Ξεπερασμένη μοιάζει πλέον η εικόνα ότι οι baby boomers διαθέτουν τα καλύτερα σπίτια, το μεγαλύτερο μερίδιο στο χρηματιστήριο και γενναιόδωρες συντάξεις, ενώ οι νεότεροι παλεύουν με ακριβή στέγαση, χαμηλούς μισθούς και εργασιακή επισφάλεια, σύμφωνα με έρευνα του Economist που ανέλυσε στοιχεία από 32 πλούσιες χώρες. Η χρυσή εποχή των baby boomers δείχνει να υποχωρεί, την ώρα που οι κυβερνήσεις αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχουν για να εξυπηρετούν τις ανάγκες μιας και μόνο εκλογικής ομάδας.
Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη των προηγούμενων δεκαετιών έδωσε στις κυβερνήσεις μεγάλο δημοσιονομικό περιθώριο για να «καλοπιάσουν» τους ηλικιωμένους.
Στις 26 από τις χώρες που εξετάστηκαν, τα εισοδήματα των boomers φαίνεται να υποχωρούν σε σχέση με εκείνα των εργαζομένων. Σύμφωνα με την ανάλυση, στην Ελλάδα μέχρι το 2015 οι Έλληνες συνταξιούχοι είχαν φτάσει πολύ κοντά στο να κερδίζουν περισσότερα από τους νεότερους συμπατριώτες τους, όμως σήμερα οι εργαζόμενοι στη χώρα έχουν σχεδόν 20% υψηλότερα εισοδήματα από τους συνταξιούχους.
Η «χρυσή εποχή» των ηλικιωμένων φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της, καθώς η χαμηλή ανάπτυξη και το υψηλό δημόσιο χρέος καθιστούν αδύνατη την επ’ αόριστον αύξηση συντάξεων και παροχών. Παράλληλα, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι νεότερες γενιές συσσωρεύουν πλούτο ταχύτερα, οι κυβερνήσεις περιορίζουν τις δαπάνες για τους ηλικιωμένους και ενισχύουν τις οικογένειες, ενώ υιοθετούνται περισσότερες πολιτικές που ωφελούν τους νέους.
Όπως αναφέρει το βρετανικό μέσο, το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας των δεκαετιών του 1950 και του 1960 μεταχειριζόταν καλά τους εργαζόμενους άνδρες, αλλά αγνοούσε όλους τους άλλους. Πολλοί ηλικιωμένοι, και ιδιαίτερα οι γυναίκες, ζούσαν με πενιχρές επαγγελματικές συντάξεις και σύντομα εξαντλούσαν τις αποταμιεύσεις τους. Τα γηρατειά είχαν συνδεθεί με την ένδεια.
Στις ΗΠΑ, στα μέσα της δεκαετίας του 1960, σχεδόν το 30% όσων ήταν 65 ετών και άνω είχε εισόδημα κάτω από το όριο που απαιτείται για την κάλυψη των βασικών αναγκών, έναντι μόλις 10% όσων βρίσκονταν στον ενεργό πληθυσμό. Στον Καναδά το 1976, τα παλαιότερα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το 47% των νοικοκυριών ηλικιωμένων ήταν φτωχά, με βάση ευρύτερο ορισμό, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τα άτομα 18 έως 64 ετών ήταν 15%.
Ωστόσο, ακόμη και όταν οι συνταξιούχοι δεν ήταν φτωχοί, σπάνια ήταν πλούσιοι. Στη Βρετανία το 1961, το εισόδημα του μέσου συνταξιούχου, μετά τα επιδόματα, τους φόρους και τα έξοδα στέγασης, ήταν 30% χαμηλότερο από εκείνο του μέσου ατόμου σε ηλικία εργασίας. Μέχρι τη δεκαετία του 1980, η φτώχεια των ηλικιωμένων είχε καταστεί πολιτικά μη βιώσιμη.
