Η μεγάλη παραπλάνηση στην υπόθεση Πολκ φωτίζει ξανά μια δολοφονία που παραμένει από τα πιο σκοτεινά πολιτικά θρίλερ στην Ελλάδα. Στο νέο του βιβλίο, ο Σπύρος Κουζινόπουλος επιχειρεί να διαρρήξει το πέπλο σιωπής γύρω από την υπόθεση.
«Αν η υπόθεση του δημοσιογράφου Πολκ αποσιωπηθεί, αυτό θα αποτελέσει νίκη για εκείνους που πιστεύουν ότι μπορούν να σκοτώσουν την αλήθεια με το να σκοτώσουν τον άνθρωπο που επιδιώκει να την αποκαλύψει». Με αυτά τα λόγια προειδοποιούσε ο νομπελίστας συγγραφέας Έρνεστ Χέμινγουεϊ την παγκόσμια κοινή γνώμη στα τέλη της δεκαετίας του ’40, όταν το πτώμα του Αμερικανού ανταποκριτή του δικτύου CBS ξεβραζόταν δεμένο χειροπόδαρα στα νερά του Θερμαϊκού.
Οχτώ και πλέον δεκαετίες μετά, ο δημοσιογράφος Σπύρος Κουζινόπουλος, στο νέο του βιβλίο «Η μεγάλη παραπλάνηση στην υπόθεση Πολκ», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ, επιχειρεί να σπάσει τη σιωπή γύρω από τη δολοφονία, βουτώντας σε μια υπόθεση που παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα ανεξιχνίαστα πολιτικά θρίλερ.
Η κατάρριψη του επίσημου αφηγήματος
Επί δεκαετίες, το επίσημο αφήγημα της Αστυνομίας της Θεσσαλονίκης, το οποίο υιοθετήθηκε από την τότε ελληνική κυβέρνηση αλλά και τις αμερικανικές αρχές, ήθελε τον Τζορτζ Πολκ να δολοφονείται τον Μάιο του 1948 από κομμουνιστές, στην προσπάθειά του να διαφύγει στο βουνό για να συναντήσει τον αρχηγό του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), Μάρκο Βαφειάδη. Ο Σπύρος Κουζινόπουλος αποδομεί αυτό το σενάριο βήμα βήμα, χρησιμοποιώντας τη λογική, τα αδιάσειστα, όπως τονίζει, ντοκουμέντα και τα 26 αναπάντητα ερωτήματα που παραθέτει στην έρευνά του, μαζί με τις δώδεκα διαφορετικές εκδοχές που διατυπώθηκαν κατά καιρούς για το έγκλημα.
Η πρώτη ρωγμή στο επίσημο σενάριο προκύπτει, όπως λέει, από την ίδια την κοινή λογική: πώς είναι δυνατόν ένας έμπειρος, μπαρουτοκαπνισμένος πολεμικός ανταποκριτής να επιχειρεί ένα επικίνδυνο ταξίδι στα αντάρτικα λημέρια του Γράμμου, σε καιρό Εμφυλίου, αφήνοντας πίσω τα απολύτως απαραίτητα εργαλεία της δουλειάς του -τη φωτογραφική μηχανή, τη γραφομηχανή, τη γραφική του ύλη- και παίρνοντας μαζί του μονάχα τις πιτζάμες του, λες και κατευθυνόταν σε κάποιο πολυτελές θέρετρο;
Επιπλέον, τα χρονικά περιθώρια έκαναν ένα τέτοιο εγχείρημα πρακτικά αδύνατο. Ο Πολκ βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη τυχαία, λόγω κακοκαιρίας που εμπόδισε την πτήση του προς την Καβάλα. Είχε στη διάθεσή του μόλις δύο με τρεις ημέρες, καθώς είχε ήδη κλείσει εισιτήρια για να επιστρέψει οριστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες μαζί με τη σύζυγό του, Ρέα, η οποία βρισκόταν στην Αθήνα ετοιμάζοντας τις αποσκευές τους. Ένα ταξίδι από τη Θεσσαλονίκη έως το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ απαιτούσε τότε εβδομάδες επίπονης πορείας, όπως μαρτυρούσαν οι εμπειρίες άλλων Αμερικανών δημοσιογράφων. Ταυτόχρονα, σε μια πόλη στρατοκρατούμενη, όπου η Ασφάλεια παρακολουθούσε τα πάντα και τα παράνομα στελέχη του ΚΚΕ τηρούσαν δρακόντεια μέτρα «επαγρύπνησης», η ιδέα ότι ένας Αμερικανός που δεν μιλούσε λέξη ελληνικά και έκανε «μπαμ» από μακριά θα έβρισκε «επαφή της επαφής» μέσα σε λίγες ώρες αγγίζει τα όρια της φαντασίας, επισημαίνει ο συγγραφέας.
