Σέρρες: Η έκθεση έργων του Ουμβέρτου Αργυρού ξαναφέρνει στο προσκήνιο τη σχέση του με την πόλη

Σέρρες: Η έκθεση έργων του Ουμβέρτου Αργυρού ξαναφέρνει στο προσκήνιο τη σχέση του με την πόλη

Η έκθεση έργων του Ουμβέρτου Αργυρού στις Σέρρες φέρνει ξανά στο προσκήνιο έναν Έλληνα ζωγράφο που, παρά τη θέση του στην ιστορία της νεότερης ελληνικής τέχνης, παραμένει λιγότερο γνωστός στο ευρύ κοινό. Η διοργάνωση αναδεικνύει τόσο την καλλιτεχνική του διαδρομή όσο και τη στενή σχέση του με την περιοχή, την οικογένειά του και την τοπική κοινωνία.

Η έκθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συγκεντρώνει έργα που για χρόνια βρίσκονταν σε σπίτια και ιδιωτικές συλλογές, μακριά από τη δημόσια θέα. Η προσωρινή παραχώρησή τους από κατοίκους των Σερρών επέτρεψε την παρουσίαση μιας σημαντικής πλευράς του έργου του Αργυρού, την οποία το κοινό δύσκολα θα είχε αλλιώς την ευκαιρία να δει.

Παράλληλα, η ανάδειξη της ιστορίας της οικίας Αργυρού, ενός κτιρίου με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία, φωτίζει τους οικογενειακούς και ιστορικούς δεσμούς του ζωγράφου με την περιοχή και εμπλουτίζει την εικόνα της πολιτιστικής κληρονομιάς των Σερρών.

Από την Καβάλα και τη Νιγρίτα στην καλλιτεχνική κορυφή

Ο Ουμβέρτος Αργυρός γεννήθηκε στην Καβάλα το 1882 και είχε καταγωγή από τη Νιγρίτα Σερρών. Η σύνδεσή του με την περιοχή δεν ήταν μόνο οικογενειακή, αλλά και βαθύτερα ιστορική. Στον Δημοτικό Κήπο της Καβάλας υπάρχει προτομή του, ενώ η παρουσία του στις Σέρρες συνδέθηκε με την οικογένειά του και με τη συμμετοχή του στην πνευματική και πολιτιστική ζωή του τόπου.

Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και στη συνέχεια στην Ακαδημία του Μονάχου, αποκτώντας σημαντικά εφόδια για τη μετέπειτα πορεία του. Τα ταξίδια του σε διάφορες χώρες τού έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά διαφορετικές σχολές και καλλιτεχνικά ρεύματα, να παρακολουθήσει τις εξελίξεις στη ζωγραφική και να διαμορφώσει τη δική του εικαστική γλώσσα.

Το 1929 εξελέγη καθηγητής στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου δίδαξε και επηρέασε νεότερους δημιουργούς. Ανάμεσα στους ζωγράφους που μαθήτευσαν κοντά του συγκαταλέγονται ο Γιάννης Μόραλης, ο Χρήστος Καπράλος, ο Νίκος Νικολάου, ο Γιάννης Σπυρόπουλος, ο Βλάσης Κανιάρης και η Νίκη Καραγάτση. Το 1959 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, επισφραγίζοντας την αναγνώριση της προσφοράς του.

Σημαντική θέση στην πορεία του έχει και η παρουσία του στον ελληνοϊταλικό πόλεμο. Ως επίσημος πολεμικός εικονογράφος βρέθηκε στο μέτωπο και δημιούργησε 32 πίνακες, οι οποίοι σήμερα φυλάσσονται στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας. Έργα του βρίσκονται επίσης στην Εθνική Πινακοθήκη και σε ιδιωτικές συλλογές.

Η σχέση του με τις Σέρρες επισφραγίστηκε θεσμικά το 1962, όταν ανακηρύχθηκε ομόφωνα επίτιμος δημότης της πόλης με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, με αφορμή τη συμπλήρωση των 80 χρόνων του. Υπήρξε ακόμη ιδρυτικό μέλος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Σερρών και Μελενίκου, που ιδρύθηκε το 1952. Πέθανε τον Μάιο του 1963.

Οι καλλιτεχνικοί δεσμοί με τις Σέρρες

Η αρχιτέκτονας Λίλα Θεοδωρίδου, που ασχολήθηκε με την ιστορική τεκμηρίωση της οικίας Αργυρού, μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ υπογραμμίζει ότι βασικός στόχος της πρωτοβουλίας για την έκθεση «ήταν να κινητοποιηθούν οι φιλότεχνοι, αλλά και όσοι ενδιαφέρονται για την ιστορία των Σερρών, ώστε να ανακαλύψουν τη σχέση του ζωγράφου με την πόλη και την ευρύτερη περιοχή». Όπως επισημαίνει, «η έκθεση δίνει τη δυνατότητα να παρουσιαστούν έργα που βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές και τα οποία το κοινό δύσκολα θα μπορούσε να δει υπό άλλες συνθήκες».

«Η προσπάθεια να συγκεντρωθούν οι πίνακες προϋπέθεσε την προσέγγιση ιδιωτών και την οικοδόμηση μιας σχέσης εμπιστοσύνης μαζί τους», σημειώνει η κ. Θεοδωρίδου και προσθέτει: «οι κάτοχοι των έργων δέχθηκαν να τα αποχωριστούν προσωρινά, προκειμένου να συμβάλουν στην κοινή προσπάθεια».

