Στο Μπουένος Άιρες της δεκαετίας του 1950, ο Μπλαγκόγιε Γιοβόβιτς, πρώην μέλος του Γιουγκοσλαβικού Στρατού στην Πατρίδα, ζει ήσυχα, διευθύνοντας μαζί με τον φίλο του Γιάκοβ ένα εργοστάσιο φελλού και σχεδιάζοντας τον γάμο του. Η Hand of Justice ξεκινά από αυτή τη φαινομενικά ήρεμη ζωή, που ανατρέπεται όταν ένα τυχαίο περιστατικό τον φέρνει ξανά αντιμέτωπο με το παρελθόν του.
Όταν σε έναν πολυσύχναστο δρόμο συναντά έναν άνδρα με τατουάζ των Ουστάσι, ο Γιοβόβιτς μαθαίνει πως ο διαβόητος Άντε Πάβελιτς, ηγέτης του καθεστώτος των Ουστάσι στην Κροατία και σύμμαχος των Ναζί, κρύβεται στην πόλη υπό κρατική προστασία. Τότε αποφασίζει να τον οδηγήσει στη δικαιοσύνη με τον δικό του τρόπο.
Την ιστορία του Μπλαγκόγιε Γιοβόβιτς, που πυροβόλησε και τραυμάτισε τον Άντε Πάβελιτς το 1957 με δύο σφαίρες, αφηγείται το ιστορικό θρίλερ με ρυθμό κατασκοπευτικής περιπέτειας «Hand of Justice» (Ruka Pravde), σε σκηνοθεσία των Σέρβων δημιουργών Νέμανια Τσέρανιτς και Νεμπόισα Πάικιτς. Η ταινία έκανε διεθνή πρεμιέρα στο Τμήμα Ανοιχτοί Ορίζοντες του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
«Δεν είναι απλώς μια ιστορία για μια απόπειρα δολοφονίας, αλλά για έναν άνθρωπο που είναι διατεθειμένος να θυσιάσει τα καλύτερα στοιχεία της ζωής του για κάτι που θεωρεί ανώτερο σκοπό», είπε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο σκηνοθέτης Νέμανια Τσέρανιτς. Πρόσθεσε ότι η ταινία του είναι επίκαιρη και σήμερα, «σε μια εποχή που ζούμε όλο και πιο ατομικιστικά, με τους περισσότερους από εμάς να εστιάζουν κυρίως στη δική τους ζωή».
«Αυτό που με προσέλκυσε περισσότερο είναι ο χαρακτήρας του Μπλαγκόγιε Γιοβόβιτς και το γεγονός ότι ένας άνθρωπος, ο οποίος είχε ήδη μια σταθερή ζωή, δουλειά και ένα μέλλον μπροστά του, αποφάσισε να ρισκάρει τα πάντα για να εντοπίσει και να τιμωρήσει τον Άντε Πάβελιτς – έναν άνθρωπο υπεύθυνο για κάποια από τα πιο φρικτά εγκλήματα στην ιστορία μας», διευκρίνισε.
«Αυτό που βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι ο Μπλάγκογιε δεν εργαζόταν για καμία υπηρεσία πληροφοριών. Ήταν ένας πρώην στρατιώτης του Γιουγκοσλαβικού Στρατού στην Πατρίδα, ο οποίος ανέλαβε μια εξαιρετικά δύσκολη αποστολή. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να θυμόμαστε τέτοιες ιστορίες σήμερα, ειδικά επειδή οι ενέργειες του Μπλαγκόγιε παρέμειναν σχεδόν εντελώς άγνωστες στο ευρύ κοινό για δεκαετίες», υπογράμμισε ο Σέρβος σκηνοθέτης και σεναριογράφος.
Ο Μπλαγκόγιε Γιόβοβιτς επέστρεψε για πρώτη φορά στην πρώην Γιουγκοσλαβία, την τότε ένωση Σερβίας – Μαυροβουνίου, το 1999, επισκέφθηκε το μοναστήρι Όστρογκ στο Μαυροβούνιο, όπου συναντήθηκε με τον Μητροπολίτη Αμφιλόχιο Ράντοβιτς, και δήλωσε δημόσια για πρώτη φορά ότι ήταν το πρόσωπο που ευθυνόταν για την απόπειρα δολοφονίας του Άντε Πάβελιτς.
Στην ταινία «Hand of Justice» ο Μπλαγκόγιε Γιόβοβιτς δεν παρουσιάζεται μόνο ως άνθρωπος που αναζητά εκδίκηση, αλλά και ως κάποιος που προσπαθεί να ξαναχτίσει τη ζωή του, μέχρι τη στιγμή που το παρελθόν τον προλαβαίνει ξαφνικά. Ο Νέμανια Τσέρανιτς εξήγησε πως εκεί βρίσκεται και το μεγαλύτερο δράμα του χαρακτήρα.
«Ο Μπλάγκογιε είναι ένας άνθρωπος που έχει την ευκαιρία να συνεχίσει να ζει μια φυσιολογική ζωή, να επικεντρωθεί στη δουλειά του και στο μέλλον του, αλλά κάποια στιγμή αποφασίζει να τα θέσει όλα αυτά σε κίνδυνο», ανέφερε ο σκηνοθέτης. Και πρόσθεσε: «Δεν καθοδηγείται μόνο από προσωπικά κίνητρα, αλλά από μια αίσθηση ευθύνης απέναντι στον λαό του και στα θύματα που δεν δικαιώθηκαν ποτέ. Ήταν σημαντικό για μένα να δείξω πόσο δύσκολη είναι μια τέτοια απόφαση και πόσο κοστίζει σε αυτόν που τη λαμβάνει».
Για τον Νέμανια Τσέρανιτς ήταν επίσης σημαντικό να δείξει ότι ο Μπλαγκόγιε και οι άνθρωποι που τον βοήθησαν δεν είχαν περιθώρια για λάθη. «Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισαν ήταν, αρχικά, να εντοπίσουν και να ταυτοποιήσουν τον Άντε Πάβελιτς -ο οποίος κρυβόταν στην Αργεντινή χρησιμοποιώντας ψεύτικο όνομα -και, στη συνέχεια, να βρουν τρόπο να τον πλησιάσουν και να πραγματοποιήσουν την απόπειρα δολοφονίας.
Έπρεπε να τα κάνουν όλα αυτά μυστικά, γνωρίζοντας ότι ακόμη και το παραμικρό λάθος θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο όχι μόνο τη δική τους ζωή, αλλά και τη ζωή των οικογενειών τους. Αυτή η διαρκής αίσθηση κινδύνου και αβεβαιότητας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του δράματος και της αγωνίας της ταινίας», σημείωσε.
Στην ερώτηση αν «η ταινία θέτει το ηθικό ερώτημα: μπορεί μια πράξη προσωπικής εκδίκησης να θεωρηθεί δικαιοσύνη, ιδίως όταν οι θεσμοί που οφείλουν να απονέμουν δικαιοσύνη έχουν αποτύχει», ο σκηνοθέτης είπε ότι στην ιστορία επιβάλλονται εξαιρέσεις.
«Πιστεύω ότι υπάρχουν συνθήκες στην ιστορία όπου πρέπει να γίνονται εξαιρέσεις, ειδικά όταν αναφερόμαστε σε άτομα όπως ο Άντε Πάβελιτς, ο οποίος αποκαλούνταν κάποτε “Χίτλερ των Βαλκανίων”. Υπήρξε υπεύθυνος για μερικά από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κι όμως κατάφερε να διαφύγει και να αποφύγει τη δικαιοσύνη. Υπάρχει το παράδειγμα του Άντολφ Άιχμαν, τον οποίο η ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών Μοσάντ εντόπισε στην Αργεντινή, μετέφερε στο Ισραήλ και παρέπεμψε σε δίκη, όπου και καταδικάστηκε για τα εγκλήματά του. Κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ στην περίπτωση του Πάβελιτς. Υπήρξε, ωστόσο, ο Μπλαγκόγιε Γιοβόβιτς, ο οποίος αποφάσισε να αναλάβει ο ίδιος αυτό που οι θεσμοί απέτυχαν να πράξουν», τόνισε.
«Γι’ αυτόν τον λόγο, θεωρώ ότι οι πράξεις του δεν μπορούν να εκληφθούν απλώς ως προσωπική εκδίκηση. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται πρωτίστως για ζήτημα ιστορικής δικαιοσύνης και ευθύνης απέναντι στα θύματα. Φυσικά, εδώ εγείρονται σοβαρά ηθικά διλήμματα, αλλά πιστεύω πως είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τις συνθήκες υπό τις οποίες ελήφθη μια τέτοια απόφαση», υπογράμμισε ο Νέμανια Τσέρανιτς.
Ιστορική πραγματικότητα με όλα τα στοιχεία ενός καλού θρίλερ
Από την αρχή ο σκηνοθέτης ήθελε να δημιουργήσει ένα κατασκοπευτικό θρίλερ που να ακολουθεί τους κανόνες του κλασικού κινηματογραφικού είδους, αλλά ταυτόχρονα να φέρει κάτι μοναδικό, που να αφορά την ιστορία της χώρας του.
