Η Ευρώπη δεν έχει περιθώριο για αδράνεια, υπογράμμισε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης, σε συζήτηση με τον καθηγητή παγκόσμιας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Peter Frankopan. Με φόντο το θέμα της ανάπτυξης και της στρατηγικής πορείας της ηπείρου, έστειλε μήνυμα για ταχύτερες αποφάσεις και κοινή κατεύθυνση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στη ΔΕΘ — Δείτε το videoΗ τοποθέτηση έγινε στη συζήτηση με θέμα «Europe’s imperative vision for a new growth leap», στο πλαίσιο του 6ου «Thessaloniki Metropolitan Summit – Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe», όπου στο επίκεντρο βρέθηκαν οι προϋποθέσεις για μια νέα αναπτυξιακή δυναμική στην Ευρώπη, σε μια περίοδο χαμηλής παραγωγικότητας, δημογραφικών πιέσεων, εξωτερικών κλυδωνισμών και διεθνούς ανταγωνισμού.
Κεντρικό σημείο των παρεμβάσεών του ήταν ότι η ηγεσία δεν μπορεί πια να περιορίζεται στη διαχείριση των γνωστών προβλημάτων ούτε να εξαντλείται σε βαρύγδουπες διακηρύξεις. Όπως τόνισε, χρειάζεται συνδυασμός στρατηγικής σκέψης και ταχύτητας, πολιτικής βούλησης και πρακτικής εφαρμογής, αλλά και γνώσης του παρελθόντος με προσαρμογή σε ένα μέλλον που κινείται πιο γρήγορα.
«Το μέλλον επιταχύνεται και έρχεται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από ό,τι στο παρελθόν», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι οι κυβερνήσεις καλούνται να αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα τα προβλήματα που έχουν ήδη συσσωρευτεί και όσα δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί.
Ηγεσία με ταχύτητα και πολιτική βούληση
Αναφερόμενος στον τρόπο λειτουργίας των κυβερνήσεων, ο κ. Πιερρακάκης ανέφερε ότι έχουν διπλή αποστολή: να λύνουν τις εκκρεμότητες που είναι ήδη γνωστές και, ταυτόχρονα, να διαθέτουν την ευελιξία να αντιδρούν γρήγορα σε γεγονότα που δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν.
«Πρέπει να λύνεις τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί και είναι προφανή, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να είσαι αρκετά ευέλικτος, ώστε να απαντάς έξυπνα και αποτελεσματικά σε όσα δεν γνωρίζεις ή, ακόμη καλύτερα, σε όσα δεν γνωρίζεις ότι δεν γνωρίζεις», ανέφερε.
Κατά τον υπουργό, αυτό είναι το βασικό τεστ της σύγχρονης πολιτικής ηγεσίας: να μη θυσιάζει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στην καθημερινή διαχείριση, αλλά και να μη χάνει επαφή με τις απρόβλεπτες εξελίξεις που μπορούν να αλλάξουν γρήγορα το οικονομικό, τεχνολογικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η εμπειρία της Ελλάδας, όπως σημείωσε, δείχνει ότι οι μεταρρυθμίσεις που καθυστερούν για χρόνια μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρός αναπτυξιακός μοχλός, όταν τελικά προχωρούν γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα.
«Υπάρχει μέρισμα από τα προφανή πράγματα που πρέπει να κάνεις για μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν έχεις κάνει», υπογράμμισε, αναφερόμενος στις μεταρρυθμίσεις που προχώρησαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο της κρίσης.
Ευρώπη: από τον κατακερματισμό στην ενότητα
Ο υπουργός περιέγραψε την Ευρώπη ως μια ήπειρο με μεγάλες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες, που όμως εξακολουθεί να λειτουργεί κατακερματισμένα σε κρίσιμους τομείς.
Στις εκκρεμότητες έβαλε την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, την τραπεζική ένωση -η οποία πλέον συζητείται ως Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων-, τον ψηφιακό μετασχηματισμό των νομισμάτων και του ευρώ, την κοινή ενεργειακή πολιτική και τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής τεχνολογικής στρατηγικής.
