Πράσινα δώματα, κήποι βροχής, υδατοδιαπερατά δάπεδα, δενδροδόχοι βιοκατακράτησης και πάρκα τσέπης μπορούν να λειτουργήσουν ως «αναχώματα» στις πλημμύρες, ιδίως στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για λύσεις βασισμένες στη φύση (Nature-Based Solutions – NbS) στη διαχείριση ομβρίων υδάτων σε πυκνοδομημένες αστικές περιοχές υψηλού κινδύνου, οι οποίες μελετήθηκαν σε διπλωματικές του Τομέα Υδραυλικής και Τεχνικής Περιβάλλοντος του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Φοιτητές και φοιτήτριες, με επιβλέπουσα την αναπληρώτρια καθηγήτρια Αντιγόνη Ζαφειράκου, εξέτασαν τις πλατείες Αριστοτέλους και Αγίας Σοφίας, καθώς και τις περιμετρικές οδούς, αξιοποιώντας και προσομοιώσεις έντονων βροχοπτώσεων του 2022 και του 2023. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική μείωση της απορροής και του πλημμυρικού κινδύνου, μαζί με παράπλευρα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη.
«Έθεσα υπόψη τις διπλωματικές και στον δήμο Θεσσαλονίκης ως πρόταση για τέτοιου είδους παρεμβάσεις σε πυκνοδομημένα σημεία του κέντρου. Θα ακολουθήσει ακόμη μία διπλωματική διατομεακή με τον Τομέα Μεταφορών, Συγκοινωνιακής Υποδομής, Διαχείρισης Έργων Ανάπτυξης με προτάσεις για υλικά υδατοπερατά» ανέφερε στο Αθηναϊκό/ Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η κ. Ζαφειράκου.
Πράσινα δώματα
Ως εναλλακτική λύση για την αύξηση των πράσινων επιφανειών στο κέντρο της πόλης, προτείνεται η εφαρμογή φυτεμένων δωμάτων. Σε διπλωματική, με περιοχή εφαρμογής που οριοθετείται από την Εγνατία οδό, τη Μητροπόλεως και τους πεζόδρομους Αριστοτέλους και Αγίας Σοφίας, υπολογίζεται ότι το εμβαδόν που θα μπορούσε δυνητικά να μετατραπεί σε φυτεμένα δώματα αντιστοιχεί στο 39.1% της συνολικής έκτασης. Επειδή η περιοχή αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη πράσινων χώρων και διαπερατών επιφανειών, που είναι απαραίτητες για τη διήθηση των ομβρίων υδάτων, τα πράσινα δώματα, όπως προκύπτει και από το μοντέλο προσομοίωσης, περιορίζουν τον όγκο απορροής των ομβρίων σε ικανοποιητικό ποσοστό και συμβάλλουν στη μείωση των πλημμυρικών φαινομένων. Ωστόσο, αναγνωρίζεται πως τα πράσινα δώματα περιορίζουν τον όγκο απορροής των ομβρίων σε ικανοποιητικό ποσοστό χωρίς, όμως, να είναι επαρκή για την πλήρη αντιμετώπιση των αστικών πλημμυρών.
Η διπλωματική του Τομέα Υδραυλικής και Τεχνικής Περιβάλλοντος του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εκπονήθηκε από τις Ιωάννα Αλμαζίδου-Καΐρη και Ελισσάβετ Βικτώρια Σαλασίδου.
Κήποι βροχής στην πλατεία Αριστοτέλους
Ύστερα από επιτόπια έρευνα στην πλατεία Αριστοτέλους, στο πλαίσιο διπλωματικής, εντοπίστηκαν δεκαοκτώ κατάλληλες τοποθεσίες για την εγκατάσταση κήπων βροχής και υδατοδιαπερατού δαπέδου. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει την ανάλυση μετεωρολογικών δεδομένων, την επιλογή θέσεων παρέμβασης στον άξονα της πλατείας Αριστοτέλους και την ανάπτυξη υδρολογικού μοντέλου προσομοίωσης. Πραγματοποιήθηκαν προσομοιώσεις έντονων βροχοπτώσεων του 2022 και του 2023 και τα αποτελέσματα δείχνουν σημαντική μείωση της απορροής και του πλημμυρικού κινδύνου, καθώς και παράπλευρα περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη.
