Καμπανάκι για την κλιματική κρίση: οι ζωτικές ενδείξεις της Γης καταρρέουν, προειδοποιεί διεθνής ερευνητική ομάδα έπειτα από το ετήσιο τσεκάπ του πλανήτη.
Δεν μιλάμε πια για προειδοποίηση για το μέλλον, αλλά για τη διάγνωση του παρόντος, γράφουν οι ερευνητές στο περιοδικό BioScience.
Η 7η ετήσια έκθεση για την Κατάσταση του Κλίματος εξετάζει 16 κλιματικούς δείκτες, από τη θερμοκρασία και τις εκπομπές άνθρακα μέχρι τους ωκεανούς, τις πυρκαγιές και το ενεργειακό ισοζύγιο της Γης. Επτά βρίσκονται σε ακραία ιστορικά ρεκόρ, όπως η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου, η απώλεια των παγετώνων και των πάγων της Γροιλανδίας και η άνοδος της στάθμης των ωκεανών. Οι πιέσεις αυτές φέρνουν τον πλανήτη κοντά σε μη αναστρέψιμα σημεία καμπής.
Νέα ιστορικά υψηλά καταγράφηκαν και για τα τρία βασικά αέρια του θερμοκηπίου: διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου. Τον Μάιο, το διοξείδιο του άνθρακα ξεπέρασε τα 428 μέρη ανά εκατομμύριο, περίπου 50% πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχίζουν να αυξάνονται αντί να μειώνονται (Reuters)
Τα συστήματα που στηρίζουν τη ζωή στη Γη πιέζονται πέρα από τα όρια σταθερότητάς τους, με τις αλλαγές να εξελίσσονται πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να υπάρξει ανταπόκριση, γράφει η διεθνής συντακτική ομάδα με επικεφαλής τον Ουίλιαμ Ριπλ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Όρεγκον.
Ο ρυθμός θέρμανσης του πλανήτη επιταχύνεται και έχει σχεδόν διπλασιαστεί, από περίπου 0,19 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία την περίοδο 1970-2010 σε περίπου 0,36 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία την περίοδο 2010-2024. Με επιταχυνόμενο ρυθμό αυξάνεται επίσης η θερμότητα στους ωκεανούς.
Με τον σημερινό ρυθμό, προειδοποιούν οι ερευνητές, η άνοδος της θερμοκρασίας θα μπορούσε να φτάσει τους 2 βαθμούς Κελσίου πριν από το 2050. Επιπλέον, το φαινόμενο Ελ Νίνιο στον τροπικό Ειρηνικό αναμένεται να ενισχύσει πρόσκαιρα τη θέρμανση τους επόμενους μήνες.
Ένα από τα σημεία καμπής αφορούν το AMOC, ένα σύστημα θερμών επιφανειακών ρευμάτων (κόκκινο) και ψυχρών ρευμάτων μεγάλου βάθους (μπλε) Πηγή: Eric S. Taylor, © Woods Hole Oceanographic Institution)
Τα ορυκτά καύσιμα, βασική αιτία της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, εξακολουθούν να κυριαρχούν στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα. Η κατανάλωση πετρελαίου, γαιάνθρακα και φυσικού αερίου αυξήθηκε κατά 0,9% το 2025, αντί να μειωθεί.
Οι ενεργειακές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ξεπέρασαν για πρώτη φορά τους 41 δισεκατομμύρια τόνους. Παράλληλα, οι πυρκαγιές κατέστρεψαν το 2025 δασική κάλυψη σε 10,8 εκατομμύρια εκτάρια, έκταση περίπου ίση με την Ισλανδία. Οι φωτιές απελευθερώνουν πρόσθετα αέρια του θερμοκηπίου, εντείνοντας τον φαύλο κύκλο της θέρμανσης.
Η θερμική διαστολή του θαλασσινού νερού ευθύνεται για περίπου το 56% της ανόδου της στάθμης τις τελευταίες δεκαετίες. Στη Γροιλανδία, ο όγκος του νερού από επεισόδια ακραίας θερινής τήξης έχει εξαπλασιαστεί.
Η αποψίλωση και η κλιματική αλλαγή απειλούν να οδηγήσουν στην οριστική εξαφάνιση του δάσους του Αμαζονίου (Reuters)
Στις μη αναστρέψιμες μεταβολές που περιμένουν τον πλανήτη χωρίς την άμεση λήψη μέτρων περιλαμβάνεται η διατάραξη της Ατλαντικής Μεσημβρινής Ανατρεπτικής Κυκλοφορίας (AMOC), του συστήματος ρευμάτων που συνδέεται με το θερμό Ρεύμα του Κόλπου και μεταφέρει θερμότητα προς τον Βόρειο Ατλαντικό. Η κατάρρευσή του θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ψύχρανση στη βορειοδυτική Ευρώπη.
Κοντά σε μη αναστρέψιμες απώλειες βρίσκεται το τροπικό δάσος του Αμαζονίου, καθώς η αποδάσωση έρχεται να προστεθεί στην άνοδο της θερμοκρασίας.
Άλλα σημεία καμπής τα οποία δείχνει να πλησιάζει ολοταχώς ο πλανήτης είναι η κατάρρευση των καλυμμάτων πάγου στη Γροιλανδία και τη Δυτική Ανταρκτική, μια δραματική αλλαγή που θα ανέβαζε τη στάθμη των ωκεανών κατά αρκετά μέτρα σε διάστημα μερικών αιώνων.
Η έκθεση αναγνωρίζει ωστόσο και ενθαρρυντικές τάσεις για την κατάσταση της Γης, όπως το γεγονός ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ξεπέρασαν τον γαιάνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή. Παρ’ όλα αυτά, η έκθεση τονίζει ότι, λόγω της αυξανόμενης ζήτησης ενέργειας, η επέκταση των ΑΠΕ δεν είναι αρκετή για να αντικαταστήσει την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων.
H κατάρρευση των πάγων της Γροιλανδίας και της Δυτικής Ανταρκτικής είναι ένα σημείο καμπής που πλησιάζει
Το 2025 η κατανάλωση ηλιακής και αιολικής ενέργειας αυξήθηκε κατά περίπου 18%, ενώ οι πηγές ηλεκτρισμού χαμηλών εκπομπών άνθρακα κάλυψαν το 43% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής. Ωστόσο, οι ανάγκες για προσαρμογή μεγαλώνουν: η σχετική χρηματοδότηση έφτασε μόλις τα 64 δισ. δολάρια το 2024, έναντι εκτιμώμενων ετήσιων αναγκών 310-365 δισ. δολαρίων για τις αναπτυσσόμενες χώρες έως το 2035.
Αν και το ιατρικό ανακοινωθέν είναι μάλλον δυσάρεστο, η ερευνητική ομάδα επισημαίνει ότι ο ασθενής δεν είναι καταδικασμένος.
Η μελλοντική πορεία τόσο του κλιματικού συστήματος όσο και των ανθρώπινων κοινωνιών δεν είναι ακόμα προδιαγεγραμμένη, γράφουν οι ερευνητές. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τα επόμενα χρόνια θα επηρεάσουν καθοριστικά το κατά πόσον οι μελλοντικές γενιές θα κληρονομήσουν έναν πλανήτη με ασταθές κλίμα ή έναν κόσμο με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και βιωσιμότητα.