Κάθε έργο της έκθεσης έχει τη δική του ξεχωριστή κορνίζα, την οποία είχαν επιλέξει οι ιδιοκτήτες του όταν το αγόρασαν από τον ίδιο τον ζωγράφο. Οι κορνίζες αυτές διατηρούν κάτι από την προσωπική ιστορία των πινάκων, καθώς αποτυπώνουν το γούστο και την επιλογή των ανθρώπων που τους απέκτησαν. Παράλληλα, αποτελούν μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο τα έργα του Αργυρού πέρασαν από τον δημιουργό σε ιδιωτικές συλλογές και παρέμειναν εκεί για δεκαετίες.

Ο Ουμβέρτος Αργυρός διέθετε έργα του μέσα από εκθέσεις, ενώ παράλληλα δώριζε πίνακες σε φυσικά πρόσωπα και θεσμικούς φορείς. Με το πέρασμα των χρόνων, οι πίνακές του διασκορπίστηκαν σε σπίτια και συλλογές, διατηρώντας ζωντανή -συχνά χωρίς να είναι ευρύτερα γνωστή- την παρουσία του καλλιτέχνη στην περιοχή.

Η κ. Θεοδωρίδου περιγράφει την πρωτοβουλία ως κινητοποίηση «από κάτω προς τα πάνω», επισημαίνοντας ότι δεν υπήρξε εξαρχής προκαθορισμένη πρόταση για το τι ακριβώς θα ακολουθήσει. Αντίθετα, αναφέρει, «επιδίωξη είναι να ανοίξει μια συζήτηση για την ανάδειξη του Αργυρού και της σχέσης του με τις Σέρρες, μέσα από τη συμμετοχή των πολιτών, των φιλότεχνων, των ιστορικών και των ανθρώπων που ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου».

Την καλλιτεχνική διαδρομή του ζωγράφου και τη θέση του στην ιστορία της ελληνικής τέχνης αναδεικνύει ο εικαστικός Βασίλης Βαφειάδης, ο οποίος, μιλώντας, αναφέρθηκε στις σπουδές, τα ταξίδια, τη διδακτική του πορεία και τη σημαντική επιρροή που άσκησε σε νεότερους Έλληνες καλλιτέχνες.

«Ο Αργυρός», τονίζει, «συγκαταλέγεται στους προδρόμους του ιμπρεσιονισμού στην Ελλάδα, καθώς η ζωγραφική του συνδέθηκε με την αναζήτηση του φωτός, τη ζωντάνια των χρωμάτων και την αποτύπωση της ατμόσφαιρας. Το έργο του περιλαμβάνει τοπία, προσωπογραφίες και συνθέσεις, μέσα από τις οποίες διακρίνεται η προσπάθειά του να αποδώσει τη φύση και τον άνθρωπο με μια ζωγραφική γλώσσα που συνομιλεί με τις νεότερες ευρωπαϊκές τάσεις».

Η οικία Αργυρού και η ιστορική διαδρομή ενός αρχοντικού

Ένα σημαντικό κεφάλαιο της σχέσης του ζωγράφου με την πόλη των Σερρών είναι η οικία Αργυρού. Πρόκειται για κτίριο της ύστερης οθωμανικής περιόδου, μικρού μεγέθους, με νεοκλασικά χαρακτηριστικά και σαχνισί, που αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας μιας άλλης εποχής.

Όπως ανέλυσε η αρχιτέκτονας Λίλα Θεοδωρίδου, η ιστορία του κτιρίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οικογένεια Αργυρού και τις διαδοχικές κληρονομικές μεταβιβάσεις του. Η οικία περιήλθε το 1961 στον Ουμβέρτο Αργυρό, ως κληρονομιά από την αδελφή του, Μαρίκα Αργυρού-Τριανταφυλλοπούλου, η οποία ήταν σύζυγος του συμβολαιογράφου Κωνσταντίνου Τριανταφυλλόπουλου.

Παρότι ο ζωγράφος την κατείχε για σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, το όνομά του συνδέθηκε τελικά με το αρχοντικό. Η διάσωση και η αξιοποίησή του υπήρξαν αποτέλεσμα διαδοχικών ενεργειών και παρεμβάσεων. Το 1990 χαρακτηρίστηκε διατηρητέο, ενώ το 1992 αγοράστηκε από την Τοπική Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων (ΤΕΔΚ).

Η κ. Θεοδωρίδου αναδεικνύει και μια λιγότερο ορατή πλευρά της συλλογικής προσπάθειας, την εκτενή ιστορική έρευνα για την οικογένεια και το κτίριο. Η αναζήτηση στοιχείων σε αρχεία, συμβόλαια και υποθηκοφυλακεία συνέβαλε στη συγκρότηση της ιστορικής διαδρομής της οικίας και στην αποσαφήνιση των δεσμών της με τον ζωγράφο.

Το ουσιαστικό αποτύπωμα της πρωτοβουλίας για τη διοργάνωση της έκθεσης βρίσκεται στη συνάντηση της τέχνης με την ιστορία και τη συλλογική μνήμη. Ένας ζωγράφος με σημαντική παρουσία, αλλά λιγότερο γνωστός στο ευρύ κοινό, επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από έργα που διασώθηκαν σε σπίτια και προσωπικές συλλογές. Ταυτόχρονα, η ιστορία της οικογένειάς του και της οικίας Αργυρού δίνει την ευκαιρία να αναδειχθεί μια λιγότερο φωτισμένη πλευρά της ιστορίας των Σερρών.

του ανταποκριτή μας Β. Λωλίδη

Loading

Play