«Η κοινωνία αγνοεί όλο και περισσότερο τους κινδύνους των πυρκαγιών», τονίζει ο διακεκριμένος καθηγητής Δασολογίας Hubert Hasenauer, επισημαίνοντας ότι όλο και συχνότερα χτίζονται κατοικίες κάτω από δέντρα ή σε περιοχές όπου ο κίνδυνος είναι ήδη γνωστός. Με αυτόν τον τρόπο, όπως λέει, μειώνεται και η αίσθηση ευθύνης της κοινωνίας.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Αθηναϊκό και Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο κ. Hasenauer, ο οποίος αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αναφέρει ότι «οι άνθρωποι απλώς χάνουν τον σεβασμό τους προς τη Φύση και αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο τη Φύση σαν ένα πάρκο όπου τα πάντα ελέγχονται». Μιλά ακόμη για τον ρόλο των δασών στον παγκόσμιο κύκλο του άνθρακα και στον μετριασμό της κλιματικής κρίσης, για τα εργαλεία που προσφέρει η επιστήμη στην πρόβλεψη της συμπεριφοράς των πυρκαγιών και για τον σχεδιασμό που χρειάζεται από την οργανωμένη πολιτεία, ώστε να προλαμβάνονται καταστροφικές πυρκαγιές σε ζώνες υψηλού κινδύνου, όπου ο αστικός ιστός συναντά το δάσος, δηλαδή σε δασικές εκτάσεις κοντά σε κατοικίες και τουριστικές περιοχές.
Ο καθηγητής Hubert Hasenauer είναι παγκοσμίως διακεκριμένος επιστήμονας της Δασολογίας και του Φυσικού Περιβάλλοντος σε θέματα που αφορούν τη διαχείριση και τη μοντελοποίηση δασικών οικοσυστημάτων, καθώς και τον ρόλο των δασών στον παγκόσμιο κύκλο του άνθρακα και στον μετριασμό της κλιματικής κρίσης.
Μέσα από την πρωτοποριακή ερευνητική του δραστηριότητα, ανέπτυξε το 1994 το μοντέλο αύξησης δασικών δέντρων MOSES, το οποίο εφαρμόζεται σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ συνέβαλε και στην ανάπτυξη βιογεωχημικών μοντέλων διεργασιών των δασικών οικοσυστημάτων που εκτιμούν την αποθήκευση και τη ροή άνθρακα, αζώτου και νερού.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του καθηγητή Ηubert Hasenauer στη Σμαρώ Αβραμίδου για :
Ερώτηση: Πώς μπορούν τα δάση να συμβάλουν αποτελεσματικότερα στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και ποια είναι τα όρια του ρόλου τους ως αποθηκών άνθρακα;
Απάντηση: Τα δάση αντιπροσωπεύουν τη μεγαλύτερη χερσαία δεξαμενή άνθρακα (αποθέματα άνθρακα) και συσσωρεύουν άνθρακα κάθε χρόνο (δέσμευση άνθρακα). Επίσης, αποδεσμεύουν άνθρακα μέσω της αποσύνθεσης, των καταστροφικών συμβάντων και της διαπνοής.
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τα αποθέματα άνθρακα (π.χ. τον όγκο του ιστάμενου ξυλώδους κεφαλαίου) από τη δέσμευση άνθρακα (την ετήσια αύξηση), επειδή, καθώς τα δέντρα γερνούν, ένα μεγαλύτερο ποσοστό του άνθρακα που προσλαμβάνεται μέσω της φωτοσύνθεσης απαιτείται για τη διαπνοή και μικρότερο ποσοστό καταλήγει στη δέσμευση άνθρακα. Έτσι, τα γηραιά δάση αποθηκεύουν πολύ άνθρακα, αλλά δεσμεύουν λιγότερο σε σύγκριση με τα νεότερα δάση, τα οποία παρουσιάζουν χαμηλά αποθέματα άνθρακα, αλλά δεσμεύουν περισσότερο. Ο λόγος είναι οι ανάγκες διαπνοής, οι οποίες αυξάνονται μαζί με τη συσσωρευμένη βιομάζα (αποθέματα άνθρακα).
Επομένως, η αποτελεσματική διαχείριση των δασών θα πρέπει να διατηρεί τα δάση νεότερα, ώστε να έχουν υψηλό ρυθμό δέσμευσης άνθρακα, ενώ τα συγκομιζόμενα προϊόντα ξύλου θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κτιρίων (και όχι για την καύση του ξύλου), ώστε ο άνθρακας να αποθηκεύεται εκτός του δάσους. Θα μπορούσε αυτό να θεωρηθεί ως επέκταση της «περιόδου περιφοράς» (rotation period), καθώς, για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής μέσω της μείωσης του CO2 από την ατμόσφαιρα, δεν έχει σημασία αν ο άνθρακας αποθηκεύεται σε ξύλινα κτίρια ή σε γηραιά δέντρα στα δάση.
