Σε μια σχολή στην Ιαπωνία, κορίτσια στην εφηβεία εκπαιδεύονται για να γίνουν επαγγελματίες γοργόνες. Μαθαίνουν να κρατούν την αναπνοή τους, να εκτελούν υποβρύχιες χορογραφίες και να κολυμπούν ανάμεσα σε καρχαρίες, προετοιμαζόμενες για παραστάσεις σε ενυδρεία, ενώ ανάμεσά τους βρίσκεται η 17χρονη Ακάμε, που αρχίζει να αναζητά τον πρώτο έρωτα και την ταυτότητά της.
Αυτή είναι η υπόθεση του «Τιτανικός Ωκεανός» (Titanic Ocean), της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη, η οποία συμμετέχει στο Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ Καννών και τις διακρίσεις της στα φεστιβάλ Τρανσυλβανίας και Σίτζες, η ταινία φτάνει στη Θεσσαλονίκη έχοντας ήδη διαγράψει σημαντική διεθνή πορεία.
Η ιδέα γεννήθηκε σχεδόν τυχαία πριν από περίπου δέκα χρόνια, όταν η σκηνοθέτιδα διάβασε ένα άρθρο για τις πρώτες σχολές επαγγελματιών γοργόνων στην Ιαπωνία. Μια φωτογραφία που συνόδευε το δημοσίευμα έγινε η αφετηρία της κινηματογραφικής ιστορίας. «Έδειχνε πέντε κορίτσια που επέπλεαν στο νερό φορώντας τις στολές γοργόνας. Είχαν πιασμένα τα χέρια και έκαναν προπόνηση. Αυτή η εικόνα κόλλησε στο μυαλό μου και άρχισα να ψάχνω περισσότερο. Ανακάλυψα ότι υπήρχαν πράγματι τέτοιες σχολές, οι οποίες άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και σε άλλες χώρες της Ασίας», περιγράφει η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη, μιλώντας στο Αθηναϊκό/ Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Η πραγματικότητα αυτή έδωσε το έναυσμα, όμως το ενδιαφέρον της επεκτάθηκε πέρα από τον ασυνήθιστο επαγγελματικό ρόλο. «Ήθελα κυρίως να μιλήσω για τα κορίτσια του σήμερα, χρησιμοποιώντας τη γοργόνα ως σύμβολο. Πάντα με γοήτευε ο μύθος της σειρήνας και αναρωτιόμουν πώς γίνεται μια γυναίκα να έχει κάτι τόσο τρομακτικό, αλλά ταυτόχρονα τόσο υπέροχο και σαγηνευτικό. Κάπως συνδυάστηκαν όλα αυτά στο μυαλό μου και σκέφτηκα ότι θα κάνω μια γυναικεία Οδύσσεια για το πώς είναι να γίνεσαι γοργόνα», λέει.
Η Ακάμε, η κεντρική ηρωίδα της ταινίας, ξεκινά ως ένα ντροπαλό και σιωπηλό κορίτσι, που δυσκολεύεται να εκφράσει τους φόβους και τις ανησυχίες της. Στην πορεία, όμως, η προσπάθειά της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της σχολής μετατρέπεται σε μια διαδρομή προσωπικής αναζήτησης. Ανακαλύπτει τη φωνή της, αμφισβητεί τους κανόνες του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος στο οποίο βρίσκεται και τελικά απομακρύνεται από τον ρόλο που της έχει επιβληθεί, αναζητώντας κάτι βαθύτερα δικό της.
Η σκηνοθέτιδα κινείται ανάμεσα στο πραγματικό και το σουρεαλιστικό, δημιουργώντας έναν κόσμο που απομακρύνεται σταδιακά από την καθημερινότητα και αποκτά μεταφυσικές διαστάσεις. «Στις ταινίες μου δεν ξέρεις αν αυτό που βλέπεις είναι πραγματικότητα ή όχι. Και στον “Τιτανικό Ωκεανό”, ενώ ξεκινάμε από κάτι πολύ ρεαλιστικό, μια σχολή όπου τα κορίτσια προπονούνται για τη showbiz, σιγά σιγά η ιστορία αγγίζει πιο μεταφυσικά κομμάτια», εξηγεί.
Η Ιαπωνία, τα άνιμε και οι 500 υποψήφιες …γοργόνες
Ο ιαπωνικός πολιτισμός και ο κινηματογράφος της χώρας γοήτευαν την Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη από μικρή, και οι επιρροές αυτές είναι εμφανείς στην αισθητική της ταινίας. «Οι χαρακτήρες μοιάζουν σαν να έχουν βγει από άνιμε. Κάθε κορίτσι έχει το δικό του χρώμα, τα δικά του μαλλιά, το δικό του στιλ. Υπάρχει αυτό το πολύ κοριτσίστικο team που συναντάμε συχνά στα ιαπωνικά άνιμε, ενώ μέσα στην ταινία έχω βάλει και ένα όνειρο που έβλεπα από πολύ μικρή: ένα τεράστιο κύμα, που συμβολίζει τον φόβο των κοριτσιών, τον φόβο του ωκεανού», αναφέρει.
Η δημιουργία της ταινίας, ωστόσο, αποδείχθηκε ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία και η σκηνοθέτιδα έμεινε περίπου τρία χρόνια στην Ιαπωνία, με διαδοχικά ταξίδια και μεγάλα διαστήματα παραμονής. Εκεί βίωσε τη διαφορετική κουλτούρα, τις πρακτικές της κινηματογραφικής παραγωγής, αλλά και τη θέση μιας γυναίκας σκηνοθέτιδας σε ένα διαφορετικό επαγγελματικό περιβάλλον.
