Η εμπιστοσύνη ως στρατηγικό κεφάλαιο του αθλητισμού: Γιατί η Ελλάδα χρειάζεται ένα ανεξάρτητο Ινστιτούτο Ακεραιότητας

Η εμπιστοσύνη ως στρατηγικό κεφάλαιο του αθλητισμού: Γιατί η Ελλάδα χρειάζεται ένα ανεξάρτητο Ινστιτούτο Ακεραιότητας

Η εμπιστοσύνη ως στρατηγικό κεφάλαιο του αθλητισμού τίθεται στο επίκεντρο της πρότασης για ένα ανεξάρτητο Ινστιτούτο Ακεραιότητας του Αθλητισμού στην Ελλάδα. Κάθε υπόθεση ντόπινγκ, χειραγώγησης αγώνων ή κακοδιοίκησης δεν μένει στο συγκεκριμένο περιστατικό, αλλά αφήνει πίσω της λιγότερη εμπιστοσύνη.

Ο αθλητισμός δεν είναι μόνο αγώνες, αλλά έχει και κοινωνικό, εκπαιδευτικό, πολιτιστικό και οικονομικό ρόλο. Για να λειτουργήσει σωστά, ο αθλητής πρέπει να πιστεύει ότι αγωνίζεται με τους ίδιους όρους με όλους, ο γονιός να νιώθει ότι το παιδί του είναι ασφαλές στο γήπεδο, ο φίλαθλος να ξέρει πως το αποτέλεσμα κρίνεται στον αγώνα και ο χορηγός ότι συνδέεται με κάτι σοβαρό.

Όταν η εμπιστοσύνη τραυματίζεται, η ζημιά ξεπερνά το ίδιο το περιστατικό. Ο χορηγός σκέφτεται δύο φορές πριν υπογράψει, ο γονιός πριν γράψει το παιδί του σε σύλλογο και οι θεσμοί χάνουν κύρος. Το κόστος δεν είναι μόνο ηθικό, αλλά και οικονομικό και κοινωνικό, γι’ αυτό η ακεραιότητα χρειάζεται καθημερινή φροντίδα, όπως οι εγκαταστάσεις ή τα οικονομικά ενός συλλόγου.

Οι κίνδυνοι είναι γνωστοί διεθνώς: στημένοι αγώνες και παράνομο στοίχημα, συγκρούσεις συμφερόντων, αδιαφανείς επιλογές, κατάχρηση εξουσίας, κακοποίηση αθλητών και κακή διοίκηση. Όταν τα ίδια φαινόμενα επανέρχονται, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα πρόσωπα, αλλά δείχνει κενά στο σύστημα που πρέπει να εντοπιστούν και να κλείσουν πριν προκληθεί ζημιά.

Η Σύμβαση Macolin του Συμβουλίου της Ευρώπης, που ισχύει για την Ελλάδα από το 2020, ζητά εθνική πλατφόρμα και συντονισμό όσων ασχολούνται με το ζήτημα. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή έχει από το 2015 κοινό κώδικα για την πρόληψη της χειραγώγησης αγώνων, ενώ ο ΟΗΕ, στην πρώτη παγκόσμια έκθεσή του για τη διαφθορά στον αθλητισμό το 2021, προειδοποίησε ότι η στόχευση στρέφεται όλο και πιο συχνά στα πρωταθλήματα των νέων και στις μικρότερες κατηγορίες. Η Αυστραλία ένωσε το 2020 τις υπηρεσίες της σε έναν οργανισμό, το Sport Integrity Australia, με κοινό συμπέρασμα ότι οι ποινές από μόνες τους δεν επαρκούν.

Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει βήματα. Υπάρχει εθνική πλατφόρμα για τη χειραγώγηση αγώνων και με τον ν. 5176/2025 κάθε ομοσπονδία αποκτά Υπεύθυνο Ασφάλειας και Ευημερίας Αθλητών. Για το ντόπινγκ λειτουργεί ανεξάρτητος εθνικός φορέας που εφαρμόζει τον Παγκόσμιο Κώδικα Αντιντόπινγκ. Ωστόσο, λείπει ένας θεσμός που να βλέπει τη συνολική εικόνα, καθώς σήμερα κάθε φορέας κινείται στο δικό του πεδίο και με κάθε διοικητική ή πολιτική αλλαγή χάνεται μέρος της εμπειρίας. Ενδεικτικά, το άρθρο 34 του ν. 2725/1999 για τους διακριθέντες αθλητές έχει αλλάξει πολλές φορές χωρίς σταθερό μηχανισμό αξιολόγησης των αποτελεσμάτων.