«Η ίδια η ιστορική πραγματικότητα περιέχει ήδη σχεδόν όλα τα συστατικά ενός καλού θρίλερ: κρυμμένες ταυτότητες, αναζήτηση, κίνδυνο, μυστικά και διαρκή αβεβαιότητα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το γεγονός ότι υπάρχουν ορισμένα κενά στα ιστορικά αρχεία, καθώς ο Μπλαγκόγιε και οι συνεργάτες του αναγκάζονταν να δρουν απολύτως μυστικά. Δεν υπήρχε περιθώριο για λάθη, καθώς το παραμικρό σφάλμα θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τόσο τους ίδιους όσο και τους αγαπημένους τους. Αυτό μας έδωσε μια δημιουργική ελευθερία να χτίσουμε μια ιστορία γεμάτη αγωνία, μέσω της κινηματογραφικής αφήγησης, παραμένοντας παράλληλα πιστοί στην ιστορική της ουσία», είπε ο Νέμανια Τσέρανιτς.
Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, η ιστορία της ταινίας είναι ιδιαίτερα επίκαιρη σήμερα, σε μια εποχή που ζούμε όλο και πιο ατομικιστικά και οι περισσότεροι εστιάζουν στη δική τους ζωή, στα προβλήματά τους και στα προσωπικά τους συμφέροντα. Ο Μπλαγκόγιε έπραξε ακριβώς το αντίθετο, καθώς δεν κινήθηκε από προσωπικό όφελος αλλά από το ιδανικό της ιστορικής δικαιοσύνης και την ευθύνη απέναντι στα θύματα του λαού του.
«Ήταν διατεθειμένος να ρισκάρει όλα όσα είχε χτίσει: την οικογένειά του, τη δουλειά του, την ασφάλειά του, καθώς και την καλή ζωή που είχε δημιουργήσει για τον εαυτό του. Θεωρώ ότι σήμερα θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί κάποιος πρόθυμος να κάνει μια τέτοια θυσία. Γι’ αυτό ακριβώς πιστεύω ότι είναι σημαντικό να κατανοήσουμε όχι μόνο τι έκανε ο Μπλαγκόγε, αλλά και γιατί ήταν διατεθειμένος να το κάνει», τόνισε.
Αναφερόμενος στον τίτλο της ταινίας, ο οποίος στα ελληνικά μεταφράζεται «Το Χέρι της Δικαιοσύνης», ο Νέμανια Τσέρανιτς είπε ότι το φιλμ εστιάζει στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την εκδίκηση, έννοιες που στην περίπτωση του Μπλαγκόγιε είναι σχεδόν αδύνατο να διαχωριστούν.
«Αυτό που για κάποιον φαντάζει ως εκδίκηση, για κάποιον άλλον μπορεί να εκληφθεί ως πράξη δικαιοσύνης. Πίστευε ότι έπραττε κάτι δίκαιο, όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για λογαριασμό των θυμάτων που δεν έζησαν αρκετά ώστε να δουν τους υπεύθυνους για τα δεινά τους να τιμωρούνται. Γι’ αυτό, κατά τη γνώμη μου, ο τίτλος “Το Χέρι της Δικαιοσύνης” παραπέμπει σε έναν άνθρωπο που αποφασίζει να πάρει τον νόμο στα χέρια του, με όλα τα ηθικά διλήμματα και τις συνέπειες που συνεπάγεται μια τέτοια απόφαση.
Αναφερόμενος στη μεγαλύτερη πρόκληση κατά την αναπαράσταση της δεκαετίας του 1950, ο Νέμανια Τσέρανιτς είπε ότι επρόκειτο για την απόδοση της Αργεντινής εκείνης της εποχής. Γυρίσματα έγιναν στη Σερβία και την Αργεντινή, ενώ χρειάστηκε να αναδημιουργηθεί το μεγαλύτερο μέρος του Μπουένος Άιρες με τοποθεσίες στο Βελιγράδι, το Νόβι Σαντ και τη Σουμπότιτσα, με τη συμβολή της σκηνογραφίας και των οπτικών εφέ.
«Στο Μπουένος Άιρες πραγματοποιήσαμε γυρίσματα σε αυθεντικούς χώρους, γεγονός εξαιρετικά σημαντικό για να αποκτήσει η ταινία μια αίσθηση αληθοφάνειας», εξήγησε. Πρόσθεσε επίσης ότι μια ακόμη δυσκολία ήταν η ισπανική γλώσσα, την οποία οι ηθοποιοί έπρεπε να μάθουν για τους ρόλους τους.
«Πρέπει πραγματικά να τους επαινέσω, καθώς έκαναν εξαιρετική δουλειά. Όλα αυτά απαίτησαν πολύ σοβαρή προετοιμασία και μεγάλη προσοχή στη λεπτομέρεια. Θέλαμε ο κόσμος που δημιουργούσαμε να φαντάζει αυθεντικός, ώστε το κοινό να μην έχει την αίσθηση ότι παρακολουθεί μια ιστορική αναπαράσταση, αλλά ότι βρίσκεται πράγματι στην Αργεντινή εκείνης της εποχής», κατέληξε.
Κατερίνα Γιαννίκη
*Επισυνάπτονται φωτογραφίες της ταινίας και πορτρέτα των συντελεστών (στούντιο Άρης Ράμμος) που παραχώρησε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης
