Τα Meta Glasses βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας οξείας δημόσιας αντιπαράθεσης, με καμπάνιες, αντιδράσεις και απαγορεύσεις να φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της ιδιωτικότητας.
Η συζήτηση δεν αφορά πια μόνο την τεχνολογία, αλλά και το πώς αλλάζουν τα όρια της συναίνεσης στον δημόσιο χώρο.
Μια αφίσα σε στάση λεωφορείου στο ανατολικό Λονδίνο δεν διαφήμιζε νέο προϊόν της Meta. Αντίθετα, έδειχνε τον καταδικασμένο μαστροπό και παιδοβιαστή Τζέφρι Έπσταϊν να φορά ένα ζευγάρι Meta AI Glasses, με το σύνθημα: Γυαλιά για ανθρώπους που δεν ξέρουν τι σημαίνει συναίνεση.
Η εικόνα ήταν μέρος καμπάνιας της ακτιβιστικής ομάδας Everyone Hates Elon, που θέλησε να συνδέσει τα έξυπνα γυαλιά με την παραβίαση της ιδιωτικότητας. Λίγα τετράγωνα πιο πέρα, κοντά στα γραφεία της Meta στο Kings Cross, μια δεύτερη αφίσα έδινε την ψευδαίσθηση κανονικής διαφήμισης, όμως όσο ο περαστικός πλησίαζε, το πρόσωπο του μοντέλου μετατρεπόταν σε κρανίο και το μήνυμα άλλαζε από Meta AI Glasses σε Meta: Were always watching (Meta: Σας παρακολουθούμε πάντα).
Η επιλογή του Έπσταϊν προκάλεσε αντιδράσεις, όμως οι δημιουργοί της καμπάνιας υποστήριξαν, σύμφωνα με τους Sunday Times, ότι στόχος τους ήταν να ανοίξει η συζήτηση για το κατά πόσο μια συσκευή που μπορεί να καταγράφει διακριτικά εικόνα και ήχο αλλάζει τα όρια της συναίνεσης στον δημόσιο χώρο.
Η εκστρατεία δεν εμφανίστηκε τυχαία. Τα τελευταία χρόνια τα Meta Glasses βρίσκονται όλο και συχνότερα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, καθώς η διάδοσή τους συνοδεύεται από ερωτήματα που ξεπερνούν κατά πολύ την τεχνολογία και αγγίζουν προσωπικά δεδομένα, ασφάλεια και δικαιώματα.
Τα έξυπνα γυαλιά της Meta αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με την EssilorLuxottica και κυκλοφορούν με σκελετούς Ray-Ban και Oakley. Διαθέτουν κάμερα υπερευρείας λήψης 12 megapixel, μικρόφωνα, ανοικτού τύπου ηχεία και λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης που επιτρέπουν λήψη φωτογραφιών και βίντεο, τηλεφωνικές κλήσεις, ζωντανές μεταδόσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και υπηρεσίες όπως μετάφραση σε πραγματικό χρόνο.
Η Meta παρουσιάζει τη συσκευή ως εργαλείο που επιτρέπει στον χρήστη να αλληλεπιδρά με τον ψηφιακό κόσμο χωρίς να χρειάζεται να κοιτάζει συνεχώς την οθόνη του κινητού του.
Όσο όμως αυξάνονται οι δυνατότητες της τεχνολογίας, τόσο μεγαλώνουν και οι ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι έχει ενσωματώσει μηχανισμούς προστασίας της ιδιωτικότητας. Κάθε φορά που ενεργοποιείται η κάμερα, ανάβει μια φωτεινή ένδειξη LED στο πλαίσιο των γυαλιών, ενώ οι χρήστες καλούνται να ενημερώνουν τους ανθρώπους γύρω τους όταν πραγματοποιούν καταγραφή.
Παράλληλα, η Meta ανακοίνωσε ότι τροποποίησε το λογισμικό της ώστε τα γυαλιά να σταματούν να λειτουργούν εάν κάποιος επιχειρήσει να καλύψει ή να αφαιρέσει τη φωτεινή ένδειξη, αφού διαπιστώθηκε ότι ορισμένοι χρήστες προσπαθούσαν να την παρακάμψουν.
Ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι, έχει δηλώσει ότι η εταιρεία αφαιρεί επίσης περιεχόμενο που χρησιμοποιεί μυστικές καταγραφές για παρενόχληση ή εκμετάλλευση ανθρώπων.
Από τις πιο ηχηρές δημόσιες παρεμβάσεις ήταν εκείνη της τραγουδίστριας Lorde, η οποία κατά τη διάρκεια συναυλίας της στη Μαδρίτη κάλεσε το κοινό να μην αγοράσει τα Meta Glasses.
