Ένας κυκλικός κήπος για τους πρόσφυγες του 1922
Το μνημείο, έργο του αναπληρωτή καθηγητή και προέδρου του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών, Άρη Κατσιλάκη, δίνει τη δυνατότητα στον επισκέπτη να εισέλθει στον χώρο και να περιηγηθεί. Στο κέντρο του βρίσκεται μια ελιά, με τις ρίζες της να συμβολίζουν τους δεσμούς με τις πατρίδες που χάθηκαν.
Γύρω από την ελιά αναπτύσσονται δώδεκα λίθινοι τομείς με αναφορές, μεταξύ άλλων, στον Πόντο, την Τραπεζούντα, τη Σμύρνη, την Ιωνία και την Καππαδοκία. Ακολούθησε εκδήλωση στην Αίθουσα Τελετών με ομιλίες για την προσφορά των προσφύγων και, στη συνέχεια, ανοιχτή συναυλία των αδελφών Κωνσταντίνου και Ματθαίου Τσαχουρίδη.
Για μια ημέρα με ξεχωριστό συμβολισμό, που τιμά ένα καθοριστικό κεφάλαιο της ιστορίας του νεότερου Ελληνισμού και συνδέεται άρρηκτα με τη Θεσσαλονίκη και τη διαδρομή του Αριστοτελείου, μίλησε στην ομιλία του ο πρύτανης Κυριάκος Αναστασιάδης.
Αναφερόμενος στο μνημείο για τους πρόσφυγες του 1922, είπε ότι πρόκειται για ένα μνημείο που αναγνωρίζει την ιστορική τους πορεία, τιμά την προσφορά τους στην πατρίδα και κρατά ζωντανή την παρακαταθήκη τους για τις επόμενες γενιές.
«Επιλέξαμε να βρίσκεται μέσα στην καθημερινότητα του Πανεπιστημίου. Ανάμεσα στις φοιτήτριες και στους φοιτητές μας, στους ανθρώπους που υπηρετούν καθημερινά τη γνώση και την επιστήμη. Γιατί η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να περιορίζεται στα βιβλία, στα μουσεία και στις επετείους. Πρέπει να είναι παρούσα στον δημόσιο χώρο, να γίνεται μέρος της παιδείας μας και να συνομιλεί με τους νέους ανθρώπους», είπε ο κ. Αναστασιάδης.
«Σήμερα», πρόσθεσε, «δεν εγκαινιάσαμε απλώς ένα μνημείο, δημιουργήσαμε έναν μόνιμο τόπο συνάντησης της ιστορικής μνήμης με τις γενιές του μέλλοντος».
Στον χαιρετισμό του, ο αντιπρύτανης του ΑΠΘ Ιάκωβος Μιχαηλίδης αναφέρθηκε στους ανθρώπους που έφτασαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και έφεραν μαζί τους ολόκληρους κόσμους, γλώσσες, μουσικές, θρησκευτικές παραδόσεις, επαγγελματικές γνώσεις και οικογενειακές μνήμες. Τόνισε επίσης ότι η πρόκληση δεν είναι μόνο να θυμόμαστε, αλλά να το κάνουμε με κριτικό τρόπο και να προστατεύουμε την ιστορική γνώση από την απλούστευση.
Στην κεντρική ομιλία του με θέμα «Η ενσωμάτωση και η προσφορά των προσφύγων του 1922», ο ομότιμος καθηγητής του ΕΣΠΑ Θάνος Βερέμης υπογράμμισε ότι οι πρόσφυγες έφτασαν ηττημένοι ως Έλληνες από μια χώρα που τους έδιωξε, σε μια χώρα που δεν γνώριζαν.
«Κι όμως, μας προσέφεραν ό,τι καλύτερο μπορούσαμε να ελπίζουμε», συμπλήρωσε, αναφερόμενος και στη γνωριμία του με τον ποιητή Γιώργο Σεφέρη, ο οποίος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σμύρνη και, όπως τον χαρακτήρισε, «ήταν ο άνθρωπος που πενθούσε μια χαμένη πατρίδα». Στον κ. Βερέμη απονεμήθηκε τιμητική διάκριση από τον πρύτανη του ΑΠΘ, Κυριάκο Αναστασιάδη.
Ακολούθησε η μουσική παράσταση «Η καθ’ ημάς Ανατολή», με το σχήμα «Ψυχή και Σώμα» και τους αδελφούς Τσαχουρίδη, απογόνους προσφύγων τέταρτης γενιάς και διδάκτορες του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.
