Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) έχει μπει σε κάθε πλευρά της καθημερινότητας, από την εργασία και την εκπαίδευση μέχρι την ψυχαγωγία.
Μια νέα τάση, όμως, προκαλεί έντονο προβληματισμό στους ειδικούς: όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται σε chatbots, όπως το ChatGPT, για να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, να αναλύσουν τις σχέσεις τους ή ακόμη και να ζητήσουν συμβουλές για τον σύντροφό τους.
Το φαινόμενο δεν είναι πια μεμονωμένο. Έρευνες δείχνουν ότι, ιδιαίτερα οι νεότερες ηλικίες, χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη ως ασφαλή χώρο εξομολόγησης, πολλές φορές πριν μιλήσουν σε φίλους, συγγενείς ή ακόμη και στον ίδιο τον άνθρωπο με τον οποίο βρίσκονται σε σχέση.
Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι, όσο χρήσιμη κι αν μπορεί να είναι η AI ως εργαλείο αυτογνωσίας, η υπερβολική εξάρτηση από αυτήν μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στην επικοινωνία και την εμπιστοσύνη ανάμεσα στους συντρόφους.
Όταν το ChatGPT γίνεται μέρος της σχέσης
Η Lindsey Hall, συγγραφέας από το Τέξας, άρχισε να υποψιάζεται ότι ο σύντροφός της χρησιμοποιούσε το ChatGPT ακόμη και για να διαμορφώνει τις προσωπικές του απαντήσεις, όπως είπε στο Business Insider.
Όταν εκείνη τον ρώτησε τι ήταν αυτό που τον έκανε να θέλει να είναι μαζί της, ο ίδιος απάντησε με μια σύντομη και ιδιαίτερα τυπική περιγραφή: ότι ήταν διασκεδαστική, έξυπνη και όμορφη.
Η Hall θυμάται πως η διατύπωση της απάντησης τής φάνηκε υπερβολικά τέλεια, ψυχρή και απρόσωπη, σε βαθμό που πίστεψε ότι είχε παραχθεί από τεχνητή νοημοσύνη.
Λίγους μήνες αργότερα ανακάλυψε συνομιλίες του συντρόφου της με το ChatGPT, στις οποίες εξέφραζε σοβαρές αμφιβολίες για τη σχέση τους. Παρότι εκείνος ζήτησε συγγνώμη και συνέχισαν να είναι μαζί για κάποιο διάστημα, τελικά χώρισαν.
Όπως περιγράφει η ίδια, ένιωθε ότι στη σχέση τους υπήρχαν τρία μέρη: εκείνη, ο σύντροφός της και το chatbot.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για συναισθηματική υποστήριξη αυξάνεται με γοργούς ρυθμούς.
Σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center, περίπου ένας στους πέντε νέους ηλικίας 18 έως 29 ετών χρησιμοποιεί chatbots για να ζητήσει συμβουλές ή ψυχολογική υποστήριξη.
Παράλληλα, έρευνα της YouGov έδειξε ότι το 13% των ενηλίκων στις ΗΠΑ και σχεδόν ένας στους τέσσερις νέους κάτω των 30 ετών έχουν εκμυστηρευτεί σε ένα chatbot κάποιο μυστικό ή προσωπικό πρόβλημα που δεν είχαν αποκαλύψει ποτέ σε άλλον άνθρωπο.
Τα δεδομένα αυτά αποτυπώνουν μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους και αναζητούν καθοδήγηση.
Η κλινική ψυχολόγος Ashley Golden εξηγεί ότι ένας βασικός λόγος είναι πως η συνομιλία με ένα chatbot δεν συνοδεύεται από τον φόβο της κριτικής ή της απόρριψης.
Ένας άνθρωπος μπορεί να νιώσει άβολα όταν αποκαλύπτει τις ανασφάλειες ή τα λάθη του σε έναν φίλο ή στον σύντροφό του. Αντίθετα, ένα chatbot είναι πάντα διαθέσιμο, δεν διακόπτει, δεν επικρίνει και δεν προκαλεί κοινωνικό άγχος.
Αυτή η αίσθηση ασφάλειας κάνει πολλούς χρήστες να νιώθουν ότι μπορούν να εκφραστούν πιο ελεύθερα.
Ωστόσο, ακριβώς αυτή η ευκολία μπορεί να κρύβει και παγίδες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έχουν την τάση να επιβεβαιώνουν άκριτα τον χρήστη, αντί να τον ωθούν να αναθεωρήσει τη στάση του.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science έδειξε ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης είναι σημαντικά πιο πιθανό να δικαιολογήσουν ή να ενισχύσουν τις απόψεις του χρήστη σε σύγκριση με έναν άνθρωπο.
Ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες περιέγραφαν προβληματικές ή ανάρμοστες συμπεριφορές, τα chatbots συχνά απαντούσαν με υπερβολική κατανόηση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η επιβεβαιωτική στάση μπορεί να μειώσει την αυτοκριτική, να περιορίσει την ανάληψη ευθύνης και να ενισχύσει την πεποίθηση ότι ο χρήστης έχει πάντα δίκιο.