«Στο διάολο αυτά τα γυαλιά. Μην τα αγοράσετε. Δεν είναι σέξι», είπε από τη σκηνή, εκφράζοντας την ανησυχία της ότι γίνεται ολοένα δυσκολότερο να καταλάβει κανείς αν κάποιος φορά απλώς γυαλιά ηλίου ή μια συσκευή που μπορεί να τον καταγράφει.
Η τοποθέτησή της συμπύκνωσε έναν φόβο που εκφράζεται όλο και συχνότερα: ότι η συνεχής δυνατότητα καταγραφής μετατρέπει τον δημόσιο χώρο σε περιβάλλον όπου η ιδιωτικότητα γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη.
Την ανησυχία αυτή ενισχύει η εμφάνιση βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που έχουν τραβηχτεί με Meta Glasses χωρίς οι άνθρωποι που εμφανίζονται να γνωρίζουν ότι καταγράφονται.
Ιδιαίτερα έντονο είναι το φαινόμενο σε ορισμένους κύκλους της λεγόμενης manosphere, όπου δημιουργοί περιεχομένου προσεγγίζουν άγνωστες γυναίκες στον δρόμο, καταγράφουν τις αντιδράσεις τους και δημοσιεύουν το υλικό για να συγκεντρώσουν προβολές και έσοδα.
Σύμφωνα με τη Στέφανι Γουέσκοτ, ερευνήτρια στο Monash University της Αυστραλίας, η πρακτική αυτή δεν είναι απλώς μια νέα μορφή διαδικτυακού περιεχομένου. Όπως υποστηρίζει μιλώντας στο EL PAÍS English, αναπαράγει μια σχέση εξουσίας, καθώς επιτρέπει σε κάποιον να παρακολουθεί και να καταγράφει άλλους ανθρώπους χωρίς εκείνοι να το γνωρίζουν ή να έχουν δώσει τη συναίνεσή τους.
Οι γυναίκες δεν είναι οι μόνες που βρίσκονται στο στόχαστρο. Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούν επίσης βίντεο με εργαζόμενους στην εστίαση, υπαλλήλους καταστημάτων και άστεγους ανθρώπους, οι οποίοι μετατρέπονται σε περιεχόμενο ψυχαγωγίας χωρίς να το γνωρίζουν.
Η δημόσια συζήτηση τροφοδοτήθηκε και από συγκεκριμένα περιστατικά.
Στη Βαρκελώνη συνελήφθη άνδρας που κατηγορήθηκε ότι χρησιμοποιούσε έξυπνα γυαλιά για να καταγράφει εκατοντάδες νεαρές γυναίκες χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Στη Νέα Υόρκη έγινε viral η ανάρτηση μιας γυναίκας, η οποία περιέγραψε την έκπληξή της όταν διαπίστωσε ότι η αισθητικός που της έκανε αποτρίχωση φορούσε Meta Glasses κατά τη διάρκεια της συνεδρίας.
Αντίστοιχα, έντονες αντιδράσεις προκάλεσε η υπόθεση ενός άνδρα που διαμαρτυρήθηκε δημόσια επειδή μια επιβάτιδα έσπασε τα έξυπνα γυαλιά του μέσα στο μετρό, πιστεύοντας ότι τη βιντεοσκοπούσε. Η πλειονότητα των σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στάθηκε στο πλευρό της γυναίκας, υποστηρίζοντας ότι η αβεβαιότητα για το αν κάποιος καταγράφεται αρκεί για να δημιουργήσει αίσθημα ανασφάλειας.
Για τους ειδικούς στην κυβερνοασφάλεια, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν μια συσκευή μπορεί να καταγράφει εικόνα και ήχο, αλλά τι συμβαίνει με το υλικό που συλλέγεται.
Ο ειδικός σε θέματα κυβερνοασφάλειας Φάμπιο Ασολίνι επισημαίνει στο El Pais ότι η νομιμότητα μιας καταγραφής εξαρτάται από τη νομοθεσία κάθε χώρας και από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται το υλικό. Όπως εξηγεί, το γεγονός ότι μια συσκευή διαθέτει τεχνικά τη δυνατότητα καταγραφής δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση της είναι νόμιμη.
Η μεγαλύτερη ανησυχία, σύμφωνα με τον ίδιο, αφορά το πού αποθηκεύονται τα δεδομένα, ποιος αποκτά πρόσβαση σε αυτά και κατά πόσο μπορούν να αξιοποιηθούν για αναγνώριση προσώπων, δημιουργία προφίλ ή άλλες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης χωρίς τη γνώση των ανθρώπων που έχουν καταγραφεί.