«Για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είχαμε μια σαφή στρατηγική ιδέα για το τι πρέπει να κάνουμε στον τομέα της τεχνολογίας», σημείωσε.
Όπως επεσήμανε ο κ. Πιερρακάκης, η αλλαγή του γεωπολιτικού περιβάλλοντος έχει αλλάξει και τους υπολογισμούς των κρατών-μελών. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι νέες απαιτήσεις στην ασφάλεια και την άμυνα, αλλά και η τεχνολογική επιτάχυνση δείχνουν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως άθροισμα εθνικών πολιτικών.
«Στο σημερινό γεωπολιτικό τοπίο δεν έχουμε την πολυτέλεια να είμαστε 27. Πρέπει να είμαστε μία», τόνισε.
Ο κ. Πιερρακάκης αναγνώρισε ότι κάθε κράτος-μέλος διατηρεί τις δικές του εθνικές προτεραιότητες και επιφυλάξεις. Ωστόσο, όπως είπε, πλέον γίνεται πιο καθαρά αντιληπτό το κόστος της μη Ευρώπης, δηλαδή το κόστος της αδυναμίας κοινής δράσης.
«Ο υπολογισμός έχει αλλάξει, επειδή πλέον κατανοούμε και βλέπουμε το κόστος της μη Ευρώπης», πρόσθεσε, λέγοντας ότι η επιτάχυνση των κρίσεων και των τεχνολογικών εξελίξεων εντείνει την πίεση για αποφάσεις.
Οι καθυστερήσεις ως αναπτυξιακή ευκαιρία
Ο υπουργός χαρακτήρισε τις καθυστερήσεις της Ευρώπης στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και των χρηματοπιστωτικών θεσμών ως «συσσωρευμένες αποτυχίες», που όμως μπορούν να μετατραπούν σε αναπτυξιακό πλεονέκτημα.
«Είναι η άλλη πλευρά του νομίσματος. Είναι το μέρισμα των προφανών πραγμάτων που μπορούμε να υλοποιήσουμε γρήγορα και τα οποία μπορούν να δώσουν σημαντική αναπτυξιακή ώθηση στην ήπειρο», υπογράμμισε.
Ως παραδείγματα ανέφερε την ενοποίηση των αγορών και την ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, καθώς και το ψηφιακό ευρώ, η υλοποίηση του οποίου τοποθετείται χρονικά έως το 2029.
Για τις προτάσεις της έκθεσης Ντράγκι, ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι η πλήρης εφαρμογή όλων των φιλόδοξων προτάσεων δεν μπορεί να γίνει άμεσα. Δεν έθεσε όμως το ζήτημα ως δίλημμα «ναι ή όχι», αλλά ως απόσταση που πρέπει να καλυφθεί.
«Δεν είναι ζήτημα του αν θα γίνει ή όχι. Είναι ζήτημα απόστασης. Και πιστεύω ότι η απόσταση θα καλυφθεί», ανέφερε.
Τεχνολογία και τεχνητή νοημοσύνη
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην τεχνολογία, την οποία χαρακτήρισε «την κούρσα του 21ου αιώνα», με σημασία ανάλογη της κατάκτησης του Διαστήματος τον προηγούμενο αιώνα.
Όπως είπε, η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει με σαφήνεια σε ποιους τομείς θέλει να βρίσκεται στην τεχνολογική πρωτοπορία και σε ποιους θα επιλέξει να συνεργάζεται ή να ρυθμίζει τις σχέσεις της με άλλες δυνάμεις.
«Πρώτα πρέπει να ορίσεις ποιος είσαι και τι φιλοδοξείς να γίνεις», σημείωσε, εξηγώντας ότι μόνο έτσι μπορεί να διαμορφωθεί συνεκτική σχέση με την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους υπόλοιπους δυνητικούς εταίρους ή συμμάχους.
Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε τρεις πιθανές στρατηγικές επιλογές για την Ευρώπη:
– να ηγηθεί των τεχνολογικών εξελίξεων,
– να καλύψει την απόσταση και να δημιουργήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα,
– να συνεργαστεί με άλλες δυνάμεις και να διαμορφώσει τους κανόνες.