Οι βρετανικές εφημερίδες ήταν γεμάτες με ιστορίες συνταξιούχων που «πέθαιναν από το κρύο», κάτι για το οποίο κατηγορούσαν τις πενιχρές συντάξεις. Σκάνδαλα σε οίκους ευγηρίας συγκλόνισαν την Αμερική και τη Γαλλία. Οι πολιτικοί, που μπορούσαν να αγνοούν με ασφάλεια τους ηλικιωμένους όταν ο αριθμός τους ήταν μικρός, άρχισαν να τους δίνουν προσοχή καθώς οι τάξεις τους μεγάλωναν.
Η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη της εποχής έδωσε στις κυβερνήσεις άφθονο δημοσιονομικό περιθώριο για να «καλοπιάσουν» τους ηλικιωμένους. Έκαναν τις συντάξεις των boomers πιο γενναιόδωρες και τις συνέδεσαν με τους μισθούς ή τις τιμές, επέκτειναν την υγειονομική περίθαλψη και πρόσθεσαν στοχευμένη βοήθεια για στέγαση, θέρμανση, δημόσιες συγκοινωνίες και άλλες παροχές.
Τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 τα εισοδήματα των Βρετανών συνταξιούχων εκτοξεύτηκαν, φτάνοντας πολύ κοντά στις μέσες αμοιβές των εργαζομένων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του βρετανικού μέσου, το εισόδημα του μέσου νοικοκυριού ηλικιωμένων στην Αμερική, έπειτα από φόρους και επιδόματα, αυξήθηκε από το 57% των άλλων νοικοκυριών το 1979 στο 90% το 2012. Από το 2003 έως το 2019, το μέσο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ηλικιωμένων Ιταλών, σε σχέση με εκείνο των ατόμων σε ηλικία εργασίας, ανέβηκε από το 79% στο 92%.
Η μεταστροφή στα εισοδήματα γίνεται πλέον πιο καθαρή, καθώς οι νεότεροι κερδίζουν έδαφος. Το μεγάλο λάθος των κυβερνήσεων ήταν ότι βοήθησαν ηλικιωμένους που δεν είχαν πραγματική ανάγκη. Πολλοί baby boomers απολάμβαναν ήδη τα οφέλη από τις μακροχρόνιες ανοδικές τάσεις στις αγορές ακινήτων και μετοχών, με τον πλούτο αυτό να συμπληρώνεται από γενναιόδωρα συνταξιοδοτικά προγράμματα καθορισμένων παροχών, τα οποία συνήθως συνδέουν τις πληρωμές με τους τελικούς μισθούς.
Επιπλέον, πολλές χώρες προσφέρουν προνόμια στους ηλικιωμένους, όπως έκπτωση ή δωρεάν είσοδο σε μουσεία και γκαλερί τέχνης. Κάθε Λονδρέζος ηλικίας 60 ετών και άνω, από τους φτωχότερους έως τους πιο εύπορους, μπορεί να χρησιμοποιεί πολλά λεωφορεία και το μετρό δωρεάν. Η Ισπανία επιδοτεί τις διακοπές των συνταξιούχων. Στις ΗΠΑ, το φορολογικό νομοσχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ του 2025 έδωσε στους φορολογουμένους άνω των 65 ετών μια επιπλέον ετήσια έκπτωση 6.000 δολαρίων.
Η οικονομική υπεροχή των baby boomers αρχίζει ωστόσο να φθίνει, όπως δείχνουν τα στοιχεία που αναλύθηκαν, και οι νέοι κερδίζουν έδαφος. Οι Βρετανοί ηλικιωμένοι κερδίζουν σήμερα 10% λιγότερα από το διάμεσο εισόδημα των ατόμων σε ηλικία εργασίας. Στις ΗΠΑ, τα μεσαία εισοδήματα των ηλικιωμένων δεν έχουν κερδίσει έδαφος σε σχέση με τους μη ηλικιωμένους για πάνω από μία δεκαετία.