Παρόμοια είναι και η θέση της κοινωνιολόγου Σεσίλια Μπιζότο, η οποία υποστηρίζει στο El Pais ότι το ισχύον πλαίσιο συχνά αφήνει εκτεθειμένα τα θύματα. Όπως επισημαίνει, όταν κάποιος καταγράφεται χωρίς τη συγκατάθεσή του και το υλικό χρησιμοποιείται για χλευασμό ή σεξουαλική παρενόχληση, οι δυνατότητες αντίδρασης είναι περιορισμένες, ενώ όσοι δημοσιεύουν τέτοιο περιεχόμενο μπορεί ακόμη και να αποκομίζουν οικονομικό όφελος μέσω των προβολών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι ανησυχίες, πάντως, δεν περιορίζονται μόνο στην προστασία της ιδιωτικότητας. Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα του Reuters, ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, προειδοποίησε με επιστολή του προς τα αμερικανικά στρατεύματα ότι βίντεο και φωτογραφίες που αναρτώνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από κινητά τηλέφωνα ή έξυπνα γυαλιά μπορούν να προσφέρουν στο Ιράν πολύτιμες πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα των επιθέσεών του εναντίον αμερικανικών βάσεων. Στην επιστολή του κάνει ειδική αναφορά σε βίντεο που καταγράφηκε με Meta Glasses κατά τη διάρκεια ιρανικής πυραυλικής και μη επανδρωμένης επίθεσης σε αμερικανική βάση στην Ιορδανία, προειδοποιώντας ότι τέτοιου είδους αναρτήσεις μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο ζωές στρατιωτών και αμάχων. Το Reuters αναφέρει ακόμη ότι εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο να ζητηθεί από ορισμένους στρατιώτες που υπηρετούν στην περιοχή να παραδώσουν τα κινητά τους τηλέφωνα για λόγους επιχειρησιακής ασφάλειας.
Παράλληλα, ανησυχία προκαλεί και η χρήση των Meta Glasses από ομοσπονδιακούς πράκτορες των ΗΠΑ. Σύμφωνα με έρευνα του Independent, στελέχη της Υπηρεσίας Μετανάστευσης των ΗΠΑ (ICE) έχουν καταγραφεί να φορούν τα έξυπνα γυαλιά κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων, με οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων να εκφράζουν φόβους ότι οι δυνατότητές τους θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για ευρύτερη επιτήρηση και καταγραφή πολιτών.
Οι προβληματισμοί αυτοί έχουν αρχίσει να επηρεάζουν και τις δημόσιες πολιτικές.
Η Πολιτεία της Νέας Υόρκης αποφάσισε να απαγορεύσει από τις 20 Ιουλίου την είσοδο σε όλες τις πολιτειακές δικαστικές αίθουσες με Meta Ray-Ban και άλλα έξυπνα γυαλιά που διαθέτουν κάμερα, μικρόφωνο ή υπολογιστικό σύστημα.
Η απαγόρευση αφορά το σύνολο των περίπου 1.240 δικαστηρίων της Πολιτείας και ισχύει για δικηγόρους, διαδίκους, μάρτυρες, συγγενείς, εργαζομένους και πολίτες. Όσοι φορούν τέτοιες συσκευές καλούνται να τις παραδίδουν στους δικαστικούς υπαλλήλους πριν εισέλθουν στις αίθουσες.
Οι δικαστικές αρχές υποστήριξαν ότι, παρότι τα Meta Glasses διαθέτουν φωτεινή ένδειξη κατά την καταγραφή, αυτή είναι αρκετά μικρή ώστε να μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη, γεγονός που δημιουργεί κινδύνους για την προστασία της ιδιωτικότητας μέσα στα δικαστήρια.
Η απόφαση ήρθε λίγους μήνες μετά το περιστατικό σε δικαστήριο της Καλιφόρνια, όταν μέλη της ομάδας ασφαλείας του Μαρκ Ζούκερμπεργκ εμφανίστηκαν φορώντας έξυπνα γυαλιά κατά τη διάρκεια δίκης. Η δικαστής είχε προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε καταγραφή θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε κυρώσεις για περιφρόνηση δικαστηρίου.
Η απαγόρευση, πάντως, δεν έμεινε χωρίς επικριτές.
Αρθρογράφος του Forbes υποστηρίζει ότι μια γενική απαγόρευση αντιμετωπίζει όλους τους χρήστες έξυπνων γυαλιών ως εν δυνάμει παραβάτες, την ώρα που τα smartphones -τα οποία επίσης μπορούν να καταγράφουν διακριτικά ήχο και εικόνα- εξακολουθούν να επιτρέπονται στα δικαστήρια, έστω και αν η καταγραφή απαγορεύεται.
Το ίδιο άρθρο επισημαίνει ότι τα έξυπνα γυαλιά αποκτούν ολοένα και περισσότερες εφαρμογές πέρα από τη λήψη φωτογραφιών και βίντεο. Χρησιμοποιούνται ήδη για ζωντανή μετάφραση, εμφάνιση υποτίτλων σε πραγματικό χρόνο για ανθρώπους με προβλήματα ακοής, αλλά και ως βοήθημα σε άτομα που δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν πολύπλοκες ή συναισθηματικά φορτισμένες συζητήσεις.