Στην περίπτωση των δικτύων 5G, ανέφερε ότι η εθνική ασφάλεια είναι κρίσιμη παράμετρος για τις αποφάσεις που λαμβάνονται σχετικά με τον εξοπλισμό και τη δομή τους.
«Ξεκινάς από τον εαυτό σου. Το κέντρο της πυξίδας είσαι εσύ, ο βορράς είναι η πρόοδός σου και πάνω σε αυτή τη βάση δημιουργείς τον χάρτη», είπε.
Παράλληλα, επέκρινε την αδυναμία της Ευρώπης να αξιοποιήσει εγκαίρως τις τεχνολογικές δυνατότητες που διέθετε ήδη. Έφερε ως παράδειγμα τις Ericsson και Nokia, που, όπως είπε, βρίσκονταν στην τεχνολογική πρωτοπορία στις τηλεπικοινωνίες, χωρίς όμως να αξιοποιηθεί πλήρως η δύναμη της ενιαίας αγοράς.
«Όταν βρίσκεσαι στην τεχνολογική πρωτοπορία και δεν αξιοποιείς τις δυνατότητες της ενιαίας αγοράς, αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο λάθος», σημείωσε.
Για την τεχνητή νοημοσύνη υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τα εργαλεία και το λεξιλόγιο προηγούμενων δεκαετιών, καθώς η ταχύτητα των αλλαγών ξεπερνά εκείνη με την οποία λειτουργούν παραδοσιακά οι πολιτικοί και διοικητικοί μηχανισμοί.
«Ο ανθρώπινος νους σκέφτεται γραμμικά, ενώ οι αλλαγές συμβαίνουν εκθετικά. Τα πολιτικά συστήματα συνήθως αντιδρούν υπογραμμικά», είπε.
Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι η διακυβέρνηση πρέπει να γίνει πιο οριζόντια, με συνεργασία μεταξύ υπουργείων, αξιοποίηση εξειδικευμένων γνώσεων και προσέλκυση ταλέντου στη δημόσια διοίκηση.
«Η πολιτική είναι οριζόντια. Πρέπει να συνεργαζόμαστε, να λειτουργούμε διαλειτουργικά και να φέρνουμε ταλέντο στην κυβέρνηση», τόνισε.
Πολιτική που αποδεικνύεται στην πράξη
Μεγάλο μέρος της παρέμβασής του αφορούσε την πολιτική ευθύνη και τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις μπορούν να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των πολιτών.
Ο κ. Πιερρακάκης είπε ότι οι πολίτες δεν ζητούν μεγάλες και αφηρημένες διακηρύξεις, αλλά πρακτικές λύσεις που βελτιώνουν τη ζωή τους.
«Οι πολίτες δεν χρειάζονται μεγάλες διακηρύξεις. Χρειάζονται πολύ πρακτικές εφαρμογές», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μια πολιτική είναι πιο αποτελεσματική όταν η εφαρμογή της γίνεται αντιληπτή από τους πολίτες, χωρίς να χρειάζεται να στηριχθεί επικοινωνιακά.
«Όσο πιο πρακτικός γίνεσαι και όσο αφήνεις την υλοποίηση των πολιτικών να μιλάει από μόνη της, αντί να μιλάς εσύ για αυτές, τόσο μεγαλύτερη διαφορά κάνεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών», σημείωσε.
Ως παράδειγμα ανέφερε το gov.gr, που δημιουργήθηκε με έμπνευση από το βρετανικό gov.uk. Όπως είπε, η μεταρρύθμιση αυτή κέρδισε κοινωνική αποδοχή επειδή «αυτοδιαφημίστηκε» μέσα από τη χρησιμότητά της και ξεπέρασε τις προσδοκίες των πολιτών.
Την ίδια λογική, πρόσθεσε, πρέπει να ακολουθούν και οι ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις. Οι πολίτες μπορεί να μην αντιλαμβάνονται άμεσα τι σημαίνει μια ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, όμως μπορούν να κατανοήσουν το αποτέλεσμα όταν αυτό αποδίδει περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, υψηλότερη ανάπτυξη και ισχυρότερη Ευρώπη.