Γι’ αυτό προτείνεται ένα ανεξάρτητο Ινστιτούτο Ακεραιότητας του Αθλητισμού. Δεν θα είναι ελεγκτικός μηχανισμός ούτε θα επιβάλλει ποινές, δεν θα υποκαθιστά τις ομοσπονδίες, τη Δικαιοσύνη ή την Πολιτεία και θα σέβεται το αυτοδιοίκητο του αθλητισμού. Θα λειτουργεί ως επιστημονικός θεσμός που θα μελετά, θα μετρά και θα προειδοποιεί έγκαιρα.

Στο κέντρο του θα βρίσκεται ένα Παρατηρητήριο Ακεραιότητας του Αθλητισμού, με δείκτες για κάθε άθλημα και διοργάνωση και με ετήσια δημόσια έκθεση για την εικόνα του συστήματος. Ιδιαίτερη προσοχή θα δίνει σε όσα δεν αποτυπώνονται στο στοίχημα, όπως αγώνες που στήνονται για τίτλο ή για διάκριση που δίνει μόρια. Έτσι, η εθνική πλατφόρμα για τη χειραγώγηση αγώνων θα έχει σταθερή επιστημονική στήριξη και η γνώση δεν θα εξαρτάται από το ποιος τη διοικεί κάθε φορά. Το Ινστιτούτο θα αξιολογεί και σημαντικές αλλαγές κανόνων, θα απευθύνει δημόσιες συστάσεις και όποιος τις λαμβάνει θα απαντά δημόσια μέσα σε 60 ημέρες, αν τις δέχεται ή γιατί όχι.

Η μεγαλύτερη φροντίδα χρειάζεται για τα παιδιά. Η ευρωπαϊκή έρευνα CASES, το 2021, σε 10.302 ενήλικες σε έξι χώρες έδειξε ότι τρεις στους τέσσερις είχαν βιώσει πριν από τα 18 τους τουλάχιστον μία φορά ψυχολογική, σωματική ή σεξουαλική βία ή παραμέληση μέσα στον αθλητισμό. Δεν πρόκειται για τη βία στις κερκίδες, αλλά για τη συμπεριφορά όσων βρίσκονται γύρω από τα παιδιά, στον σχολικό και στον αναπτυξιακό αθλητισμό, όπου η ακεραιότητα συνδέεται και με την παιδεία.

Στους ανθρώπους γύρω από το παιδί περιλαμβάνονται και οι γονείς. Πολλοί πιέζουν το παιδί να γίνει πρωταθλητής με καλή πρόθεση, όμως σπάνια έχουν διδαχθεί πώς να στέκονται δίπλα του όταν αθλείται ή πώς να συμπεριφέρονται την ώρα του αγώνα. Η εκπαίδευση των γονέων είναι από τα πιο απλά μέτρα πρόληψης, και το Ινστιτούτο μπορεί να προσφέρει υλικό και μέθοδο.

Συχνά παραγνωρίζονται και οι δήμοι, παρότι διαθέτουν πολλά από τα γήπεδα, τα κολυμβητήρια και τα γυμναστήρια της χώρας και υλοποιούν προγράμματα άθλησης για παιδιά και ενήλικες. Εκεί πολλά παιδιά κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον αθλητισμό, χρόνια πριν αγωνιστούν σε πρωτάθλημα, ενώ το ποιος τα προπονεί, πώς μοιράζονται οι ώρες στις εγκαταστάσεις και αν το περιβάλλον είναι ασφαλές, σχετίζονται άμεσα με την ακεραιότητα. Το Ινστιτούτο μπορεί να δίνει και στους δήμους στοιχεία και καλές πρακτικές, με σεβασμό στην αυτοτέλειά τους.

Για να έχει αξία, ένα τέτοιο Ινστιτούτο πρέπει να είναι πραγματικά ανεξάρτητο. Χρειάζεται διοικητική και επιστημονική αυτοτέλεια, ανοιχτή και αξιοκρατική επιλογή των μελών του, ισχυρή παρουσία των πανεπιστημίων, θητείες που δεν συμπίπτουν με τις εκλογές και ετήσια λογοδοσία στη Βουλή, ώστε να το εμπιστεύονται όλοι ανεξάρτητα από το ποια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία.

Το ζητούμενο, τελικά, είναι να προλαβαίνουμε τις κρίσεις αντί να τρέχουμε πίσω τους. Ο ελληνικός αθλητισμός δεν χρειάζεται μόνο περισσότερους κανόνες, αλλά και θεσμούς που θα δείχνουν πού υπάρχει κίνδυνος, τι αποδίδει και πώς η εμπιστοσύνη μένει ζωντανή. Τα μετάλλια και οι τίτλοι είναι αυτό που φαίνεται· η εμπιστοσύνη είναι αυτό που τα κρατά όρθια.

(*) Ο Παναγιώτης (Τάκης) Αλεξόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Loading

Play