αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), το οποίο ακύρωσε οριοθετήσεις στο Πήλιο το 2019, στην Πάρο το 2022, στο Λασίθι κ.ά., κρίνοντας ότι οι Νομάρχες είχαν προχωρήσει σε αυθαίρετες επεκτάσεις χωρίς επαρκή τεκμηρίωση.
Η ανάγκη για νέα, ενιαία κριτήρια δεν προέκυψε ξαφνικά, καθώς οι ανώτατοι δικαστές είχαν θέσει ήδη από προηγούμενα χρόνια ζήτημα νομιμότητας των παλαιών ορίων και το ΥΠΕΝ επιχείρησε να απαντήσει με ένα νέο σύστημα οριοθέτησης. Το πρόβλημα είναι ότι η προσαρμογή στα νέα κριτήρια μεταφράζεται σε συρρίκνωση των υφιστάμενων ορίων.
Το νέο ΠΔ διακρίνει τον οικισμό σε διαφορετικές περιοχές, ανάλογα με την ιστορική συγκρότηση και τη συνεκτικότητα του δομημένου ιστού. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η εξωτερική περιοχή των παλαιών ορίων, όπου η εφαρμογή των νέων κριτηρίων μπορεί να αφήσει εκτός οικισμού ιδιοκτησίες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν εντός. Η διαφορά είναι ουσιαστική: ένα μικρό οικόπεδο εντός οικισμού μπορεί να είναι άρτιο και οικοδομήσιμο, ενώ αν βρεθεί εκτός ορίου θα αντιμετωπίζεται ως εκτός σχεδίου γήπεδο και θα υπόκειται σε εντελώς διαφορετικούς κανόνες. Η οικονομική συνέπεια για τον ιδιοκτήτη μπορεί έτσι να είναι μεγάλη.
Οι αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν σε πολλές περιοχές της χώρας οδήγησαν το ΥΠΕΝ σε διορθωτική νομοθετική παρέμβαση το καλοκαίρι του 2025. Με ρυθμίσεις που εντάχθηκαν στον νόμο 5215/2025 δημιουργήθηκαν δύο νέα εργαλεία, η Ζώνη Ανάπτυξης Οικισμού (ΖΑΟ) για οικισμούς έως 700 κατοίκους και η Περιοχή Ειδικών Χρήσεων (ΠΕΧ) για οικισμούς από 701 έως 2.000 κατοίκους.
Η ΖΑΟ δίνει τη δυνατότητα, υπό προϋποθέσεις και με ειδική τεκμηρίωση, να διευρυνθεί το όριο του οικισμού πέραν της Ζώνης Β1 και έως το σημερινό όριο του οικισμού. Για τις ιδιοκτησίες που θα ενταχθούν στη ζώνη προβλέπεται αρτιότητα από 500 έως 2.000 τ.μ. και ελάχιστο πρόσωπο 10 μέτρων σε πολεοδομικά αναγνωρισμένη οδό. Για τους μεγαλύτερους οικισμούς, έως 2.000 κατοίκους, η ΠΕΧ λειτουργεί ως αντίστοιχο εργαλείο στην εξωτερική περιοχή, πέραν της Ζώνης Β1 και έως το σημερινό όριο του οικισμού, με αυξημένες απαιτήσεις αρτιότητας, δηλαδή δύο έως τέσσερα στρέμματα και πρόσωπο 15 μέτρων.
Στους πολύ μικρούς οικισμούς, έως 700 κατοίκους, η νομοθετική παρέμβαση προβλέπει τη δυνατότητα καθορισμού Ζώνης Ανάπτυξης Οικισμού πέραν της Ζώνης Β1 και έως το σημερινό όριο του οικισμού, υπό την προϋπόθεση ειδικής τεκμηρίωσης. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αντιμετωπιστεί και σε αυτούς το ζήτημα της εξωτερικής περιοχής που αντιστοιχούσε στην αρχική Ζώνη Γ, η οποία απορρίφθηκε από το ΣτΕ.
Πάντως, οι νομίμως υφιστάμενες κατοικίες δεν επηρεάζονται από την αλλαγή του ορίου του οικισμού ούτε μετατρέπονται σε αυθαίρετες επειδή αλλάζει εκ των υστέρων η οριοθέτηση και από εντός κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός οικισμού. Το ζήτημα αφορά τις δυνατότητες μελλοντικής αξιοποίησης των αδόμητων ιδιοκτησιών και, κατ’ επέκταση, την αξία τους.
Το ζητούμενο πλέον είναι η ολοκλήρωση και η ανάρτηση των σχετικών μελετών. Ήδη από το 2022 είχε ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης το έργο «Αυτοτελείς Μελέτες για Οριοθέτηση Οικισμών».
Οι συγκεκριμένες μελέτες, 12 συνολικά, αφορούν οικισμούς προ του 1923 ή κάτω των 2.000 κατοίκων και εκπονούνται ανεξάρτητα από τα Τοπικά ή Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ και ΕΠΣ) σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ειδικός λόγος ή ανάγκη ταχείας αντιμετώπισης προβλημάτων.
Σε κάθε περίπτωση, οι οριοθετήσεις αποτελούν βασικό αντικείμενο των ΤΠΣ-ΕΠΣ. Το ΥΠΕΝ είχε από τον Μάρτιο του 2024 ενημερώσει τους μελετητές και τους επιβλέποντες του προγράμματος Κωνσταντίνος Δοξιάδης ότι το τότε σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τους οικισμούς θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη στις μελέτες που βρίσκονταν σε εξέλιξη.
Πηγή: OT
Πηγή περιεχομένου: in.gr