Ιστορία, κρίσεις και διεθνής ανταγωνισμός
Ο κ. Πιερρακάκης συνέδεσε τη σύγχρονη πολιτική ηγεσία με την ικανότητα να αξιοποιεί τα ιστορικά διδάγματα, χωρίς να παγιδεύεται σε μια εξιδανικευμένη ή υπερβολικά δραματοποιημένη ανάγνωση του παρελθόντος.
«Υπερεκτιμούμε και δραματοποιούμε το παρόν και υποτιμούμε το μέλλον», είπε.
Έφερε ως παράδειγμα τον Τζον Κένεντι, ο οποίος κατά τη διάρκεια της κρίσης των πυραύλων της Κούβας διάβαζε το έργο της Barbara Tuchman «The Guns of August», ώστε να κατανοήσει πώς μια σειρά λανθασμένων αποφάσεων μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Κατά τον υπουργό, η ηγεσία απαιτεί ταυτόχρονα να «βλέπεις τον μεγάλο καμβά», να έχεις πολιτικό ένστικτο και να μένεις σε επαφή με την κοινωνία, την πόλη και το επίπεδο στο οποίο ασκείς την εκλεγμένη ευθύνη.
«Πρέπει να συγχρονίσεις το εσωτερικό σου ρολόι με το ρολόι της Ιστορίας», σημείωσε.
Για την Κίνα, υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να χαράξει στρατηγική με βάση μόνο τις κινήσεις των άλλων δυνάμεων. Πρέπει πρώτα να καθορίσει τη δική της ταυτότητα, τις δικές της φιλοδοξίες και τα πεδία όπου θέλει να κινηθεί γρήγορα.
Η τεχνολογική και παραγωγική άνοδος της Κίνας, όπως αναφέρθηκε στη συζήτηση, δημιουργεί ταυτόχρονα ανταγωνισμό και ευκαιρίες. Για τον κ. Πιερρακάκη, η ευρωπαϊκή απάντηση δεν μπορεί να είναι παθητική και πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένες επιλογές ηγεσίας, κάλυψης της απόστασης ή συνεργασίας.
Ο ρόλος της Ευρώπης σύμφωνα με τον Frankopan
Ο καθηγητής Peter Frankopan υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να επανεξετάσει τα όριά της, τη γεωπολιτική ταυτότητά της και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη σχέση της με τις γειτονικές περιοχές.
Επισήμανε ότι το ευρωπαϊκό μέλλον δεν μπορεί να ορίζεται μόνο από τα σημερινά 27 κράτη-μέλη, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις νέες οικονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές συνδέσεις που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή.
Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ μιας Ευρώπης πιο πρόθυμης να αναλάβει ρίσκο, να κινηθεί ταχύτερα και να σκέφτεται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Όπως είπε, οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί συχνά λειτουργούν ανασταλτικά απέναντι στις μεγάλες ιδέες, την ώρα που η σημερινή συγκυρία απαιτεί το αντίθετο.
Ο καθηγητής της Οξφόρδης ανέδειξε επίσης την ανάγκη η Ευρώπη να επανεξετάσει την πολιτική ανταγωνισμού και τις συγχωνεύσεις, ώστε οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να μπορούν να ανταγωνιστούν σε κλίμακα εταιρείες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και άλλες διεθνείς δυνάμεις.
Για την κλιματική αλλαγή, έθεσε στο επίκεντρο την προνοητικότητα, ιδίως σε ζητήματα όπως η επάρκεια νερού, τα τρόφιμα, η ενέργεια, η μετανάστευση και το κόστος ζωής. Προειδοποίησε επίσης ότι η ταχύτητα των εξελίξεων αυξάνει το ρίσκο, αν οι κυβερνήσεις δεν προετοιμάζονται έγκαιρα για τις επιπτώσεις.
To είναι COMMUNICATION SUPPORTER του συνεδρίου The Sixth Thessaloniki Metropolitan Summit – Leading up to 2030: connectivity and growth for south-east Europe.
ΚΩΣΤΗΣ ΠΛΑΝΤΖΟΣ
φωτογραφία: Economist Impact/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΣ
