Από τις αρχές του Οκτώβρη μέχρι και τις αρχές του Δεκέμβρη, η Κρήτη αποκτά τη δική της ξεχωριστή μυρωδιά. Τα ρακοκάζανα της Κρήτης ανάβουν, ο ατμός της απόσταξης απλώνεται στον αέρα και τα φθινοπωρινά βράδια γεμίζουν με το άρωμα της τσικουδιάς και το γλέντι γύρω από τα αποστακτήρια.
Τα παραδοσιακά αποστακτήρια μετατρέπονται σε σημεία συνάντησης, όπου στήνονται παρέες, ανταμώνουν φίλοι και συγγενείς, στρώνονται τραπέζια και η απόσταξη παίρνει χαρακτήρα γιορτής. Μαζί με τα αρώματα της διαδικασίας, στον αέρα απλώνονται και οι μυρωδιές από τις φωτιές των αντικριστών που φέρνουν κοντά τους ανθρώπους.
Στα ρακοκάζανα συντελείται ένα αντάμωμα που έρχεται από το μακρινό παρελθόν και παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των Κρητικών.
«Την περίοδο που αρχίζει η απόσταξη, το κάθε αποστακτήριο οργανώνει την ποσότητα που θέλει και έχει ετοιμάσει για να αποστάξει, καθώς και τους παραγωγούς που έχουν δηλώσει ότι θέλουν να αποστάξουν στο κάθε αποστακτήριο. Εκεί, οργανώνονται βραδιές με μεγάλες παρέες και γλέντια. Έχει μείνει το έθιμο από το παρελθόν, καθώς ήταν μια ευκαιρία που έμπαινε το φθινόπωρο και οι άνθρωποι τότε δεν είχαν πολλές δουλειές. Είχε περάσει ένας Αύγουστος και μαζί, μια περίοδος θέρους που συνεχώς ήταν στα χωράφια και στον ήλιο και έμπαιναν σε μια περίοδο ξεκούρασης και γλεντιού. Αυτό έμεινε μέχρι σήμερα», είπε ο πρόεδρος των Παραδοσιακών Αποσταγματοποιών Ηρακλείου, Αναστάσιος Βρέντζος, ο οποίος ανέφερε ότι στην Π.Ε. Ηρακλείου εξακολουθούν να λειτουργούν περίπου 350 καζάνια, ενώ συνολικά, όπως τόνισε, μπορεί να φτάνουν ακόμη και τα 650, αν μέσα σε αυτά υπολογιστούν και όσα είναι ανενεργά.
Σε ό,τι αφορά την παραγωγή, αυτή έχει αλλάξει σε σχέση με το παρελθόν, κυρίως ως προς την τεχνογνωσία και τις πρώτες ύλες. «Παλιά αποστάζανε μόνο τσίκουδα, δηλαδή τις ποσότητες που ήταν μη ωφέλιμες, μετά την παραγωγή κρασιού από το σταφύλι και ήταν το στερεό υλικό που είχε απομείνει. Τώρα, έχουμε πλέον τη δυνατότητα να αποστάζουμε ολόκληρο το σταφύλι μαζί με τον χυμό του», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας βήμα βήμα πώς βγαίνει το κρητικό απόσταγμα, η τσικουδιά.
Η διαδικασία ξεκινά με την τοποθέτηση των σταφυλιών ή των στέμφυλων σε δεξαμενές και βαρέλια, όπου γίνεται η ζύμωση. Τα σάκχαρα μετατρέπονται σε αλκοόλ μέσα σε περίπου 15 με 20 ημέρες, ενώ ο χρόνος μπορεί να διαφοροποιηθεί ανάλογα με τις συνθήκες.
Αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία, οι χώροι σφραγίζονται και ακολουθεί το ξεσφράγισμα των καζανιών από τις αρμόδιες αρχές, ώστε να ξεκινήσει νόμιμα η απόσταξη, που αρχίζει με την τοποθέτηση μέσα στο αποστακτήριο των στέμφυλων ή των σταφυλιών που έχουν ζυμωθεί. Σε αυτό το σημείο ανάβουν οι φωτιές, που φτάνουν σε θερμοκρασία μέχρι τους 80-90 βαθμούς, για να ξεκινήσει η απόσταξη, ενώ η πρώτη ποσότητα που βγαίνει και έχει το περισσότερο αλκοόλ είναι η λεγόμενη πρωτόρακη.
