Η αποκατάσταση του ιστορικού γεφυριού στον ποταμό Κόσυνθο, στο 4ο χιλιόμετρο της εθνικής οδού Ξάνθης-Σταυρούπολης, ολοκληρώθηκε με εργασίες στερέωσης και δομικής αποκατάστασης. Το έργο υλοποιήθηκε από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (ΥΝΜΤΕ – ΑΜΘ) του υπουργείου Πολιτισμού και στόχευσε στη διατήρηση του σωζόμενου τμήματος, στην αντιμετώπιση των φθορών και στην καλύτερη ανάδειξή του στο φυσικό περιβάλλον του Κόσυνθου.
Το γεφύρι συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα και παλαιότερα σωζόμενα πέτρινα γεφύρια της Θράκης και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της παραδοσιακής λιθόκτιστης γεφυροποιίας. Είναι μνημείο της ιστορίας των μεταφορών και της τεχνικής γνώσης της περιοχής, καθώς συνέδεε το παλαιό οδικό δίκτυο προς τους ορεινούς οικισμούς Μακάριο (Μάκαλαρ) και Πίλημα, ενώ η σημερινή του μορφή αποτυπώνει τις απώλειες που υπέστη με την πάροδο του χρόνου.
Από την αρχική κατασκευή διασώζονται δύο τόξα, αφού οι φθορές και οι καταστροφές που συνδέονται κυρίως με υδραυλικές υπερβάσεις περιόρισαν το αρχικό σώμα της γέφυρας. Η αποκατάσταση δεν αφορά μόνο μία ιστορική τεχνική κατασκευή, αλλά και ένα μνημείο που συνδέεται με την ιστορία των μετακινήσεων και των υποδομών στην περιοχή της Ξάνθης, επισημαίνει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο προϊστάμενος της ΥΝΜΤΕ – ΑΜΘ, Θόδωρος Πριγγόπουλος.
Οι τεχνικές παρεμβάσεις και η ανάδειξη του γεφυριού
Το εναπομείναν τμήμα έχει σημερινό μήκος περίπου 35 μέτρων. Το μεγάλο τόξο έχει άνοιγμα 12 μέτρων και ύψος περίπου 6 μέτρων, ενώ το μικρότερο έχει άνοιγμα 8,50 μέτρων και ύψος περίπου 4,60 μέτρων. Το λιθόστρωτο κατάστρωμα έχει πλάτος 2,80 μέτρων. Το μνημείο είχε υποστεί διαδοχικές καταρρεύσεις από πλημμυρικά φαινόμενα, με τελευταία σημαντική απώλεια τμήματος του γεφυριού κατά την πλημμύρα του 1996. Οι επεμβάσεις βασίστηκαν σε εξειδικευμένη μελέτη, η οποία έλαβε όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις από το ΥΠΠΟ.
Στο πλαίσιο του έργου έγιναν καθαρισμοί των επιφανειών, αρμολογήσεις με συμβατό κονίαμα και τοπικές αποκαταστάσεις της λιθοδομής, ενώ εφαρμόστηκαν ενέματα στα κύρια τόξα, στα βάθρα και στο δυτικό ακρόβαθρο της γέφυρας. Με τη χρήση ειδικού αναρτημένου ικριώματος κατέστη δυνατή η πρόσβαση ακόμη και στα δυσπρόσιτα τμήματα του μνημείου. Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στη στερέωση και στη διατήρηση της υφιστάμενης δομής, με στόχο την προστασία του σωζόμενου ιστορικού αυθεντικού υλικού.
Η ανάδειξη του μνημείου δεν περιορίστηκε στις εργασίες πάνω στη γέφυρα. Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο κ. Πριγγόπουλος, πραγματοποιήθηκαν ήπιες εργασίες εξυγίανσης και καθαρισμού του φυσικού μονοπατιού που οδηγεί σε πλάτωμα θέασης του μνημείου, από το σημείο εξόδου από την εθνική οδό Ξάνθης – Σταυρούπολης. Η διαδρομή περνά δίπλα από μια άλλη λίθινη γέφυρα, γνωστή ως γεφύρι του Αβδούλ Χαμίτ, η οποία κατασκευάστηκε περί το 1904, κατά την οθωμανική περίοδο.
Στο σημείο θέασης τοποθετήθηκαν επίσης σήμανση και ενημερωτική πινακίδα. Με τις παρεμβάσεις αυτές, η πρόσβαση στο μνημείο γίνεται σαφέστερη για τους επισκέπτες, ενώ η γέφυρα εντάσσεται πιο οργανωμένα σε μια διαδρομή που συνδέει το φυσικό τοπίο με την ιστορική κληρονομιά της περιοχής. Το έργο υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Next Generation EU.
