Πόσο καθοριστικά είναι τα αρχεία για τη διατήρηση της μνήμης; Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να την παραμορφώσει; Αυτά τα ερωτήματα τέθηκαν από τον πρόεδρο της Εφορείας Γενικών Αρχείων του Κράτους, Δημήτρη Π. Σωτηρόπουλο, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (ΦΝΘ), που φέτος εστιάζει στα αρχεία με το αφιέρωμα «Όλη η μνήμη του κόσμου».
Η συζήτηση, που πραγματοποιήθηκε στην Αποθήκη Γ’ του λιμανιού, είχε τίτλο «Οι φωτογραφίες από την εκτέλεση της Καισαριανής και η αξία της τεκμηρίωσης της ιστορικής αλήθειας». Η ανακάλυψη του αρχείου του Γερμανού αξιωματικού που φωτογράφισε τις σκηνές της Κατοχής, συμπεριλαμβανομένης της εκτέλεσης των 200 στην Καισαριανή, εντάχθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή στο αφιέρωμα του φεστιβάλ, όπως δήλωσε ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης.
Ο κ. Σωτηρόπουλος εξήγησε ότι η αλλοίωση της μνήμης είναι ένα παλιό φαινόμενο, με τους επαγγελματίες ιστορικούς να είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην έννοια της μνήμης, καθώς συχνά έρχεται σε αντίθεση με την τεκμηριωμένη ιστοριογραφία. Ο ίδιος τόνισε τη σημασία της προσωπικής εμπειρίας στην ιστορική έρευνα, αναφέροντας ότι συχνά οι ιστορικοί και οι μάρτυρες ενός γεγονότος έχουν διαφορετικές αναμνήσεις.
Ποιοι ήταν οι 200 της Καισαριανής και τι αποκαλύπτουν οι φωτογραφίες της εκτέλεσης
Ο κ. Σωτηρόπουλος αναφέρθηκε στις φωτογραφίες από τη Συλλογή Χόιερ, που περιλαμβάνουν τη δραματική στιγμή της εκτέλεσης των 200 Ελλήνων από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Η έρευνα για την ταυτότητα και τις βιογραφίες τους έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, με την πλειονότητα να είναι μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Οι εκτελέσεις είχαν και ιδεολογική διάσταση, καθώς ο ναζισμός αντετίθετο στον κομμουνισμό, με τις εκτελέσεις να αποτελούν συμβολική τιμωρία της κομμουνιστικής απειλής.
Ο καθηγητής σημείωσε ότι οι φωτογραφίες αυτές αποκαλύπτουν μια νέα διάσταση της εκτέλεσης, καθώς η πρόσφατη ανακάλυψη δείχνει ότι επρόκειτο για εκτελεστικό απόσπασμα και όχι για διασταυρούμενα πυρά πολυβόλων, προσδίδοντας μια πιο σκληρή διάσταση στην πράξη.
Ο Ορέστης Ανδρεαδάκης προειδοποίησε για τον κίνδυνο παραποίησης της ιστορίας στη σύγχρονη εποχή, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για αυθεντικά αρχεία και τεκμηρίωση. Ο κ. Σωτηρόπουλος συμφώνησε, τονίζοντας ότι η προστασία της ιστορικής αλήθειας είναι θεμελιώδης αποστολή της ιστορικής επιστήμης.
