Λίγες είναι οι φορές που τα δικαστήρια της Ελλάδας, διοικητικά ή πολιτικά, αποστέλλουν προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Μέσω του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ, ο εθνικός δικαστής μπορεί να ζητήσει καθοδήγηση για την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ή το κύρος πράξεων των οργάνων της, ώστε να διασφαλίζεται η ενιαία εφαρμογή του σε όλα τα κράτη-μέλη.
Ο προβληματισμός τέθηκε από τον δικαστή στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Γουλιέλμο Βαλασίδη, σε διάλεξη με τίτλο «Ο νέος ρόλος του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον διάλογο με τον εθνικό δικαστή», που έγινε σήμερα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στο πλαίσιο των Διαλέξεων της Έδρας Jean Monnet «Δίκαιο, Αξίες και Ψηφιακή Πολιτότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση» του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών.
Οι υποθέσεις στο Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ Το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ένα από τα δύο δικαιοδοτικά όργανα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το άλλο είναι το ανώτατο δικαστήριο του ΔΕΕ, που ερμηνεύει το δίκαιο της ΕΕ μέσω των εθνικών δικαστηρίων, κρίνει τις σοβαρότερες θεσμικές ή κρατικές υποθέσεις και εξετάζει εφέσεις από το Γενικό Δικαστήριο. Κύρια αποστολή του Γενικού Δικαστηρίου είναι η εκδίκαση προσφυγών φυσικών ή νομικών προσώπων που ζητούν την ακύρωση πράξεων θεσμικών ή άλλων οργάνων και οργανισμών της Ένωσης. Από την 1η Οκτωβρίου 2024 το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκδίδει προδικαστικές αποφάσεις στα ερωτήματα που παραπέμπουν τα εθνικά δικαστήρια, εφόσον αφορούν τον ΦΠΑ, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, τον τελωνειακό κώδικα και τη δασμολογική κατάταξη των εμπορευμάτων, το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου και τις αποζημιώσεις των επιβατών στις αερομεταφορές.
«Έχουμε δύο χρόνια που διαχειριζόμαστε προδικαστικά ερωτήματα, το σύστημα δουλεύει πάρα πολύ καλά. Έχουμε μέσο όρο εκδίκασης της υπόθεσης περίπου 12 μήνες, ενώ το Δικαστήριο έχει 18 και, σε αντίθεση με ό,τι μπορεί κανείς να φαντάζεται, τα ζητήματα που έρχονται σε εμάς δεν είναι και τόσο -να το πω έτσι πολύ λαϊκά- του “πεταματού”», σημείωσε ο Βαλασίδης.
«Έχουμε ζητήματα αρκετά σημαντικά. Για παράδειγμα, έχουμε πολλές υποθέσεις τελωνειακές που αφορούν την εισαγωγή ηλεκτρικών ποδηλάτων από την Κίνα, όπου τα σπάνε σε κομμάτια και τα εισάγουν ως ανταλλακτικά και μετά τα συναρμολογούν και τα πουλάνε ως ποδήλατα, ενώ πολλές φορές μπορεί να τα εισάγουν σε διαφορετικά τελωνειακά γραφεία ή με διαφορά χρόνου. Ως ανταλλακτικά οι δασμοί είναι χαμηλότεροι, ως ολόκληρο ποδήλατο είναι υψηλότεροι. Πρόκειται για ζήτημα που έχει απασχολήσει όλες τις τελωνειακές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει πολύ μεγάλο οικονομικό αντίκτυπο», πρόσθεσε.
Ο κ. Βαλασίδης εξήγησε ότι οι Έλληνες δικαστές στο ΔΕΕ θεωρούν ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός πως από την Ελλάδα δεν αξιοποιείται επαρκώς ο μηχανισμός της προδικαστικής παραπομπής. «Με λύπη διαπιστώνουμε ότι τα ελληνικά δικαστήρια δεν στέλνουν αρκετά προδικαστικά ερωτήματα. Φέτος, το 2026, που θεωρείται και καλή χρονιά, έχουν έρθει στο Δικαστήριο και στο Γενικό Δικαστήριο επτά ελληνικές προδικαστικές παραπομπές, ενώ πέρυσι ήταν τέσσερις. Αντίστοιχα, για παράδειγμα, η Βουλγαρία έστειλε 42 και αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα. Το πρόβλημα αφορά και τους δύο κλάδους της Δικαιοσύνης, αλλά πιο έντονα την πολιτική δικαιοσύνη. Το Συμβούλιο της Επικρατείας κάθε χρόνο θα στείλει προδικαστικά ερωτήματα και από Διοικητικά Πρωτοδικεία λαμβάνονται προδικαστικά, ενώ από τα πολιτικά δικαστήρια φέτος έχει έρθει μόνο ένα από το Μονομελές Πρωτοδικείο Κιλκίς», εξήγησε ο δικαστής, διευκρινίζοντας πως φέτος συνολικά από τα κράτη-μέλη έχουν σταλεί 400-450 προδικαστικά ερωτήματα στο Γενικό Δικαστήριο του ΔΕΕ, ενώ συνολικά και στα δύο δικαστήρια τα προδικαστικά υπερβαίνουν τα 600.
Ελληνικά ζητήματα που λύθηκαν από το ΔΕΕ Υπογράμμισε δε πως η κατάσταση αυτή καταγράφεται τη στιγμή που «χρόνια ζητήματα που απασχολούσαν την ελληνική κοινωνία λύθηκαν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μέσω προδικαστικών ερωτημάτων», όπως «η αναγνώριση των πτυχίων των ΙΕΚ, ο βασικός μέτοχος, η εκτροπή του Αχελώου ή οι συμβασιούχοι, δηλαδή οι διαδοχικές ανανεώσεις συμβάσεων ορισμένου χρόνου για να καλύψουν με μόνιμες ανάγκες στο Δημόσιο, όπου όλα αυτά λύθηκαν από το δικαστήριο».
Αντίθετα, όπως πρόσθεσε ο κ. Βαλασίδης, υπόθεση για την οποία δεν υποβλήθηκε προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ κατέληξε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όπου η Ελλάδα καταδικάστηκε στην υπόθεση Γεωργίου, επειδή δεν έστειλε προδικαστικό ερώτημα, το οποίο θεωρήθηκε προσβολή του δικαιώματος στη δίκαιη δίκη.
Ο δικαστής Γουλιέλμος Βαλασίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής ΑΠΘ, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος (Master) από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Harvard των Ηνωμένων Πολιτειών και μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης. Από το 1998 ανέλαβε υπηρεσία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), αρχικά ως εισηγητής στα γραφεία των Δικαστών στο ΔΕΕ Κρατερού Ιωάννου και Βασιλείου Σκουρή, που μετέπειτα εξελέγη Πρόεδρος του ΔΕΕ, και από το 2014 Διευθυντής Πρωτοκόλλου και Πληροφόρησης του Δικαστηρίου και στη συνέχεια Διευθυντής Επικοινωνίας. Παράλληλα με τις νομικές δημοσιεύσεις του υπό την ιδιότητα του συγγραφέα ή του επιμελητή και τη συμμετοχή του σε επιστημονικά συνέδρια, διετέλεσε μέλος και αντιπρόεδρος της European Law Moot Court Society από το 2006 έως το 2022. Διορίστηκε Δικαστής στο Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ το 2022.