Κατά την ίδια άποψη, το ζητούμενο δεν είναι να απαγορευτεί μια τεχνολογία συνολικά, αλλά να τιμωρείται η παράνομη χρήση της, όπως συμβαίνει ήδη με τις μη συναινετικές καταγραφές και τη δημοσιοποίηση προσωπικού υλικού.
Την ίδια στιγμή, η Meta προσπαθεί να παρουσιάσει τα έξυπνα γυαλιά ως προϊόν ευρείας κατανάλωσης. Στο πλαίσιο αυτό συνεργάστηκε με την Κάιλι Τζένερ για την προώθηση ειδικής έκδοσης της συσκευής.
Η επιλογή αυτή δεν έμεινε αναπάντητη. Μέλη της ακτιβιστικής ομάδας που οργάνωσε την καμπάνια στο Λονδίνο δημιούργησαν σατιρικές αφίσες με την επιχειρηματία, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και ένα διάσημο πρόσωπο δεν μπορεί να αλλάξει τη συζήτηση γύρω από τα ζητήματα συναίνεσης και ιδιωτικότητας.
Σύμφωνα με τους Sunday Times, αίσθηση προκάλεσε και η αντίδραση του Λεονάρντο Μαρία Ντελ Βέκιο, προέδρου και επικεφαλής στρατηγικής της EssilorLuxottica, ο οποίος ανάρτησε μία από τις σατιρικές αφίσες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνοδεύοντάς τη με χιουμοριστικό σχόλιο. Οι ακτιβιστές απάντησαν ότι δεν θεωρούν το ζήτημα αστείο, υποστηρίζοντας πως οι δυνατότητες της τεχνολογίας απαιτούν σοβαρή δημόσια συζήτηση.
Η δυσπιστία απέναντι στα έξυπνα γυαλιά δεν είναι νέα.
Όταν η Google παρουσίασε τα Google Glass πριν από περισσότερο από μία δεκαετία, καθιερώθηκε ο υποτιμητικός όρος Glasshole (σ.σ. μ*λ*κας με γυαλιά) για να περιγράψει όσους κατέγραφαν ανθρώπους σε δημόσιους χώρους χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
Σήμερα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανίζεται όλο και συχνότερα ένας νέος χαρακτηρισμός για τα Meta Glasses: pervert glasses (γυαλιά των διεστραμμένων), αντανακλώντας την καχυποψία που συνοδεύει την τεχνολογία.
Ακόμη και δημοσιογράφοι που δοκίμασαν τη συσκευή περιγράφουν ανάμεικτα συναισθήματα. Συντάκτης του Wired έγραψε ότι, παρότι δεν θεωρεί πως τα γυαλιά προορίζονται για κακόβουλη χρήση, ένιωθε άβολα φορώντας τα σε δημόσιους χώρους. Αντίστοιχη εμπειρία περιέγραψε και δημοσιογράφος του Guardian, σημειώνοντας ότι η αίσθηση πως μπορείς να καταγράφεις διακριτικά τους γύρω σου δημιουργεί ηθικά διλήμματα ακόμη και όταν δεν χρησιμοποιείς ποτέ την κάμερα.
Παρά τις αντιδράσεις, οι πωλήσεις των έξυπνων γυαλιών συνεχίζουν να αυξάνονται και η Meta επενδύει στην περαιτέρω ανάπτυξη της κατηγορίας, με φιλοδοξία να μετατρέψει τα γυαλιά σε μία από τις βασικές συσκευές πρόσβασης στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Η ίδια η εταιρεία επιμένει ότι έχει σχεδιάσει το προϊόν με ενσωματωμένες δικλείδες προστασίας της ιδιωτικότητας, υπογραμμίζοντας ότι η φωτεινή ένδειξη καταγραφής δεν μπορεί να απενεργοποιηθεί από τον χρήστη και ότι αφαιρεί περιεχόμενο που παραβιάζει τους κανόνες περί παρενόχλησης.
Ωστόσο, όσο οι δυνατότητες των έξυπνων γυαλιών διευρύνονται, τόσο εντονότερη γίνεται και η συζήτηση για τα όρια της τεχνολογίας. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι συσκευές αυτές μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με τον ψηφιακό κόσμο, αλλά αν οι κοινωνίες, οι νόμοι και οι ίδιες οι εταιρείες θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν ότι η καινοτομία δεν θα έρθει σε βάρος της ιδιωτικότητας και της συναίνεσης.
*Κεντρική Φωτογραφία: Instagram @everyonehateselon
https://www.tiktok.com/@niessaxoxo_/video/7538155695066074398