Μεγάλη πρόκληση αποτέλεσε και η επιλογή των πρωταγωνιστριών, αφού πέρασαν από οντισιόν περισσότερα από 500 άτομα. «Επειδή η ταινία έχει πολλούς χαρακτήρες και είναι ουσιαστικά ένα team κοριτσιών, δεν είχα εξαρχής συγκεκριμένους ρόλους για την καθεμία. Έβλεπα πολλά κορίτσια και, μέσα από τις οντισιόν, άρχισα σταδιακά να ξεχωρίζω τι ενέργεια φέρνει η καθεμία και πού θα μπορούσε να ταιριάξει», περιγράφει.
Ακολούθησαν τρεις μήνες προβών και μια εντατική τετράμηνη καθημερινή προπόνηση, διάρκειας πολλών ωρών, που περιλάμβανε πολύωρη παραμονή στο νερό, ασκήσεις άπνοιας και σωματική ενδυνάμωση, ώστε οι νεαρές πρωταγωνίστριες να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των υποβρύχιων σκηνών. «Μπήκαν σε ένα κανονικό πρόγραμμα προπόνησης, με καθημερινή δουλειά πολλών ωρών. Αυτό βοήθησε πάρα πολύ και στο γύρισμα, γιατί στο τέλος είχαν γίνει πραγματικά ένα γκρουπ, σαν να ήταν μια σχολή», λέει η σκηνοθέτιδα.
Ένας «Τιτανικός Ωκεανός» για να χωρέσουν όλοι οι φόβοι
Ο τίτλος της ταινίας συνδέεται με τον εσωτερικό κόσμο της Ακάμε και τους φόβους που καλείται να αντιμετωπίσει. «Η πρωταγωνίστρια ουσιαστικά εφευρίσκει έναν ωκεανό, τον Τιτανικό, όπου πηγαίνει και βάζει όλους τους φόβους της. Έχει μέσα την έννοια της τραγωδίας, αλλά νομίζω και την έννοια ενός happy ending. Θα έλεγα ότι είναι μια ενδυναμωτική ταινία», εξηγεί η Κοτζαμάνη, επισημαίνοντας ότι συνδυάζει στοιχεία φαντασίας, ταινίας ενηλικίωσης, άνιμε και ενός υπνωτιστικού σινεμά, με τη μυθολογική διάσταση να διατρέχει την ιστορία. Ο πυρήνας της, ωστόσο, παραμένει η διαδρομή μιας νεαρής γυναίκας προς την αυτογνωσία και την προσωπική της ελευθερία.
Η σκηνοθέτιδα, που έχει ταξιδέψει αρκετά στην Ασία για την παρουσίαση της ταινίας, διαπιστώνει ότι οι θεατές εκεί συνδέονται περισσότερο με τους χαρακτήρες και τις καταστάσεις που βιώνουν τα κορίτσια, αναγνωρίζοντας στο περιβάλλον της σχολής στοιχεία της δικής τους κοινωνικής πραγματικότητας. «Στην Ασία την αισθάνονται πολύ πιο δική τους την ταινία. Ταυτίζονται με το σύστημα, την ποπ κουλτούρα και την πίεση που δέχονται οι γυναίκες. Στην Κορέα για παράδειγμα, μου έλεγαν ότι αυτός είναι πραγματικά ο τρόπος λειτουργίας των σχολείων τους, με τον τεράστιο ανταγωνισμό και τις εξαντλητικές προπονήσεις», αναφέρει.
Στην Ελλάδα και γενικότερα στην Ευρώπη, αντίθετα, θεωρεί ότι οι θεατές προσεγγίζουν περισσότερο την ταινία μέσα από την εικόνα, τον συμβολισμό και τη μυθολογική της διάσταση. Αυτή η διαφορετική πρόσληψη είναι κάτι που την ενδιαφέρει ιδιαίτερα, καθώς της επιτρέπει να παρακολουθεί πώς η ίδια ιστορία αποκτά διαφορετικές σημασίες ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθύνεται.
Η πρώτη μεγάλου μήκους και το τίμημα μιας διαδρομής
Η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη έχει ήδη διαγράψει μια σημαντική πορεία με ταινίες μικρού και μεσαίου μήκους, οι οποίες έχουν ταξιδέψει σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ.
Η δημιουργία της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας της, όμως, ήταν μια μακρά και ψυχοφθόρα διαδρομή. Στην ερώτηση αν άξιζε τελικά, παραδέχεται ότι θέτει το ίδιο ερώτημα και η ίδια στον εαυτό της σε διάφορες χρονικές περιόδους. «Αν με ρωτούσες πριν από έξι μήνες, θα σου έλεγα ότι δεν αξίζει. Ήθελα να τελειώσει και να αλλάξω επάγγελμα», λέει αρχικά γελώντας και συμπληρώνει: «Τώρα που η ταινία έχει ολοκληρωθεί και μπορώ να δω με απόσταση όλη τη δουλειά που έχει γίνει, αναγνωρίζω την αξία της, βρίσκω ξανά κομμάτια του εαυτού μου μέσα της και παίρνω κίνητρο για τα επόμενα βήματα».
Ο «Τιτανικός Ωκεανός» θα προβληθεί στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου στις 17:00 στο Ολύμπιον και την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου στις 15:45 στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, στο λιμάνι. Παρούσα στις προβολές θα είναι και η πρωταγωνίστρια της ταινίας Αρίσα Σασάκι, ενώ έχει ήδη ανακοινωθεί η συνεργασία με την Amorsa Entertainment για τη διανομή της στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες τον χειμώνα του 2027.
