Με αφορμή την Ημέρα του Ελληνικού Εμπορίου στις 22 Σεπτεμβρίου, γίνεται μια ανασκόπηση για το ελληνικό εμπόριο, με όσα έχουν αλλάξει και όσα ακόμη αναμένονται. Τα τελευταία επτά χρόνια υπήρξαν ίσως η πιο πυκνή περίοδος διαδοχικών κρίσεων και μετασχηματισμών για τον εμπορικό κόσμο μετά τη μεταπολίτευση, καθώς οι επιχειρήσεις βρέθηκαν να λειτουργούν μέσα σε διαρκή αβεβαιότητα από την έξοδο από τα μνημόνια έως την ψηφιακή μετάβαση.
Παράλληλα, η κυβέρνηση προχώρησε σε σημαντικές παρεμβάσεις που βελτίωσαν πλευρές της αγοράς, χωρίς όμως να έχουν ακόμη αντιμετωπιστεί ορισμένα από τα πιο κρίσιμα διαρθρωτικά ζητήματα της επιχειρηματικότητας. Η πρώτη μεγάλη πρόκληση ήταν ασφαλώς η πανδημία. Το ελληνικό εμπόριο βρέθηκε αντιμέτωπο με πρωτοφανείς περιορισμούς λειτουργίας, κλειστά καταστήματα, αβεβαιότητα στην κατανάλωση και σοβαρά προβλήματα ρευστότητας. Σε εκείνη τη δύσκολη συγκυρία, τα μέτρα στήριξης της κυβέρνησης -επιστρεπτέες προκαταβολές, αναστολές εργασίας, επιδοτήσεις παγίων δαπανών, μείωση ενοικίων και φορολογικές διευκολύνσεις- συνέβαλαν ουσιαστικά στη διατήρηση χιλιάδων επιχειρήσεων και θέσεων εργασίας. Η αγορά άντεξε περισσότερο από όσο πολλοί προέβλεπαν.
Ταυτόχρονα, τα τελευταία χρόνια έγιναν βήματα εκσυγχρονισμού που επί δεκαετίες παρέμεναν ζητούμενο. Η ψηφιοποίηση του κράτους, η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, η διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών, η πρόοδος στις υπηρεσίες του Gov.gr και η σταδιακή μείωση της γραφειοκρατίας βελτίωσαν την καθημερινότητα των επιχειρήσεων. Η μείωση φορολογικών συντελεστών, η κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης για τον ιδιωτικό τομέα και η μείωση ασφαλιστικών εισφορών αποτέλεσαν επίσης θετικές παρεμβάσεις για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Σημαντική ήταν και η προσπάθεια ανάκτησης της επενδυτικής αξιοπιστίας της χώρας. Η επιστροφή της Ελλάδας στην επενδυτική βαθμίδα, η αύξηση ξένων επενδύσεων και η ενίσχυση της εξωστρέφειας δημιούργησαν ένα σαφώς πιο σταθερό οικονομικό περιβάλλον σε σχέση με το παρελθόν. Οι εξαγωγές ενισχύθηκαν, ο τουρισμός ανέκαμψε δυναμικά και το ελληνικό εμπόριο απέκτησε μεγαλύτερη πρόσβαση σε ψηφιακά και διεθνή δίκτυα.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατα θετική. Ο εμπορικός κόσμος συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις, πολλές από τις οποίες παραμένουν άλυτες. Η ακρίβεια στην ενέργεια και στις πρώτες ύλες επιβάρυνε δυσανάλογα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το λειτουργικό κόστος αυξήθηκε σημαντικά, ενώ η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών περιορίστηκε από τον πληθωρισμό. Οι επιχειρήσεις βρέθηκαν ανάμεσα σε αυξημένα έξοδα και σε μια κατανάλωση που δεν μπορούσε να ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό.
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που εξακολουθούν να απασχολούν την αγορά είναι η χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Παρά τη βελτίωση του τραπεζικού συστήματος και την εισροή πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης, ένα μεγάλο μέρος των μικρών επιχειρήσεων εξακολουθεί να έχει περιορισμένη πρόσβαση σε δανεισμό. Το υψηλό κόστος χρήματος, οι αυστηρές τραπεζικές προϋποθέσεις και η άνιση κατανομή των διαθέσιμων πόρων αποτελούν μόνιμο πρόβλημα για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα.
Εξίσου σημαντικό παραμένει το φορολογικό ζήτημα. Παρά τις μειώσεις που έγιναν, οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να ζητούν ένα πιο σταθερό, απλό και ανταγωνιστικό φορολογικό πλαίσιο. Η ανάγκη περαιτέρω μείωσης έμμεσων φόρων, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονου πληθωρισμού, αλλά και η σταδιακή αποκλιμάκωση του μη μισθολογικού κόστους, συνεχίζουν να βρίσκονται ψηλά στις προτεραιότητες της αγοράς.
Παράλληλα, το δημογραφικό πρόβλημα και η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού εξελίσσονται σε νέα μεγάλη πρόκληση για το εμπόριο και τις υπηρεσίες. Πολλές επιχειρήσεις δυσκολεύονται πλέον να βρουν εξειδικευμένο ή και βασικό προσωπικό, ιδιαίτερα στους τομείς του λιανεμπορίου, της εστίασης, των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο εμπορικός κόσμος δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά σταθερότητα, προβλεψιμότητα και ένα περιβάλλον που να επιτρέπει στις επιχειρήσεις να επενδύουν, να δημιουργούν θέσεις εργασίας και να παραμένουν βιώσιμες. Τα τελευταία επτά χρόνια έγιναν σημαντικά βήματα και μεταρρυθμίσεις που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Υπάρχουν όμως ακόμη ανοιχτά μέτωπα που θα κρίνουν αν η ελληνική οικονομία θα περάσει οριστικά σε μια περίοδο ισχυρής και διατηρήσιμης ανάπτυξης. Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό, όχι μόνο για τους αριθμούς της οικονομίας, αλλά κυρίως για την αντοχή και την προοπτική της πραγματικής αγοράς.
Το ελληνικό εμπόριο αξίζει περισσότερα και γρηγορότερα! Χρόνια πολλά!
* Ο Βασίλης Κορκίδης είναι πρόεδρος του ΕΒΕΠ (Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιά)
Τα κείμενα που φιλοξενούνται στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι του Πρακτορείου.