Το απόσταγμα μπορεί να καταναλωθεί αμέσως, ωστόσο μπορεί και να φυλαχθεί σε γυάλινα και ανοξείδωτα δοχεία. Επίσης, υπάρχει η δυνατότητα παλαίωσης σε βαρέλια, αν και λίγοι παραγωγοί επιλέγουν αυτή την πρακτική, όπως εξήγησε ο Αναστάσιος Βρέντζος.
Σε ορισμένα αποστακτήρια, κάποιος μπορεί πλέον να δει από κοντά ένα σημαντικό μέρος της λαϊκής παράδοσης, καθώς έχουν εξελιχθεί σε επισκέψιμους χώρους και θυμίζουν μικρές ταβέρνες, με εκθέματα από την ιστορία της απόσταξης.
«Κάποιοι το έχουν εξελίξει και σαν μικρές ταβέρνες, τα λεγόμενα επισκέψιμα. Κανονίζουν καθημερινά την περίοδο αυτή, μικρά γλέντια και έχουν δημιουργήσει χώρους που εκθέτουν όλα τα παλιά εργαλεία ή και αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν για τη διαδικασία αυτή».
Σε ό,τι αφορά όσους δεν έχουν το δικό τους καζάνι, όπως τόνισε ο πρόεδρος των Παραδοσιακών Αποσταγματοποιών Ηρακλείου, μπορούν να συμμετέχουν στη διαδικασία, απευθυνόμενοι σε αποστακτήριο για την παραγωγή της δικής τους ρακής. «Πολύς κόσμος που δεν έχει δικό του αποστακτήριο θέλει να συμμετάσχει ή να κάνει αυτό το γλέντι, να καλέσει κόσμο και να βγάλει τη δική του ρακή», σημείωσε, προσθέτοντας ότι από τα τραπέζια του ρακοκάζανου δεν λείπουν οι παραδοσιακοί μεζέδες. Ξεχωριστή θέση έχουν οι πατάτες που ψήνονται στη στάχτη του αποστακτήρα, μαζί με λάχανο, ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα, ενώ συχνά πλέον τα τραπέζια θυμίζουν αυτά των γιορτών, οπότε δεν λείπουν ούτε τα αντικρυστά.
Για τον πρόεδρο των Παραδοσιακών Αποσταγματοποιών Ηρακλείου, τα ρακοκάζανα είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αμπελουργίας της Κρήτης, καθώς συνδέονται άμεσα με τη βιωσιμότητα της αμπελουργίας και προσφέρουν παράλληλα ένα συμπληρωματικό εισόδημα στους παραγωγούς.
«Τα καζάνια είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αμπελουργίας της Κρήτης. Εκτός από την παράδοση, αποτελούν ένα συμπλήρωμα βιωσιμότητας και μια εναλλακτική αξιοποίησης προϊόντων που παλιά θεωρούνταν άχρηστα ή ακατάλληλα για να χρησιμοποιηθούν για κρασί και σταφίδα. Το παραδοσιακό απόσταγμα αποτελεί πηγή εισοδήματος για τους περισσότερους αμπελουργούς», είπε χαρακτηριστικά, ενώ δεν παρέλειψε να τονίσει ότι το παραδοσιακό απόσταγμα-τσικουδιά παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο της κρητικής φιλοξενίας, αφού συνοδεύει την υποδοχή κάθε επισκέπτη, όχι μόνο στα σπίτια, αλλά και στις περισσότερες ταβέρνες και εστιατόρια του νησιού.
«Σε όποιο εστιατόριο και αν καθίσει κάποιος για φαγητό, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα λάβει ως κέρασμα, παραδοσιακό απόσταγμα-τσικουδιά. Αρέσει σε όλους και το ζητάνε πάρα πολύ. Σε πολλές φωτογραφίες τουριστών, βλέπουμε ότι την παραδοσιακή Κρήτη τη σχετίζουν με το καλωσόρισμα των επισκεπτών, με ένα ποτηράκι. Οπότε είναι σήμα κατατεθέν και αυτό δεν πρέπει ποτέ να χαθεί», κατέληξε ο κ. Βρέντζος, γνωρίζοντας καλά πως το φθινόπωρο που ξαναζωντανεύουν τα ρακοκάζανα, μαζί τους ζωντανεύουν οι μνήμες, οι παρέες, τα γλέντια και μια παράδοση που δεν αφορά μόνο την παραγωγή ενός ποτού, αλλά έναν ολόκληρο τρόπο ζωής στην κρητική ύπαιθρο.
![]()