Η σύγκριση των υδρολογικών αποτελεσμάτων για δύο διαφορετικά επεισόδια βροχόπτωσης (04/09/2022 και 09/05/2023) κατέδειξε ουσιαστική μείωση της επιφανειακής απορροής.
Συμπερασματικά, η μελέτη δείχνει ότι η εφαρμογή λύσεων βασισμένων στη φύση μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη και τεχνικά αποδοτική επιλογή για την ενίσχυση της υδραυλικής ανθεκτικότητας των ελληνικών πόλεων απέναντι στις αυξανόμενες προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, εφόσον συνδυαστεί με τις υφιστάμενες αποχετευτικές τεχνικές διατάξεις.
Η διπλωματική εκπονήθηκε από τον Ευάγγελο Σαμαρά.
Πάρκα τσέπης και υδατοδιαπερατά υλικά
Η αντικατάσταση των αδιαπέρατων υλικών των δρόμων και των πεζοδρομίων με αντίστοιχα υδατοδιαπερατά υλικά, καθώς και η δημιουργία πάρκων τσέπης σε χώρους όπου αυτό είναι δυνατό, διερευνάται ως λύση σε διπλωματική για την επίδραση που μπορεί να έχει στη μείωση των πλημμυρικών φαινομένων. Μελετήθηκε η περιοχή του κέντρου της Θεσσαλονίκης ανάμεσα στους πεζόδρομους της Αγίας Σοφίας και της Αριστοτέλους, με δύο σενάρια εφαρμογής τεχνικών λύσεων βασισμένων στη φύση (NΒS), καθώς και ο συνδυασμός τους, υπό τις συνθήκες δύο διαφορετικών βροχοπτώσεων, με στόχο να αναδειχθεί η επίδρασή τους στη μείωση της συνολικής απορροής και, κατά συνέπεια, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της εξεταζόμενης περιοχής.
Όπως προέκυψε, η επίδραση των πάρκων τσέπης στην απορροή των ομβρίων είναι πολύ αποτελεσματική σε μέτρια φαινόμενα, όπου επιτυγχάνεται η επιβράδυνση της απορροής και μειώνεται ο όγκος που καλείται να διαχειριστεί το δίκτυο. Ωστόσο, σε ακραία επεισόδια, από ένα σημείο και έπειτα παρατηρείται κορεσμός της αποθηκευτικής τους ικανότητας, γεγονός που υποδηλώνει ένα δομικό υδρολογικό όριο λειτουργίας. Παράλληλα, τα υδατοδιαπερατά πεζοδρόμια είναι πιο τεχνικά αξιόπιστα και μειώνουν σταθερά τις αιχμές των παροχών και τις εισροές στους κόμβους και τους αγωγούς.
«Συμπερασματικά, τα υδατοδιαπερατά πεζοδρόμια αποτελούν την πλέον οικονομικά αποδοτική λύση για εκτεταμένες παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας, ενώ τα πάρκα τσέπης μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά σε επιλεγμένες θέσεις, προσφέροντας πρόσθετα περιβαλλοντικά και μικροκλιματικά οφέλη. Ως εκ τούτου, ο συνδυασμός των δύο πρακτικών προκύπτει ως η βέλτιστη στρατηγική, επιτυγχάνοντας ισορροπία μεταξύ οικονομικής βιωσιμότητας, υδραυλικής απόδοσης και αναβάθμισης της ποιότητας του αστικού χώρου» αναφέρεται σχετικά.
Η διπλωματική εκπονήθηκε κατά τη χειμερινή περίοδο του ακαδημαϊκού έτους 2025-2026 από τις Κωνσταντίνα Κανακάκη και Αθανασία Παληγιάννη, με επιβλέποντες, εκτός από την κ. Ζαφειράκου, τον Γιώργο Παλάντζα, Τομέας Μεταφορών και Διαχείρισης Έργων (ΤΟ.ΜΕ.Δ.Ε.).
*Φωτογραφίες από την πρόταση για κήπους βροχής στην πλατεία Αριστοτέλους