Ωστόσο, για τη δέσμευση άνθρακα, αυτό κάνει τεράστια διαφορά, καθώς τα γηραιά δάση δεσμεύουν λίγο άνθρακα σε σύγκριση με τα νεότερα, λόγω των αυξανόμενων αναγκών διαπνοής της συσσωρευμένης βιομάζας (η οποία απελευθερώνει άνθρακα πίσω στην ατμόσφαιρα).
Μία επιπρόσθετη επίδραση είναι ότι τα νεότερα δάση διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο διαταραχών σε σύγκριση με τα γηραιότερα δάση, και αυτό συνιστά έναν επιπλέον κίνδυνο για τον κύκλο του άνθρακα, καθώς μέσω των διαταραχών απελευθερώνονται συχνά μεγάλες ποσότητες άνθρακα στην ατμόσφαιρα (π.χ. δασικές πυρκαγιές).
Ερ.: Οι δασικές πυρκαγιές γίνονται ταχύτερες και καταστροφικότερες. Ποια πρακτικά εργαλεία δύναται να προσφέρει η επιστήμη στις Αρχές Πολιτικής Προστασίας, σε ό,τι αφορά την πρόβλεψη της συμπεριφοράς κάθε πυρκαγιάς, ώστε να λαμβάνονται οι καλύτερες αποφάσεις για τη διαχείρισή τους;
Απ.: Ο στόχος πρέπει να είναι να μπορούμε να ελέγχουμε την πυρκαγιά και όχι να μας ελέγχει η πυρκαγιά. Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν μέρος της φυσικής διαδοχής, επομένως δεν μπορούμε να τις αποφύγουμε και, ενδεχομένως, ούτε θέλουμε να τις αποφύγουμε, καθώς ορισμένες οικολογικές διεργασίες χρειάζονται ακόμη και τη φωτιά. Για παράδειγμα, ορισμένα είδη τη χρειάζονται για να αναγεννηθούν κ.λπ.
Η επιστήμη μπορεί να συμβάλει στην πρόβλεψη του κινδύνου με βάση τις καιρικές συνθήκες κ.λπ. Έχει πραγματοποιηθεί σημαντική έρευνα, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, η οποία αποτελεί ένα από τα κέντρα ερευνών για τις πυρκαγιές στην Ευρώπη.
Ένα άλλο σημαντικό τμήμα είναι η διαχείριση της δυνητικής «καύσιμης ξυλώδους ύλης» στο δάσος, με τη λήψη κατάλληλων μέτρων για τη μείωση του διαθέσιμου υλικού που μπορεί να καεί. Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό μέτρο θα ήταν ο καθαρισμός της δυνητικά εύφλεκτης ύλης και η προώθηση των πλατύφυλλων ειδών έναντι των κωνοφόρων.
Ακόμη και αν στους δασολόγους δεν αρέσει ιδιαίτερα αυτή η πρακτική, η βόσκηση θα αποτελούσε έναν τρόπο μείωσης της δυνητικά εύφλεκτης βιομάζας στις δασικές περιοχές.
Ερ.:Η Ελλάδα έχει βιώσει καταστροφικές δασικές πυρκαγιές σε περιοχές όπως η Ανατολική Αττική, ο Έβρος και η Ρόδος, όπου ο αστικός ιστός ή τουριστικές περιοχές συναντούν το δάσος. Ποια μέτρα θα προτείνατε για την καλύτερη προστασία των ανθρώπων, των κατοικιών και των φυσικών οικοσυστημάτων σε αυτές τις ζώνες υψηλού κινδύνου;
Απ.: Στις περιπτώσεις αυτές είναι σημαντικός ο προσεκτικός σχεδιασμός σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στην οικιστική ανάπτυξη. Ο σχεδιασμός θα πρέπει να περιλαμβάνει τη διαχείριση των δασικών περιοχών υψηλού κινδύνου, αλλά και το να μην επιτρέπεται -ή να επιτρέπεται μόνο υπό την εφαρμογή συγκεκριμένων κανονισμών προστασίας- η εγκατάσταση οικισμών. Ένα ακόμη ζήτημα είναι η ύπαρξη δεξαμενών νερού κ.λπ., σε περίπτωση που ξεσπάσει πυρκαγιά.
Ένα πολύ απλό μέτρο θα ήταν να απαγορεύεται η ανέγερση κατοικιών κάτω από πεύκα, τα οποία αντιπροσωπεύουν πολύ υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς. Θα πρέπει να επιβάλλεται η δημιουργία αντιπυρικών ζωνών ή ζωνών ασφαλείας μεταξύ του δάσους και των οικισμών κ.λπ.
