Πίσω από κάθε έκθεση σε μουσείο υπάρχει μια δουλειά που μένει συνήθως αθέατη, αλλά διαμορφώνει καθοριστικά την εμπειρία του επισκέπτη: ο ρόλος του συντηρητή. Αυτό φάνηκε στην ξενάγηση που έγινε σήμερα το πρωί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (ΑΜΘ), στο πλαίσιο της «Ευρωπαϊκής Ημέρας Συντήρησης 2026».
Η δράση συνέδεσε την περιήγηση στις μόνιμες εκθέσεις με την παρουσίαση του έργου των συντηρητών, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να δει τι προηγείται μέχρι ένα αρχαιολογικό εύρημα να φτάσει στην προθήκη και να παρουσιαστεί με τρόπο ασφαλή, αλλά και κατανοητό για τον επισκέπτη.
Τον ρόλο του ξεναγού ανέλαβε ο προϊστάμενος του Τμήματος Συντήρησης, Χημικών και Φυσικών Ερευνών και Αρχαιομετρίας του ΑΜΘ, Δημήτρης Καρολίδης, ο οποίος εξήγησε στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι κάθε αντικείμενο έχει διαφορετικές ανάγκες ως προς την προστασία και την παρουσίασή του. «Κάθε αντικείμενο που παρουσιάζεται στο συγκεκριμένο μουσείο και σε κάθε μουσειακή ενότητα έχει δικές του προδιαγραφές προληπτικής συντήρησης, δηλαδή πρέπει να παρουσιάζεται με ένα συγκεκριμένο τρόπο ώστε να προστατεύεται από τη φθορά που μπορεί να προκαλέσει το περιβάλλον, δηλαδή η υγρασία, η θερμοκρασία, το φως, αλλά ταυτόχρονα να παρουσιάζεται με ένα ιδιαίτερο τρόπο ώστε να γίνεται κατανοητό και να μπορεί ο επισκέπτης να καταλάβει τι βλέπει», δήλωσε.
Όπως εξήγησε, διαφορετική είναι η αντιμετώπιση ενός αντικειμένου που προορίζεται για έκθεση και διαφορετική εκείνου που προορίζεται μόνο για μελέτη ή αποθήκευση. «Για παράδειγμα, εμάς μας ενδιαφέρει ένα κεραμικό αγγείο που βρέθηκε σπασμένο σε μία ανασκαφή, όταν το δει ο επισκέπτης, να καταλάβει ότι είναι ένα αγγείο. Αν αυτό το αντικείμενο προοριζόταν μόνο για μελέτη στην ανασκαφή, πιθανά δεν θα χρειαζόταν να το ανατάξουμε ολόκληρο, γιατί ο άνθρωπος που το μελετά έχει δει πάρα πολλά παρόμοια αγγεία και ξέρει πώς είναι το σχήμα του», ανέφερε.
Από τη συντήρηση στην αφήγηση της έκθεσης
Στην ξενάγηση, οι συμμετέχοντες είδαν από διαφορετική οπτική γνωστά και εμβληματικά εκθέματα του ΑΜΘ, όπως τα αριστουργηματικά στεφάνια της συλλογής του, που συγκροτούν τη μεγαλύτερη συλλογή χρυσών στεφανιών στον κόσμο, τον περίφημο κρατήρα του Δερβενίου με την παράσταση του ιερού γάμου του Διονύσου και της Αριάδνης και τον θίασο σατύρων και μαινάδων, αλλά και τον πάπυρο του Δερβενίου, την πρώτη ελληνική εγγραφή, το 2015, στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO.
Πέρα από τις τεχνικές λεπτομέρειες της συντήρησης, η ξενάγηση ανέδειξε και τις ιστορίες που συνοδεύουν τα αντικείμενα και συχνά μένουν εκτός της βασικής αφήγησης μιας έκθεσης. «Εκτός από τον τρόπο με τον οποίο συντηρήθηκαν τα αντικείμενα πριν εκτεθούν και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται στο κοινό, τους λέμε και τις ιστορίες που ακολουθούν αυτά τα αντικείμενα, το πώς βρέθηκαν, γιατί έχουμε σπουδαία αντικείμενα τα οποία φέρνουν από πίσω τους πάρα πολύ ωραίες ιστορίες, οι οποίες, δυστυχώς, στο πλαίσιο της οργάνωσης μιας έκθεσης δεν μπορούμε να τις πούμε τόσο ξεκάθαρα», τόνισε ο κ. Καρολίδης.
Μία από αυτές τις ιστορίες αφορά τον ίδιο τον συντηρητή και ένα ταξίδι του στην Αυστρία, πριν από περίπου δέκα χρόνια, για λογαριασμό του ΑΜΘ, με αντικείμενο τον πάπυρο του Δερβενίου. Για να αποκωδικοποιηθεί η μέθοδος που είχε χρησιμοποιηθεί κατά τη συντήρησή του, χρειάστηκε να αναζητήσει τον γιο του συντηρητή που είχε εργαστεί πάνω στον πάπυρο και να εντοπίσει τα αρχεία του. «Για να λύσουμε το αίνιγμα της συντήρησης του παπύρου, χρειάστηκε να μεταβώ στην Αυστρία για να βρω τον γιο του συντηρητή που τον συντήρησε, να δω τα αρχεία του πατέρα του, ώστε να διαλευκάνουμε το είδος και τις κατηγορίες των υλικών που χρησιμοποίησε τότε στη συντήρησή του και δεν αναφέρονται στις αναφορές. Κι αυτό είναι πολύ σπουδαίο, γιατί έτσι φτιάχνουμε ένα πλήρες αρχείο για την ιστορία της συντήρησης του ίδιου του αντικειμένου», είπε χαρακτηριστικά ο συντηρητής αρχαιοτήτων και έργων τέχνης.
Τι κρύβεται πίσω από μια προθήκη
Άλλοι σταθμοί της ξενάγησης ήταν η προθήκη όπου φυλάσσονται τμήματα χρυσοποίκιλτου υφάσματος από τους ρωμαϊκούς χρόνους, αλλά και η μάσκα ενός νεκρού που βρέθηκε στην οδό Αγγελάκη και αποτελεί ουσιαστικά αποτύπωμα του προσώπου του, επιτρέποντας την αναπαράσταση της μορφής ενός Ρωμαίου της Θεσσαλονίκης εκείνης της εποχής.
Η συζήτηση επεκτάθηκε και σε περισσότερο τεχνικά ζητήματα, τα οποία συνήθως παραμένουν αόρατα στον επισκέπτη: στα διαφορετικά συστήματα καταγραφής των περιβαλλοντικών παραμέτρων, στην προστασία των αρχείων, στα συστήματα κλιματισμού και στις ειδικές συνθήκες μέσα στις προθήκες, στον φωτισμό, αλλά και στους τρόπους στήριξης των αντικειμένων.
Η «Ευρωπαϊκή Ημέρα Συντήρησης» στο ΑΜΘ έδωσε έτσι στο κοινό την ευκαιρία να περάσει «πίσω από τις προθήκες» και να γνωρίσει από κοντά τις τεχνικές, τα υλικά και τις συνθήκες που απαιτούνται για την ασφαλή έκθεση των αρχαιοτήτων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι επιλογές της συντήρησης συνδέονται με την παρουσίαση και την κατανόηση των εκθεμάτων.
