Η νέα μελέτη του ΑΠΘ αποκαλύπτει τη γενετική ποικιλότητα και τη φαρμακευτική αξία του ίταμου, ενός σπάνιου δέντρου των ελληνικών βουνών, με προοπτικές στην ανάπτυξη αντικαρκινικών φαρμάκων.
Η έρευνα, που διεξήχθη από το Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Φίλιππου Αραβανόπουλου, εντόπισε σημαντικούς πληθυσμούς του ευρωπαϊκού ίταμου (Taxus baccata) στην Ελλάδα. Αυτοί οι πληθυσμοί αποτελούν πολύτιμες πηγές ουσιών που χρησιμοποιούνται σε ευρέως διαδεδομένα αντικαρκινικά φάρμακα. Εξετάστηκαν τρεις πληθυσμοί στη Βόρεια Ελλάδα, στα όρη Χολομώντας, Όλυμπος και Βούρινος, προκειμένου να αξιολογηθούν η γενετική και χημική ποικιλότητα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι ταξάνες, φυσικές ενώσεις που παράγονται από τον ίταμο, είναι βασικά συστατικά φαρμάκων όπως η πακλιταξέλη (Taxol), η οποία χρησιμοποιείται στη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου. Τα αποτελέσματα της έρευνας, που αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη αξιολόγηση ελληνικών πληθυσμών ίταμου, έδειξαν σημαντικές διαφορές στην ποσότητα των αντικαρκινικών ταξανών που παράγουν οι πληθυσμοί.
Η 10-δεακετυλοβακατίνη III, πρόδρομη ένωση για την ημι-συνθετική παραγωγή της πακλιταξέλης, εντοπίστηκε σε υψηλές συγκεντρώσεις στις βελόνες των δέντρων, με τον πληθυσμό του Ολύμπου να εμφανίζει τα μεγαλύτερα επίπεδα. Παράλληλα, διαπιστώθηκε σημαντική γενετική ποικιλότητα και σαφής διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία τους ως πολύτιμες δεξαμενές γενετικού υλικού.
Τα ευρήματα της μελέτης υποδεικνύουν τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης για την επιλογή και τον πολλαπλασιασμό δέντρων με αυξημένη παραγωγή ταξανών, χωρίς να απειλείται η γενετική ποικιλότητα. Υπογραμμίζεται επίσης η ανάγκη προστασίας των υφιστάμενων πληθυσμών ίταμου στην Ελλάδα, οι οποίοι είναι σπάνιοι και συχνά κατακερματισμένοι. Προτείνονται μέτρα όπως η ενίσχυση του καθεστώτος προστασίας και η ανάπτυξη δράσεων διατήρησης.
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από εθνικούς πόρους (ΕΣΠΑ) και δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One.