Από τα ιστορικά γεφύρια στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες
«Η αξία του έργου της δομικής στερέωσης και αποκατάστασης του λίθινου γεφυριού στον Κόσυνθο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν περιορίζεται στη διάσωση ενός μεμονωμένου μνημείου, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση μιας ευρύτερης αντίληψης για την προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση των ιστορικών τεχνικών κατασκευών και τη σύνδεσή τους με ένα ευρύτερο μοντέλο τοπικής βιώσιμης ανάπτυξης που βασίζεται στις αρχές της Βιομηχανικής Κληρονομιάς», επισημαίνει ο κ. Πριγγόπουλος.
«Στο πλαίσιο αυτό», συνεχίζει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο προϊστάμενος της ΥΝΜΤΕ – ΑΜΘ, «τα πέτρινα γεφύρια, ως τεκμήρια των ιστορικών δικτύων μεταφορών και επικοινωνίας, μπορούν να ενταχθούν, μαζί με άλλα στοιχεία της τεχνικής και βιομηχανικής κληρονομιάς, όπως οι σιδηρόδρομοι, τα καρνάγια, οι δρόμοι του καπνού, οι μεταλλευτικές διαδρομές και οι διαδρομές του μεταξιού, στη συγκρότηση ενός ευρύτερου δικτύου θεματικών πολιτιστικών διαδρομών. Η σύνδεση και η ανάδειξη αυτών των πόρων μπορεί να ενισχύσει μορφές ήπιου πολιτιστικού, βιομηχανικού και οικοτουριστικού ενδιαφέροντος, δημιουργώντας νέες αναπτυξιακές προοπτικές για τις τοπικές κοινωνίες».
«Επίσης, η εμπειρία του συγκεκριμένου έργου καταδεικνύει πως η διάσωση τέτοιων τεχνικών μνημείων είναι εφικτή όταν συνδυάζονται η επιστημονική τεκμηρίωση, η κατάλληλη χρηματοδότηση και η συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων. Υπό την έννοια αυτή, η αποκατάσταση του γεφυριού στον Κόσυνθο αποτελεί παράδειγμα καλής πρακτικής για την προστασία της τεχνικής κληρονομιάς, χωρίς βεβαίως να υποκαθιστά τις αρμοδιότητες των φορέων που κατά περίπτωση οφείλουν να μεριμνούν για την προστασία και συντήρηση των ιστορικών γεφυριών», επισημαίνει ο Θόδωρος Πριγγόπουλος.
Στοχεύοντας στην ανάδειξη της προβιομηχανικής και βιομηχανικής κληρονομιάς, η ΥΝΜΤΕ – ΑΜΘ αναπτύσσει τα τελευταία χρόνια στοχευμένες πρωτοβουλίες, όπως: 1. Η δημιουργία Μουσείου Τεχνικού Πολιτισμού ΑΜΘ, σε καπναποθήκη της Ξάνθης. 2. Η συγκρότηση Πανελλαδικού Δικτύου ΟΤΑ για την ανάδειξη της Βιομηχανικής Κληρονομιάς. 3. Η υποβολή πρότασης το 2024 προς την Παγκόσμια Τράπεζα (World Bank) για την αξιοποίηση ανενεργών καπναποθηκών σε εφαρμογή στεγαστικής πολιτικής για νέους και συνεχείς δράσεις θεματικών εκθέσεων, ημερίδων και βιωματικών εργαστηρίων που ενισχύουν τη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με την κοινωνία και την εκπαίδευση.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, το πέτρινο γεφύρι στον Κόσυνθο παραμένει ένα μνημείο που φέρει τα ίχνη της ιστορίας και των μεταβολών του τοπίου. Η αποκατάστασή του δεν ανατρέπει τις απώλειες του παρελθόντος ούτε επαναφέρει την αρχική μορφή της γέφυρας. Διασφαλίζει όμως τη συντήρηση του σωζόμενου τμήματος και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την προσέγγιση και την κατανόησή του. «Σε αυτή τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην αναζήτηση νέων τρόπων σύνδεσής της με την καθημερινή ζωή βρίσκεται η ουσία της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς», καταλήγει ο κ. Πριγγόπουλος.
* Τις φωτογραφίες παραχώρησε η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων ΑΜΘ
του ανταποκριτή μας Β. Λωλίδη