Ακόμα και στη Βραζιλία, όπου το μέσο νοικοκυριό ηλικιωμένων κάποτε κέρδιζε κατά 20% περισσότερο από τα νοικοκυριά ενεργού πληθυσμού, η κατάσταση επανέρχεται σε ισορροπία. Σε πολλές πλούσιες χώρες, τα εισοδήματα των εργαζομένων παρέμειναν στάσιμα ή μειώθηκαν, ειδικά μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009.
Οι νεότεροι δεν κερδίζουν απλώς περισσότερα, καθώς πολλοί έχουν βρει καλύτερες δουλειές. Το κυρίαρχο έως τώρα μοτίβο, σύμφωνα με το οποίο οι ηλικιωμένοι κατέχουν θέσεις με υψηλές αποδοχές και προστασία ενώ οι νεότεροι υποφέρουν από επισφαλείς, προσωρινές συμβάσεις, φαίνεται να αλλάζει και το χάσμα να μειώνεται.
Οι Αμερικανοί άνω των 70 ετών, που αποτελούν το 13% του πληθυσμού, κατέχουν πράγματι ένα τεράστιο μερίδιο του συνολικού ιδιωτικού πλούτου της χώρας, περίπου το ένα τρίτο, σύμφωνα με τη Fed. Ωστόσο, από τα τέλη της δεκαετίας του 2010, το μερίδιό τους στον πλούτο αυξάνεται πιο αργά από το μερίδιό τους στον πληθυσμό.
Οι νέοι, πολλοί από τους οποίους έχουν επενδύσει στο χρηματιστήριο, τα πηγαίνουν εξαιρετικά καλά. Οι Αμερικανοί που γεννήθηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μπορεί να παραπονιούνται για τη μοίρα τους, αλλά είναι πλουσιότεροι από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά στην ιστορία της χώρας τους στην ίδια ηλικία. Τα πρώτα σημάδια δείχνουν ότι η Γενιά Ζ συσσωρεύει πλούτο ακόμα πιο γρήγορα.
Η κυριαρχία των boomers στην αγορά κατοικιών επίσης δεν είναι όπως παλιά. Κατά τη δεκαετία έως το 2019, η μέση ηλικία των Αμερικανών ιδιοκτητών ακινήτων αυξήθηκε από 54 σε 58 έτη. Ωστόσο, έκτοτε δεν έχει μεταβληθεί, ακόμη και με τη γήρανση του πληθυσμού. Στην Αγγλία, όπου τα στοιχεία είναι λιγότερο ακριβή, το ποσοστό των ιδιοκτητών ακινήτων ηλικίας 65 ετών και άνω παραμένει σταθερό στο 36% περίπου από το 2017-18. Αυτό σημαίνει ότι οι νεότεροι βρίσκουν ευκολότερο να αποκτήσουν δική τους κατοικία.
Η περίοδος του πληθωρισμού μετά την πανδημία πιθανότατα έπληξε τους ηλικιωμένους πιο σκληρά από τους νέους. Οι μισθοί έχουν συμβαδίσει αρκετά καλά με την αύξηση των τιμών, ενώ οι περισσότερες συντάξεις καθορισμένων παροχών καταβάλλουν ένα σταθερό ονομαστικό ποσό. Ο πληθωρισμός έχει επίσης περιορίσει τις αποταμιεύσεις από τις οποίες ζουν πολλοί ηλικιωμένοι. Σύμφωνα με μελέτη της Κομισιόν, η πρόσφατη κρίση του κόστους διαβίωσης έπληξε τα νοικοκυριά σε ηλικία συνταξιοδότησης σχεδόν τρεις φορές πιο σκληρά από ό,τι τα νοικοκυριά σε ηλικία εργασίας.
Κατά την τελευταία δεκαετία, πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν απελευθερώσει τις αγορές εργασίας. Αυτό ωφελεί τους νεότερους εργαζομένους, καθώς οι επιχειρήσεις είναι πιο πρόθυμες να ρισκάρουν με μια νέα πρόσληψη όταν μπορούν να απολύουν πιο εύκολα. Ποσοτικοί δείκτες του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια οι κανόνες προστασίας της απασχόλησης στην Ελλάδα και την Ιταλία έχουν γίνει λιγότερο αυστηροί. Η Γαλλία έχει καταστήσει τις απολύσεις πιο προβλέψιμες για τους εργοδότες, μεταξύ άλλων θέτοντας ανώτατο όριο στις αποζημιώσεις για αδικαιολόγητη απόλυση.
