Ο τουρισμός παραμένει στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου στην Ελλάδα, όμως η φετινή χρονιά κινείται με πιο συγκρατημένους ρυθμούς από τις δύο προηγούμενες. Αυτό θυμίζει ότι η ανταγωνιστικότητα δεν είναι δεδομένη σε έναν κλάδο που λειτουργεί σε απαιτητικό και συνεχώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.
Η υπενθύμιση αυτή βοηθά να δούμε τον τουρισμό στις πραγματικές του διαστάσεις, μακριά τόσο από τις εύκολες θριαμβολογίες όσο και από τις αφοριστικές κρίσεις. Ο δημόσιος διάλογος έχει ωριμάσει περισσότερο, ενώ η ελληνική κοινωνία αναγνωρίζει τη σημασία του κλάδου για την οικονομία της χώρας, καθώς δεν πρόκειται απλώς για έναν ακόμη παραγωγικό τομέα, αλλά για έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης, απασχόλησης και εξωστρέφειας. Ο τουρισμός συνεισφέρει άμεσα περίπου το 12%-13% του ελληνικού ΑΕΠ, ενώ το πλεόνασμα του ισοζυγίου υπηρεσιών καλύπτει περίπου το 65% του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου αγαθών. Με απλά λόγια, χωρίς έναν ισχυρό τουρισμό, η ελληνική οικονομία θα ήταν σημαντικά πιο αδύναμη.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι υπάρχει περιθώριο επανάπαυσης. Η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης ημέρας είναι η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού. Οι ελληνικές ξενοδοχειακές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε ένα από τα πιο απαιτητικά περιβάλλοντα της Μεσογείου, με υψηλό λειτουργικό κόστος, σημαντικές φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις και συνεχή ανάγκη για επενδύσεις που αναβαθμίζουν τις υπηρεσίες τους. Παρά τις δυσκολίες, ο κλάδος εξακολουθεί να επενδύει, να καινοτομεί και να κρατά την Ελλάδα ανάμεσα στους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς διεθνώς.
Η ανταγωνιστικότητα, όμως, δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα στις επιχειρήσεις, αλλά συνολικά στον προορισμό. Εκεί εντοπίζεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση, καθώς οι ιδιωτικές επενδύσεις των τελευταίων ετών δεν συνοδεύτηκαν πάντα από αντίστοιχη αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών. Δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, διαχείριση απορριμμάτων, ενεργειακές υποδομές, οδικά δίκτυα, λιμάνια και δημόσιοι χώροι καλούνται να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες του σήμερα. Όταν η ποιότητα των δημόσιων υποδομών δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό με το ιδιωτικό τουριστικό προϊόν, η συνολική ανταγωνιστικότητα της χώρας επηρεάζεται αναπόφευκτα.
Η συζήτηση, πάντως, δεν αφορά μόνο τον τουρισμό, αλλά συνολικά την ελληνική οικονομία. Η Ευρώπη βρίσκεται σε περίοδο μεγάλων μεταβολών, με χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, δημογραφικές πιέσεις, ενεργειακές προκλήσεις και μια τεχνολογική επανάσταση που αλλάζει τους όρους της παραγωγής. Η Ελλάδα έχει πράγματι κάνει βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια, ωστόσο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικές προκλήσεις που επηρεάζουν την αναπτυξιακή της δυναμική.
Η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η παραγωγή διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση, οι άμεσες ξένες επενδύσεις μπορούν να κατευθυνθούν περισσότερο σε δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας και οι δημόσιες επενδύσεις στις κρίσιμες υποδομές οφείλουν να επιταχυνθούν. Πρόκειται για ζητήματα που δεν αφορούν μόνο τον τουρισμό, αλλά την ανταγωνιστικότητα της χώρας στο σύνολό της.
Ταυτόχρονα, η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες μεταβάλλουν με πρωτόγνωρη ταχύτητα τον τρόπο με τον οποίο παράγεται ο πλούτος. Οι χώρες που θα προσαρμοστούν γρήγορα θα ενισχύσουν τη θέση τους στη διεθνή οικονομία, ενώ όσες καθυστερήσουν θα βρεθούν αντιμέτωπες με μεγαλύτερες δυσκολίες. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει αυτή τη μετάβαση ως ευκαιρία για να ενισχύσει την παραγωγικότητά της και να επενδύσει στη γνώση, στην καινοτομία και στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού της.
Η χώρα διαθέτει ένα μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, επιχειρήσεις που επενδύουν, ανθρώπους που δημιουργούν και έναν τουρισμό που λειτουργεί ως διεθνές σημείο αναφοράς. Το πλεονέκτημα αυτό, όμως, δεν αρκεί από μόνο του. Ο διεθνής ανταγωνισμός γίνεται ολοένα εντονότερος και οι επιτυχημένοι προορισμοί είναι εκείνοι που συνδυάζουν τις φυσικές τους δυνατότητες με σύγχρονες υποδομές, αποτελεσματικούς θεσμούς και σταθερό περιβάλλον για επενδύσεις.
Σε αυτόν τον συνδυασμό φυσικών και θεσμικών πλεονεκτημάτων εντάσσεται και ένα στοιχείο που συχνά υποτιμάται: ο τρόπος με τον οποίο μια χώρα αφηγείται και αναδεικνύει την ταυτότητά της. Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων «The Lexicon of Greek Hospitality», σε συνεργασία με τη MasterFold, η οποία ξεκινά από την ιδέα ότι η ελληνική γλώσσα λειτουργεί ως διαχρονικός φορέας των αξιών της φιλοξενίας. Η πρωτοβουλία επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη γλωσσική και πολιτιστική κληρονομιά σε σύγχρονη εμπειρία αφήγησης, με στόχο να αναδείξει ότι η ελληνική φιλοξενία είναι μια κουλτούρα διαμορφωμένη μέσα από τη γλώσσα, τις αξίες και την παράδοση. Τέτοιες κινήσεις υπενθυμίζουν ότι το πολιτιστικό απόθεμα της χώρας δεν είναι απλώς παρελθόν προς προβολή, αλλά ζωντανό συγκριτικό πλεονέκτημα που, όταν αξιοποιείται δημιουργικά, ενισχύει τη διαφοροποίηση του ελληνικού τουρισμού σε έναν πιο απαιτητικό διεθνή ανταγωνισμό.
Η ενίσχυση της ταυτότητας της χώρας, ωστόσο, χρειάζεται να συνοδεύεται και από ουσιαστικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Αν θέλουμε ο τουρισμός να συνεχίσει να στηρίζει την οικονομία και να δημιουργεί ευημερία για τις επόμενες γενιές, χρειάζεται συνέπεια στις μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Με καλύτερες υποδομές, πιο αποτελεσματική δημόσια διοίκηση, επενδύσεις στην εκπαίδευση, στην τεχνολογία και στην καινοτομία, αλλά και με σταθερό προσανατολισμό σε πολιτικές που δημιουργούν αξία σε βάθος χρόνου. Η Ελλάδα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να πρωταγωνιστήσει. Η πρόκληση είναι να διατηρηθεί μια σταθερή εθνική προσήλωση στις αλλαγές που θα επιτρέψουν στη χώρα να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της. Γιατί η ανταγωνιστικότητα δεν είναι δεδομένη. Κατακτάται καθημερινά, με σχέδιο, συνέπεια και κοινή προσπάθεια.
(*) Ο Γιάννης Χατζής είναι πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ)
Τα κείμενα που φιλοξενούνται στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι του Πρακτορείου.
