Οι ευρωπαϊκές και ελληνικές τράπεζες στρέφονται από τις πωλήσεις δανείων στη μεταφορά του κινδύνου μη αποπληρωμής τους σε εξειδικευμένα ταμεία και διαχειριστές κεφαλαίων μέσω των SRTs (Synthetic Risk Transfers), όπως δείχνουν στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).
Στην περίπτωση των SRTs ακολουθείται η διαδικασία τιτλοποίησης πακέτων τραπεζικών δανείων, με τη διαφορά ότι τα δάνεια αυτά δεν πωλούνται αλλά παραμένουν στους ισολογισμούς των τραπεζών. Στόχος είναι η μείωση των εποπτικών κεφαλαίων που υποχρεούνται να διατηρούν οι τράπεζες, επειδή ο κίνδυνος μη αποπληρωμής μεταφέρεται σε μη τραπεζικούς φορείς. Η αποδέσμευση κεφαλαίων χρησιμοποιείται στη συνέχεια από τις τράπεζες για να χορηγήσουν νέα δάνεια, βελτιώνοντας έτσι την κερδοφορία τους.
Τα SRTs έχουν γίνει η κυρίαρχη μέθοδος τιτλοποιήσεων στην Ευρώπη, καθώς το κόστος τους, δηλαδή η αμοιβή των funds για την ανάληψη του κινδύνου, είναι μικρότερο από τα οφέλη των τραπεζών από την επέκταση του ενεργητικού τους. Η διαδικασία που ακολουθείται είναι συνήθως η έκδοση ομολόγων (credit notes), τα οποία, όπως και στην περίπτωση των κλασικών τιτλοποιήσεων, διακρίνονται ανάλογα με τον πιστωτικό κίνδυνο των επιμέρους δανείων του πακέτου, σε κατηγορίες χαμηλότερου, μεσαίου και υψηλού. Συνήθως οι τράπεζες διακρατούν στο χαρτοφυλάκιό τους ένα ποσοστό από τα υψηλότερης πιστοληπτικής διαβάθμισης δάνεια, εκχωρώντας τα υπόλοιπα στα funds και τους διαχειριστές κεφαλαίων. Το αποτέλεσμα είναι να μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος του χαρτοφυλακίου που τιτλοποιούν, έως και 70%-80% σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ, ενώ ανάλογα μειώνονται και οι υποχρεώσεις τους για εποπτικά κεφάλαια.
Τα credit funds και οι asset managers δεσμεύουν κατά κανόνα κεφάλαια από την αρχή της συναλλαγής για τον κίνδυνο από δάνεια σε μεγάλες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τα δάνεια αυτής της κατηγορίας αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των SRTs, αν και το τελευταίο διάστημα αυξάνονται και οι τιτλοποιήσεις δανείων λιανικής. Επιπλέον, δημόσιοι φορείς, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, παρέχουν εγγυήσεις για περίπου το 10% της αγοράς SRTs, μειώνοντας έτσι το κόστος τους για τις τράπεζες.
Περίπου 630 δισ. ευρώ δανείων από τράπεζες της Ευρωζώνης καλύπτονται τώρα με SRTs, με τους επενδυτές να έχουν δεσμεύσει περίπου 120 δισ. ευρώ για επισφάλειες. Η εκτιμώμενη κεφαλαιακή ελάφρυνση για τις τράπεζες υπερδιπλασιάστηκε την τελευταία πενταετία, φθάνοντας τις 40 μονάδες βάσης (0,4 της ποσοστιαίας μονάδας) για το τραπεζικό σύστημα της Ευρωζώνης και τις 49 μονάδες βάσης για τις τράπεζες που έχουν εκδώσει SRTs.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του οίκου πιστοληπτικής αξιολόγησης S&P, σημαντικές είναι οι εκδόσεις SRTs και από τις ελληνικές τράπεζες το τελευταίο διάστημα. Ειδικότερα, με βάση τους ισολογισμούς του Ιουνίου 2026, η ενδεικτική αύξηση του βασικού κεφαλαιακού δείκτη (CET1) ανήλθε σε μία ποσοστιαία μονάδα για την Τράπεζα Πειραιώς, σε 0,7 της ποσοστιαίας μονάδας για την Eurobank και σε 0,6 για την Alpha Bank. Η Πειραιώς έχει ένα από τα υψηλότερα εκτιμώμενα ποσοστά κάλυψης κινδύνου από επιχειρηματικά δάνεια (exposure at default) μεταξύ των ευρωπαϊκών τραπεζών που εξέτασε ο S&P, πάνω από το 25%, ενώ για την Eurobank και την Alpha Bank τα αντίστοιχα ποσοστά είναι χαμηλότερα αλλά διψήφια. Τον Σεπτέμβριο, η Πειραιώς ολοκλήρωσε συναλλαγή SRT για ένα χαρτοφυλάκιο καταναλωτικών δανείων, ύψους περίπου 550 εκατ. ευρώ, η οποία αναμένεται να επιφέρει κεφαλαιακή ελάφρυνση 40 εκατ. ευρώ, όπως ανέφερε η τράπεζα στα οικονομικά αποτελέσματα 9μήνου 2026.
Όλες οι συναλλαγές SRTs εγκρίνονται από την ΕΚΤ, με βάση τα κριτήρια που έχει θέσει. Τόσο η ΕΚΤ όσο και ο S&P θεωρούν ότι οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα από τη χρήση του μέσου αυτού είναι σήμερα χαμηλοί. Η ΕΚΤ αναφέρει τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης των SRTs στη λήξη τους, αλλά σημειώνει ότι αυτός μετριάζεται από την αντιστοίχιση της διάρκειας των ομολόγων με τη διάρκεια των δανείων που τιτλοποιούνται. Η ΕΚΤ αναφέρει, επίσης, ότι η έλλειψη ορατότητας σχετικά με τους πραγματικούς τελικούς φορείς που αναλαμβάνουν τον πιστωτικό κίνδυνο των τραπεζών καθιστά δύσκολο να αξιολογηθεί η δυνατότητα των funds να απορροφούν πιστωτικές ζημιές ή να ανταποκρίνονται στη ζήτηση για αναχρηματοδότηση των SRTs στη λήξη τους.
Οι κίνδυνοι χρηματοπιστωτικής σταθερότητας που συνδέονται με τα SRTs είναι σήμερα περιορισμένοι, αλλά θα μπορούσαν να αυξηθούν αν οι τράπεζες γίνονταν υπερβολικά εξαρτημένες από πιστωτική προστασία, οδηγώντας σε προκυκλική προσφορά δανείων, σημειώνει η κεντρική τράπεζα. Κίνδυνοι που υλοποιούνται στον τομέα της μη τραπεζικής χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης θα μπορούσαν να περιορίσουν τη δυνατότητα των παρόχων προστασίας να αναλάβουν τον πιστωτικό κίνδυνο από τις τράπεζες και δυνητικά να διαταράξουν τη συνολική προσφορά πιστώσεων. Εάν οι επενδυτές σε SRTs είναι ενεργοί σε άλλους τομείς της πιστωτικής αγοράς, ενδεχόμενες ζημιές από τη δραστηριότητα σε αυτούς θα μπορούσαν να μειώσουν την ικανότητά τους να καλύπτουν κινδύνους των SRTs, καταλήγοντας σε μία μετάδοση από τις πιστωτικές αγορές στον τραπεζικό δανεισμό, προσθέτει η ΕΚΤ.
Άκης Χαραλαμπίδης
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ
![]()