Το πραγματικό κίνητρο και η «νόμιμη αδικία»
Αν, λοιπόν, ο Πολκ δεν πήγαινε να συναντήσει τον Μάρκο, ποιος και γιατί του έκλεισε το στόμα; Η έρευνα του Σπύρου Κουζινόπουλου δείχνει προς την κατεύθυνση των οικονομικών σκανδάλων. Ο Αμερικανός δημοσιογράφος ερευνούσε εκείνη την περίοδο τη διαφθορά και το «πλιάτσικο» που γινόταν εις βάρος της αμερικανικής οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας. Οι αποκαλύψεις του απειλούσαν ισχυρά συμφέροντα και κινδύνευαν να τινάξουν στον αέρα τη ροή των αμερικανικών κεφαλαίων προς την Ελλάδα, προκαλώντας παράλληλα μια τεράστια επικοινωνιακή ήττα για τη Δύση στην αυγή του Ψυχρού Πολέμου, σημειώνει.
Έτσι, στήθηκε μια διεθνής πολιτική συμπαιγνία και μια καλοκουρδισμένη επιχείρηση αποπροσανατολισμού. Το βιβλίο φωτίζει αντιφάσεις των αρχών: η Αστυνομία της Θεσσαλονίκης διέρρεε στον Τύπο το σενάριο της «μετάβασης στους συμμορίτες» δύο ολόκληρες ημέρες πριν βρεθεί στο δωμάτιο του Πολκ η περίφημη επιστολή προς τον συνάδελφό του Έντουαρντ Μάροου – μια επιστολή που, όπως απέδειξαν αργότερα κορυφαίοι γραφολόγοι, έφερε πλαστογραφημένη υπογραφή και είχε γραφτεί σε ξένη γραφομηχανή.
Για να στηριχθεί το ψέμα, όπως λέει ο συγγραφέας, χρειάστηκε ένα εξιλαστήριο θύμα. Ο δημοσιογράφος της εφημερίδας Μακεδονία, Γρηγόρης Στακτόπουλος, μετατράπηκε στον «Έλληνα Ντρέιφους». Μέσα από φρικτά βασανιστήρια, κατασκευασμένα στοιχεία και ψευδομάρτυρες, καταδικάστηκε σε ισόβια ως συνεργός σε έναν φόνο που, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, εκτέλεσε ο Αδάμ Μουζενίδης – ένα στέλεχος του ΚΚΕ που ήταν αποδεδειγμένα νεκρός έναν μήνα πριν από τη δολοφονία του Πολκ. Όπως έγραψε αργότερα ο πρώην πρωθυπουργός Παναγιώτης Κανελλόπουλος, είναι βέβαιο πως ο Στακτόπουλος «δεν ήταν συνεργός ενός φόνου που διαπράχθηκε από έναν… πεθαμένο». Παρ’ όλα αυτά, ο Άρειος Πάγος αρνήθηκε τέσσερις φορές την αναψηλάφηση της δίκης, αφήνοντας ένα ανεξίτηλο στίγμα στην ελληνική Δικαιοσύνη.
Ένα διαχρονικό μάθημα για την εξουσία και την αλήθεια
Κλείνοντας το βιβλίο του, ο Σπύρος Κουζινόπουλος υπενθυμίζει ότι η υπόθεση Πολκ δεν είναι απλώς ένα σκοτεινό κεφάλαιο του παρελθόντος, αλλά ένας καθρέφτης διαχρονικών παθογενειών. Δείχνει πως η αναζήτηση της αλήθειας και η απόδοση δικαιοσύνης ενοχλούν, ενώ οι μηχανισμοί της πολιτικής, οικονομικής και δικαστικής εξουσίας έχουν τη δύναμη να θάβουν εγκλήματα, όταν το απαιτούν οι σκοπιμότητες.
Το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Η μεγάλη παραπλάνηση στην υπόθεση Πολκ» θα παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026 (ώρα 19:00, στον «Παιδικό ΙΑΝΟ», Γρηγορίου Παλαμά 3) και στην Αθήνα την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου 2026 (ώρα 19:00, στον ΙΑΝΟ, Σταδίου 24).
