Ένα σπάνιο αρχαίο αιγυπτιακό αγγείο, που βρέθηκε σε πλούσιο γυναικείο τάφο στη Θεσσαλονίκη, παρουσιάζει ως «Έκθεμα του Μήνα» για τον Οκτώβριο το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Πρόκειται για έναν κάλαθο από αιγυπτιακή φαγεντιανή, ο οποίος εντοπίστηκε στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης, στην περιοχή της σημερινής Νεάπολης, σε τάφο που χρονολογείται γύρω στο 275 π.Χ. Το ίδιο το αγγείο, όπως δείχνουν τα ίχνη χρήσης του, είναι πιθανότατα λίγο παλαιότερο και χρονολογείται λίγες δεκαετίες νωρίτερα, ίσως μεταξύ 325 και 300 π.Χ.
Το υλικό κατασκευής του, η αιγυπτιακή φαγεντιανή, είναι κατά βάση κονιορτοποιημένος χαλαζίας με γαλάζια ή πρασινωπή υαλώδη επίστρωση. Το σημερινό του όνομα προέρχεται από την πόλη Faenza της Ιταλίας, όπου κατά τον 16ο αιώνα μ.Χ. κατασκευάζονταν κεραμικά σκεύη με παρόμοια γυαλιστερή όψη. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, που χρησιμοποιούσαν τη φαγεντιανή ήδη από την προδυναστική περίοδο (5500-3000 π.Χ.), την αποκαλούσαν tzehenet, δηλαδή «εκθαμβωτικό» και «λαμπερό». Λαμπερό είναι και το «εξωτικό» αγγείο της Θεσσαλονίκης.
Η γυαλιστερή γαλαζοπράσινη επιφάνειά του καλύπτεται ολόκληρη από περίτεχνη διακόσμηση σε χαμηλό ανάγλυφο, οργανωμένη σε τρεις ζώνες που χωρίζονται με ταινίες με σπειρομαίανδρο. Η κατώτερη ζώνη φέρει σειρά από ρόδακες, ενώ η μεσαία διακοσμήθηκε με υδρόβια πουλιά μπροστά σε άνθη λωτού, αγαπημένο θέμα της αιγυπτιακής τέχνης που συμβολίζει την αναγέννηση. Η ανώτερη και σημαντικότερη ζώνη απεικονίζει σκηνή κυνηγιού σε δάσος, με πρωταγωνίστρια τη θεά του κυνηγιού Άρτεμη, η οποία κυνηγά με τη βοήθεια σκύλων άγρια ζώα: ελάφια, ζαρκάδια, λαγούς και αγριογούρουνο. Η θεά φορά κοντό χιτώνα και μπότες και κρατά τόξο με βέλη και ακόντιο.
Η αρχική εικόνα του αγγείου θα ήταν ακόμη πιο πολυτελής, καθώς χρυσά ελάσματα και κομβία, που δεν σώθηκαν, φαίνεται πως ήταν κάποτε επικολλημένα σε στοιχεία της διακόσμησης, όπως στο εσωτερικό του κυματίου κάτω από το χείλος, στο κέντρο των ανθέων και στις διαχωριστικές ταινίες. Αυτό τεκμαίρεται από τη διατήρηση αντίστοιχων χρυσών στοιχείων σε άλλα φαγεντιανά αγγεία.
Πέρα από την πολυτέλειά του, το συγκεκριμένο αγγείο ξεχωρίζει και για τη σπανιότητά του. Το σχήμα του, το θέμα της παράστασής του και τεχνικές λεπτομέρειες που φέρει, όπως η χρήση κόκκινης υαλώδους επίστρωσης σε μία από τις διαχωριστικές ταινίες, στις μπότες και τα μαλλιά της θεάς, το καθιστούν μοναδικό ανάμεσα στα αιγυπτιακά φαγεντιανά προϊόντα. Η ανεύρεσή του στη Θεσσαλονίκη δείχνει τις σχέσεις της πόλης με την Αίγυπτο και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της.
Ο αιγυπτιακός κάλαθος παρουσιάζεται στη μόνιμη έκθεση «Θεσσαλονίκη Μακεδονίας Μητρόπολις», στην προθήκη 10.
Το «Έκθεμα του Μήνα» επιμελήθηκε η αρχαιολόγος Άννα Αρβανιτάκη.
Φωτογραφία: ΑΜΘ