Η πιο σαφής στροφή μακριά από την κυριαρχία των ηλικιωμένων φαίνεται στις δημόσιες δαπάνες. Στην Ιταλία, η σχέση των δαπανών για τους ηλικιωμένους προς τις δαπάνες για οικογένειες και παιδιά έχει πέσει από σχεδόν 15 προς 1 πριν από την πανδημία σε λιγότερο από 10 προς 1. Πολλές χώρες του ΟΟΣΑ έχουν περιορίσει τον ρυθμό αύξησης των δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη, χάρη στην ευρύτερη χρήση φθηνών γενόσημων φαρμάκων, στις πιο περιορισμένες πληρωμές προς τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και σε άλλα μέτρα ελέγχου του κόστους.
Οι δημόσιες συντάξεις αλλάζουν επίσης. Οι μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1990 είχαν, παραδόξως δεδομένης της γήρανσης του πληθυσμού, μειώσει τη μέση ηλικία συνταξιοδότησης των πολιτών στον ΟΟΣΑ από περίπου 65 σε 61 έτη. Όμως το γεγονός ότι περισσότεροι άνθρωποι παραμένουν στη σύνταξη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αύξησε το κόστος του συνταξιοδοτικού συστήματος. Τώρα οι κυβερνήσεις ενθαρρύνουν τους πολίτες να παραμείνουν στην εργασία. Ακόμη και στη Γαλλία, που διαθέτει ένα από τα πιο γενναιόδωρα συνταξιοδοτικά συστήματα στον κόσμο, η ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται.
Ο νέος πρωθυπουργός της Βρετανίας, Άντι Μπέρναμ, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι η κυβέρνησή του θα μεταρρυθμίσει τον «τριπλό μηχανισμό» για την κρατική σύνταξη, ο οποίος την αυξάνει ανάλογα με τον πληθωρισμό, την αύξηση των αποδοχών ή κατά 2,5%, όποιο από τα τρία είναι υψηλότερο. Το 2025, η Κίνα, όπου οι περισσότεροι άνδρες συνταξιοδοτούνταν στα 60 και οι γυναίκες που ασκούσαν χειρωνακτικά επαγγέλματα μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν ήδη από τα 50, άρχισε να εφαρμόζει την πρώτη αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης σε διάστημα άνω των 70 ετών, στα 63 για τους άνδρες και στα 55-58 για τις γυναίκες έως το 2040.
Στον αντίποδα, οι κυβερνήσεις έχουν γίνει λιγότερο «τσιγκούνες» απέναντι στους νέους και πολλές έχουν αυξήσει τα επιδόματα προς τις οικογένειες, συχνά σε μια προσπάθεια να ενισχύσουν τα ποσοστά γονιμότητας. Από το 2024, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ιαπωνία, η Πολωνία και η Νότια Κορέα έχουν θεσπίσει ή επεκτείνει τα επιδόματα τέκνων. Η γονική άδεια έχει γίνει επίσης πιο γενναιόδωρη.
Οι πολιτικές σε πολλές χώρες εξακολουθούν να ευνοούν τους συνταξιούχους, και οι ηλικιωμένοι διατηρούν ένα τεράστιο απόθεμα ακινήτων και χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Η πίεση που θα δεχθούν τα συστήματα υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας αναμένεται να ενταθεί. Ωστόσο, για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, οι κυβερνήσεις μοιάζουν να αντιλαμβάνονται ότι η χαμηλή ανάπτυξη και το υψηλό δημόσιο χρέος καθιστούν αδύνατη την επ’ αόριστον αύξηση των συντάξεων, κάτι που ενδέχεται να φέρει τη χρυσή εποχή των boomers στο τέλος της.