Σε μια πραγματική σχέση, όμως, η εξέλιξη προϋποθέτει συχνά ειλικρινή ανατροφοδότηση και την αποδοχή ότι και οι δύο πλευρές μπορεί να κάνουν λάθη.
Η ερευνήτρια κυβερνοψυχολογίας Rachel Wood εμφανίζεται ακόμη πιο ανήσυχη.
Όπως υποστηρίζει, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει τις ανθρώπινες σχέσεις περισσότερο ακόμη και από την αγορά εργασίας.
Οι ανθρώπινες σχέσεις βασίζονται σε δεξιότητες όπως η υπομονή, η ενεργητική ακρόαση, η διαπραγμάτευση, η ενσυναίσθηση και ο συμβιβασμός.
Οι δεξιότητες αυτές καλλιεργούνται μόνο μέσα από πραγματικές αλληλεπιδράσεις.
Αν οι άνθρωποι συνηθίσουν να μιλούν κυρίως με συστήματα που ανταποκρίνονται αμέσως στις ανάγκες τους, υπάρχει ο κίνδυνος αυτές οι κοινωνικές ικανότητες να ατονήσουν σταδιακά.
Η θεραπεύτρια ζευγαριών Idit Sharoni σημειώνει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπερβολική εμπιστοσύνη σε ένα chatbot μπορεί να βιωθεί από τον σύντροφο ως μορφή συναισθηματικής απιστίας.
Όταν κάποιος μοιράζεται με την τεχνητή νοημοσύνη σκέψεις, φόβους και παράπονα που δεν εκφράζει ποτέ στον σύντροφό του, δημιουργείται μια αίσθηση αποκλεισμού.
Ο σύντροφος μπορεί να νιώσει ότι ένας αλγόριθμος γνωρίζει περισσότερα για τον εσωτερικό κόσμο του αγαπημένου του ανθρώπου από ό,τι ο ίδιος.
Αυτό μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη και να δημιουργήσει συναισθηματική απόσταση.
Δεν είναι τυχαίο ότι έρευνα της εφαρμογής γνωριμιών Hily έδειξε πως η πλειονότητα των νέων δηλώνει ότι δεν θα ήθελε σχέση με κάποιον που βασίζεται υπερβολικά στην τεχνητή νοημοσύνη για να κατανοήσει τα συναισθήματά του.
Παρά τις ανησυχίες, οι ειδικοί δεν απορρίπτουν τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις ανθρώπινες σχέσεις.
Αντίθετα, θεωρούν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμο εργαλείο προετοιμασίας.
Ο Keven Cotton, που χρησιμοποιεί το ChatGPT μετά από διαφωνίες με τη σύζυγό του, εξηγεί ότι το chatbot τον βοηθά να οργανώνει τις σκέψεις του και να εντοπίζει πιθανά σημεία παρεξήγησης πριν ξεκινήσει μια δύσκολη συζήτηση.
Όπως αναφέρει, η ψυχοθεραπεία που έχει προηγηθεί του επιτρέπει να χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για αυτοκριτική και όχι ως μέσο επιβεβαίωσης των δικών του απόψεων.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει κάποιον να οργανώσει τα συναισθήματά του, να βρει τις κατάλληλες λέξεις ή να προετοιμαστεί για μια δύσκολη συζήτηση.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η συνομιλία με το chatbot αντικαθιστά την πραγματική επικοινωνία.
Η Rachel Wood προτείνει, όταν κάποιος χρησιμοποιεί την AI για να επεξεργαστεί ένα ζήτημα της σχέσης του, να το μοιράζεται ανοιχτά με τον σύντροφό του.
Με αυτόν τον τρόπο η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί ως αφορμή για διάλογο και όχι ως μυστικός συνομιλητής που απομακρύνει το ζευγάρι.
Από την πλευρά της, η Ashley Golden προτείνει τα ζευγάρια να συμφωνούν από την αρχή στους δικούς τους κανόνες για τη χρήση της AI, ορίζοντας τι θεωρείται αποδεκτό και ποια ζητήματα πρέπει να συζητούνται απευθείας μεταξύ τους.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιθανό να γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής τα επόμενα χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι θα επηρεάζει όλο και περισσότερο και τις προσωπικές σχέσεις.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα chatbots μπορούν να λειτουργήσουν ως χρήσιμοι συνομιλητές για αυτοπαρατήρηση, οργάνωση σκέψεων και προετοιμασία δύσκολων συζητήσεων.
Δεν μπορούν, όμως, να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη επικοινωνία, την ενσυναίσθηση και την αμοιβαία κατανόηση που χτίζονται μόνο μέσα από την άμεση επαφή.
Η ουσιαστική σχέση εξακολουθεί να απαιτεί διάλογο, ειλικρίνεια, συμβιβασμούς και κοινή προσπάθεια. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο υποστήριξης, όχι όμως ως αντικαταστάτης του ανθρώπου που βρίσκεται απέναντί μας.
Πηγή περιεχομένου: in.gr
