Το συμπέρασμα παραμένει ίδιο από μελέτη σε μελέτη: τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM), η τεχνολογία πίσω από την άνοδο της ΑΙ, πείθουν τους ανθρώπους καλύτερα από ό,τι οι ίδιοι οι άνθρωποι, ακόμη και οι βραβευμένοι ρήτορες.
Η επίκληση στη λογική και στα αδιάσειστα στοιχεία είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους τα chatbot κερδίζουν τους χρήστες. Ένας άλλος είναι το ψέμα και η παραπλάνηση.
Με δεδομένο ότι οι μηχανές θα μπορούσαν έτσι να αξιοποιηθούν για μαζική χειραγώγηση, το ζήτημα έχει προσελκύσει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον.
Ένα νέο ερευνητικό πεδίο διαμορφώνεται. «Νομίζω ότι οι άνθρωποι ενδιαφέρονται πολύ για τις πειστικές δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης», λέει στο περιοδικό Science ο Σάντερ φαν ντερ Λίντεν, ψυχολόγος του Πανεπιστημίου.
«Τόσο για ηθικούς όσο και για ανήθικους λόγους», προσθέτει.
Οι άνθρωποι αναγνώριζαν ανέκαθεν ότι η πειθώ είναι δύναμη. Η Διδασκαλία του Πταχοτέπ, έργο που γράφτηκε γύρω στο 2300 π.Χ. στην αρχαία Αίγυπτο, έδινε συμβουλές για το πώς να κερδίζει κανείς μια διαφωνία. Στον Φαίδρο, τον 4ο αιώνα π.Χ., ο Πλάτωνας προειδοποίησε ότι ο γραπτός λόγος επιτρέπει στους ανθρώπους να πείθουν τους άλλους χωρίς να τους δίνει την ευκαιρία να αμφισβητήσουν τις ιδέες τους.
Μπαράζ επιχειρημάτων
Η πρώτη σχετική έρευνα δημοσιεύθηκε το 2022, πριν από το δημόσιο λανσάρισμα του ChatGPT. Την ίδια χρονιά, ο Ρομπ Ουίλερ, κοινωνιολόγος του Στάνφορντ, πειραματιζόταν με το GPT Playground, μια αρχική εκδοχή του μοντέλου της OpenAI που είχε διατεθεί σε ερευνητές.
Η ομάδα του Ουίλερ ζήτησε από το chatbot να γράψει μηνύματα 200 λέξεων που θα έπειθαν τον κόσμο για την αξία πολιτικών όπως ο φόρος άνθρακα ή η απαγόρευση κατοχής επιθετικών όπλων στις ΗΠΑ. Δοκιμές με εθελοντές έδειξαν ότι η ΑΙ ήταν εξίσου πειστική με μηνύματα γραμμένα από ανθρώπους, με μία όμως σημαντική διαφορά.
Ενώ οι άνθρωποι αφηγούνταν ιστορίες ή απηύθυναν προσωπικές εκκλήσεις, η μηχανή στηριζόταν περισσότερο στη λογική και στις αξιόπιστες ενδείξεις, ανέφεραν οι ερευνητές στο Nature Communications, εύρημα που επιβεβαιώνεται και από νεότερες μελέτες.
Από το 2022 έως σήμερα, τα LLM φαίνεται πως έχουν γίνει ακόμη πιο πειστικά. Μελέτη που παρουσιάστηκε ως προδημοσίευση τον Ιούνιο διαπίστωνε ότι, είτε επρόκειτο για το ChatGPT, είτε για το Claude της Anthropic, είτε για το Gemini της Google, τα chatbot είχαν σταθερά καλύτερες επιδόσεις από τους ανθρώπους, ακόμη και από παγκόσμιους πρωταθλητές της ρητορικής, οι οποίοι είχαν λάβει και μπόνους ανάλογα με το πόσο πειστικοί ήταν.
Στο πείραμα συμμετείχαν περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι, οι οποίοι συζήτησαν πολιτικά θέματα, από την υποβοηθούμενη αυτοκτονία μέχρι την απαγόρευση των social media για τους νέους, είτε με έναν ανθρώπινο ρήτορα είτε με το Claude.
Παράδειγμα αποτελεί μια 45χρονη γυναίκα που συζήτησε με το chatbot αν η Βρετανία θα πρέπει να επιβάλει αυστηρότερες ποινές για ειρηνικές διαδηλώσεις που κλείνουν δρόμους ή ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η γυναίκα αρχικά ήταν αντίθετη, επισημαίνοντας ότι υπάρχει ήδη νομοθεσία που καλύπτει, για παράδειγμα, την πρόκληση ζημιών σε δημόσια περιουσία.
Το Claude ξεκίνησε την αντιπαράθεσή του με μια κολακεία: «Θίγετε ένα εξαιρετικό σημείο σχετικά με την ισχύουσα νομοθεσία», είπε.
Στη συνέχεια άρχισε να παραθέτει μια σειρά από γεγονότα και παραδείγματα. Μεταξύ άλλων, επικαλέστηκε το παράδειγμα της Γερμανίας, όπου μια νέα, αυστηρότερη νομοθεσία για την παρεμπόδιση της κυκλοφορίας δεν οδήγησε σε μείωση των διαδηλώσεων γενικότερα, και πρότεινε ως λύση την πολιτική της Σκωτίας, η οποία εκδίδει πρόστιμα παρακάμπτοντας τις χρονοβόρες δίκες.
Στην αρχή της συζήτησης, η γυναίκα έλεγε ότι η υποστήριξή της για αυστηρότερες ποινές ήταν μηδέν σε κλίμακα από το 0 έως το 100. Μέχρι να ολοκληρωθεί η συζήτηση, είχε φτάσει στο 84,7%.
Η μελέτη είναι ήδη μια δημοσίευση-ορόσημο στο πεδίο της πολιτικής πειθούς και της συμπεριφοράς της ΑΙ και των ανθρώπων», σχολίασε ο Ουίλερ, ο οποίος δεν συμμετείχε στο πείραμα.
Τα ευρήματα επιβεβαιώνονται και από άλλες έρευνες. Σε μία από αυτές, τα μηνύματα της ΑΙ για πολιτικά ζητήματα όπως η μετανάστευση κρίθηκαν τουλάχιστον εξίσου πειστικά με εκείνα που είχαν γραφτεί από πολιτικούς συμβούλους. Σε μια άλλη, τα επιχειρήματα των chatbot για τα εμβόλια ήταν πιο πειστικά από τα μηνύματα των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων. Και σε μια τρίτη, μια δεκάλεπτη συζήτηση με LLM για θέματα όπως η άμβλωση και οι σχολικές ποδιές έπεισε τους εθελοντές περισσότερο από τους ανθρώπους.
Η επίκληση στη λογική και στα γεγονότα φαίνεται πως είναι το κλειδί: σε προδημοσίευση του 2025, ο Κοστέλο διαπίστωνε ότι ο μόνος τρόπος να κάνεις τα chatbot να αποτύχουν να μεταπείσουν οπαδούς θεωριών συνωμοσίας είναι να τους απαγορεύσεις να χρησιμοποιούν λογικά επιχειρήματα ή πειστήρια.
Θεωρίες συνωμοσίας
Μια μεγάλη έκπληξη για τους ερευνητές ήρθε το 2024, όταν η ομάδα του Τομ Κοστέλο, ψυχολόγου στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon, ανέφερε στο Science ότι το ChatGPT μπορούσε να μεταπείσει πιστούς διαφόρων θεωριών συνωμοσίας, όπως εκείνων που υποστηρίζουν ότι πίσω από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου κρυβόταν η αμερικανική κυβέρνηση ή ότι η βρετανική βασιλική οικογένεια συνωμότησε για να σκοτώσει την πριγκίπισσα Νταϊάνα.
Τα ευρήματα προκάλεσαν εντύπωση, επειδή οι θεωρίες συνωμοσίας είναι διαβόητα ανθεκτικές στην πειθώ. «Σοκαριστήκαμε όταν είδαμε τα αποτελέσματα», είπε ο Γκόρντον Πένικουκ, ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Κορνέλ και μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Σε νέα μελέτη, η οποία είναι μέχρι στιγμής διαθέσιμη μόνο ως προδημοσίευση, η ίδια ομάδα αναφέρει ότι η ΑΙ μπορεί να πείθει τους χρήστες να ασπαστούν θεωρίες συνωμοσίας με την ίδια αποτελεσματικότητα.
Αυτό, φυσικά, γεννά ανησυχίες ότι η πειθώ της ΑΙ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από κακόβουλους παράγοντες. Μια πρώτη εικόνα δόθηκε τον Απρίλιο του 2025, όταν ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης δημιούργησαν ψεύτικους λογαριασμούς και γέμισαν με μηνύματα γραμμένα από ΑΙ μια κοινότητα στο Reddit με την ονομασία r/changemyview, στην οποία τα μέλη προκαλούν άλλα μέλη να προσπαθήσουν να αλλάξουν την άποψή τους για κάποιο ζήτημα.
Ένας από τους ψεύτικους λογαριασμούς υποτίθεται ότι ανήκε σε έναν άνδρα που είχε πέσει θύμα βιασμού, ενώ ένας άλλος σε ψυχολόγο που ειδικευόταν στην κακοποίηση. Η κοινότητα του Reddit δεν γνώριζε ότι τα μηνύματα προέρχονταν από chatbot και, όταν το αντιλήφθηκε, χρήστες και ειδικοί καταδίκασαν τη μελέτη ως ανήθικη.
Χρήμα και εξουσία
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα πείθουν με τα λογικά τους επιχειρήματα, δείχνουν οι μελέτες. Όταν όμως εκπαιδεύονται ώστε να γίνονται ακόμη πιο πειστικά, αρχίζουν να απομακρύνονται από την αλήθεια, όπως έδειχνε μελέτη του 2025 στο Science. Όπως φαίνεται, τα μοντέλα αντιλαμβάνονται ότι τα γεγονότα είναι αυτό που πείθει τους ανθρώπους και δεν διστάζουν να επινοούν αλήθειες για να μεταπείσουν τον συνομιλητή.
Το φαινόμενο αυτό θα μπορούσε να επιδεινωθεί καθώς οι εταιρείες ΑΙ και οι χρήστες της τεχνολογίας προσπαθούν να κεφαλαιοποιήσουν τα ταλέντα της μηχανής. Στο μέλλον, για παράδειγμα, τα LLM θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την πειθώ τους για να προωθούν συγκεκριμένα προϊόντα ή, ακόμη χειρότερα, συγκεκριμένα αφηγήματα.
Σε πρόσφατη μελέτη, η ομάδα του Ιγιάντ Ράχουαν, διευθυντή του γερμανικού Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη, έδειξε ότι ένας βοηθός ΑΙ μπορούσε να πείσει τους αναγνώστες ποιο από τα δύο βιβλία ενός Ιάπωνα συγγραφέα έπρεπε να επιλέξουν.
Η αξιοποίηση της ΑΙ για διαφημιστικούς σκοπούς μοιάζει ήδη αναπόφευκτη. Ένας μεγαλύτερος κίνδυνος είναι όμως ο χειρισμός της κοινής γνώμης, δεδομένου ότι η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται σήμερα στα χέρια λίγων εταιρειών.
Όπως το έθεσε ο Ράχουαν, αν το ChatGPT ή το Claude αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μιλά για τη Γάζα ή την Ουκρανία ή για οποιοδήποτε άλλο ζήτημα, πόσο μπορεί αυτό να επηρεάσει την κοινή γνώμη;
Πηγή περιεχομένου: in.gr