Μερικές φορές είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς γιατί οι άνθρωποι χτίζουν κατοικίες κάτω από δέντρα, ενώ γνωρίζουμε ξεκάθαρα ότι αυτά δημιουργούν υψηλό κίνδυνο να προκληθούν ζημιές στην κατοικία από πυρκαγιά. Αυτό θα απαιτούσε την εφαρμογή κανόνων μέσω της επιβολής του νόμου, καθώς, τελικά, το κοινό θα πληρώσει για τους πυροσβέστες κ.λπ. Ο χωροταξικός σχεδιασμός είναι επίσης σημαντικός.
Ερ.: Μετά από μια μεγάλη δασική πυρκαγιά, πώς μπορούμε να προσδιορίσουμε ποιες καμένες περιοχές χρειάζονται αναδάσωση, ποιες απαιτούν μέτρα πρόληψης πλημμυρών και ποιες θα πρέπει να αφεθούν να αναγεννηθούν φυσικά;
Απ.: Αυτό καθορίζεται κυρίως από τις συνθήκες της θέσης και τη δυνητική βλάστηση ή τη σύνθεση των ειδών στην καμένη περιοχή.
Οι απότομες πλαγιές ενδέχεται να παρουσιάζουν υψηλό κίνδυνο διάβρωσης μετά τις πυρκαγιές, επειδή η βροχή μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα έκπλυσης και αυτό, στη συνέχεια, να έχει ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση των εδαφών. Επομένως, η ταχεία αναδάσωση είναι σημαντική για την αποφυγή της υποβάθμισης.
Εάν η περιοχή είναι επίπεδη και διαθέτει είδη δέντρων που είναι προσαρμοσμένα στις δασικές πυρκαγιές, αυτά ενδέχεται να αναγεννηθούν ακόμη ταχύτερα από ό,τι θα αναγεννιούνταν χωρίς τις πυρκαγιές, επειδή δεν έχουν ανταγωνιστές από τους θάμνους.
Γενικά, θα πρότεινα να προωθούνται τα πλατύφυλλα είδη, καθώς αντιπροσωπεύουν χαμηλότερο κίνδυνο πυρκαγιάς σε σύγκριση με τα κωνοφόρα.
Ερ.: Πώς μπορούν τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα να συνεργάζονται στενότερα με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τις αρχές Πολιτικής Προστασίας, ώστε να διασφαλίζεται ότι η επιστημονική γνώση οδηγεί σε πρακτικές λύσεις για την κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών;
Απ.: Υπάρχουν δύο ζητήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη: Πρώτον, η κατανόηση της συμπεριφοράς του συστήματος των πυρκαγιών και δεύτερον, η εκπαίδευση της κοινωνίας να ζει με τις πυρκαγιές.
Η εννοιολογική κατανόηση των δασικών πυρκαγιών έχει προχωρήσει σημαντικά και διαθέτουμε πολύ καλά συστήματα πρόβλεψης κ.λπ., αν και τα περιστατικά πυρκαγιών χαρακτηρίζονται πάντοτε από έντονο βαθμό τυχαιότητας. Η Ελλάδα και οι Έλληνες ερευνητές συγκαταλέγονται στους κορυφαίους επιστήμονες σε αυτόν τον τομέα.
Η κοινωνία αγνοεί όλο και περισσότερο τους κινδύνους των πυρκαγιών, χτίζοντας κατοικίες κάτω από δέντρα ή σε περιοχές όπου είναι ευρέως γνωστό ότι ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι υψηλός. Επομένως, φαίνεται να μειώνεται η αίσθηση ευθύνης της κοινωνίας. Οι άνθρωποι απλώς χάνουν τον σεβασμό τους προς τη φύση και αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο τη φύση σαν ένα πάρκο όπου τα πάντα ελέγχονται, αλλά αυτή είναι απλώς μια λανθασμένη αντίληψη.
Συχνά, ο κίνδυνος των δασικών πυρκαγιών αγνοείται. Ένα καλό παράδειγμα είναι ότι, κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, δημιουργήσαμε μια βάση δεδομένων για τα περιστατικά πυρκαγιών στην Αυστρία και είναι εκπληκτικό το αποτέλεσμα που εξήχθη, ότι το 85% των πυρκαγιών που καταγράψαμε στην Αυστρία προκαλούνται από τον άνθρωπο και μόνο το 15% προέρχεται από φυσικές διεργασίες, όπως οι κεραυνοί κ.λπ.
*Πηγή φωτογραφιών: ΑΠΘ
